الفبای عربی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از حروف عربی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
الفبای عربی
Arabic Language.svg
نوع ابجد
زبان‌ها زبان عربی
دورهٔ زمانی ۳۵۶ میلادی تا اکنون
سامانهٔ مادر
ISO 15924 Arab, 160
جهت Right-to-left
مخفف یونیکد Arabic
دامنه یونیکد
کشورها با کاربرد الفبای عربی:      as the sole به عنوان الفبای رسمی      به عنوان الفبای رسمی دوم.

الفبای عربی (عربی:الْحُرُوف الْعَرَبِیَّة) یا ابجدی عربی (عربی: الْأَبْجَدِيَّة الْعَرَبِيَّة‎) حروف نوشتاری خط و زبان عربی است.

الفبای عربی دارای حروف بیست و هشت‌گانه می‌باشد؛ و الفبای فارسی از آن گرفته شده‌است [۱] الفبای عربی دارای دو ترتیب الفبایی و ابجدی می‌باشد. ترتیب الفبایی آن مانند فارسی است با این تفاوت که حرف (ه) قبل از حرف (و) قرار دارد.

ترتیب الفبایی و نام حروف[ویرایش]

نام حروف[ویرایش]

ا (الف)، ب (با)، ت (تا)، ث (ثا)، ج (جیم)، ح (حا)، خ (خا)، د (دال)، ذ (ذال)، ر (را)، ز (زا)، س (سین)، ش (شین)، ص (صاد)، ض (ضاد)، ط (طا)، ظ (ظا)، ع (عین)، غ (غین)، ف (فا)، ق (قاف)، ک (کاف)، ل (لام)، م (میم)، ن (نون)، ه(ها)، و (واو)، ی (یا).

ترتیب ابجدی[ویرایش]

ترتیب ابجدی آن بر پایه حساب عددی (جمل) می‌باشد.

ترتیب ابجدی حروف عربی
کلمه حروف آوا کلمه حرف آوا
اَبْجَدْ ا ʔ سَعْفَصْ س s
ب b ع ʕ
ج d͡ʒ ف f
د d ص
هَوَّزْ ه h قَرَشَتْ ق q
و w ر ɾ
ز z ش ʃ
حُطّی ح ħ ت t
ط ثَخَِّذْ ث θ
ی j خ x
کَلَمَنْ ک k ذ ð
ل l ضَظِغْ ض d̪ˤ
م m ظ ðˤ
ن n غ ɣ
جستارهای وابسته

خط عربی | ابجد | الفبا | خط

ترتیب الفبایی[ویرایش]

الفبای عربی
ألِف باء تاء ثاء جيم حاء خاء دال ذال راء زاي سين شين صاد ضاد طاء ظاء عين غين فاء قاف كاف لام ميم نون هاء واو ياء

تاریخچه[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

کتیبه‌ای به خط المسند، الفبای باستانی پادشاهی عربی سباء

تا پیش از اسلام مدرکی دال بر خط و سواد داشتن عرب‌های حجاز نیست، ولی از عرب‌های شمالی عربستان ۵ مدرک که کهنه‌ترین آن‌ها مربوط به ۵۱۲ میلادی است، بدست آمده. از عرب‌های جنوبی (مردم یمنی) نیز آثاری بدست آمده‌است که با حروف خط و الفبای مسند می‌نوشتند. مردم حجاز که بر اثر صحرانشینی از نوشتن خط بی‌بهره ماندند. اما اندکی از آن‌ها که کمی پیش از اسلام به عراق و شام می‌رفتند نوشتن را از آن‌ها آموختند و عربی خود را با حروف نبطی یا سریانی و عبرانی می‌نوشتند. برای نمونه سفیان بن امیه که از بازرگانان آن دوره بود از کسانی بود که خط سریانی (سطرنجیلی) را به حجاز آورد. سپس در طول دو قرن خط کوفی را بهبود بخشیدند تا خط فعلی عربی بدست آمد.

Aram nabat arab syriac.png

پس از اسلام[ویرایش]

سه آیهٔ نخست سورهٔ نساء به کوفی به رنگ طلایی و آیات قرآن به رنگ مشکی به زبان کوفی محقق سوره حج
یک جلد قرآن متعلق به سده اول هجری. واقع در بخش اسلامی موزه بریتانیا
قرآن به خط کوفی مغربی (خط کوفی دارای بیش از ۳۰ شیوه نگارش بود)

در آغاز دوران اسلامی مسلمانان تلاش کردند قرآن را به نگارش درآورند؛ و عدهٔ کمی از آن‌ها که نوشتن می‌توانستند شامل «علی‌بن ابی طالب»، «عمربن خطاب» و «طلحه بن عبیدالله» قرآن را به نگارش درآوردند. در این نگارش از حروف نبطی یا سریانی (سطرنجیلی) استفاده شد. خط‌های نبطی و سریانی هر دو از خط آرامی منشأ گرفته بودند. در این خط ابهامات زیادی بود و حروف بدون نقطه نوشته می‌شدند و مصوت‌های کوتاه و برخی مصوت‌های بلند مانند «ا» در میان واژه‌ها نوشته نمی‌شد.

برای نمونه در این خط ب، ن، ت، ث و ی همانند هم نوشته می‌شدند یا ح، خ، ج یا س و ش همانند بودند.

خط کوفی[ویرایش]

خط ابجد عربی امروزی که مادر خط فارسی است بر اساس خط کوفی ساخته شد. به گونه‌ای که علی بن ابی طالب خود نیز به خط کوفی می‌نوشت و خط دیگری نمی‌دانست. دست‌خط علی به خط کوفی امروزه موجود است. [۲] تا این زمان، قلمرو اعراب از افغانستان و ایران تا سوریه و مصر گسترش یافته بود و غلط‌خوانی‌های زیادی در نامه‌های مختلف به وجود می‌آمد. مردم کشورهای دیگر در ادای واژه‌های عربی دچار مشکل بودند و به زبان خود می‌خواندند و می‌نوشتند تا اینکه در سال ۶۵ هجری،‌ عبد الملك بن مروان در دمشق به خلافت رسید و در نامه‌ای که به حجاج بن یوسف ثقفی خلیفه عراق نوشت، به او گفت که این خط کوفی کفایت نمیکند و از او خواست تا خط عربی را بر پایه‌ی خط کوفی توسعه دهد و ترویج کند. حجاج به سردارانش دستور داد تمام روحانیان ادیان دیگر و کسانی که به خط غیر از عربی می‌نویسند را از دم تیغ بگذرانند. آثار این اقدامات حتی از کتاب‌سوزی در ایران نیز پررنگ‌تر بود.[۳] [۴] این اقدامات مشکلات زیادی برای زبان سایر کشورها ازجمله پارسی‌زبانان به وجود آورد. عرب‌ها خط را به کشورهای دیگر تحمیل نمودند ولی چهار حرف اصلی را در الفبای خود نداشتند و آن را حروف عجمی می‌نامیدند. سرانجام یک خوشنویس ایرانی به نام خواجه ابولمال، سه نویسه پ ژ چ را به الفبای عربی اضافه کرد و پس از مدتی، نویسه گ نیز پس از یک فراز و نشیب ابتدا به شکل (ک یک‌نقطه، دونقطه و سه‌نقطه) سپس (ک همزه‌دار)، و در نهایت به شکل کنونی (گ) به الفبای عربی اضافه شد. [۵] تعلیق و نستعلیق، دو شیوه خوشنویسی از خط عربی هستند که توسط ایرانیان ابداع شدند.

خط عربی[ویرایش]

خط عربی یا شیوه‌های زیباشناسانه و هنری متعدد الفبای زبان عربی شامل: ثلث، نسخ، محقق، ریحانی، توقیع و رقاع است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

  1. کتاب زبان پاک نوشته‌ی احمد کسروی به سال ۱۳۲۲ خورشیدی و کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء به سال ۱۳۲۹ خورشیدی. نسخه الکترونیکی هردو کتاب موجود است
  2. کتاب زبان پاک نوشته‌ی احمد کسروی به سال ۱۳۲۲ خورشیدی و کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء به سال ۱۳۲۹ خورشیدی صفحه هشتم. نسخه الکترونیکی هردو کتاب موجود است
  3. آثار الباقیه عن القرون الخالیه ص ۳۵ و ۳۶ و ۴۸
  4. کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء صفحه ششم
  5. کتاب در پیرامون تغییر خط فارسی نوشته‌ی یحیی ذکاء صفحه نهم

منابع[ویرایش]