خط گرجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بخشی از نوشتارهای فرهنگ گرجی

آثار باستانی
آشپزی
ادبیات
پوشاک
تاریخ
تئاتر
خط
خوشنویسی
رسانه‌ها
رقص
زبان
سینما
مذهب
معماری
موسیقی
ورزش
هنر

Martvili.jpg

خط گُرجی یکی از قدیمی ترین نظام‌های نوشتاری جهان است. بر پایه روایات تاریخی که در کتاب باستانی سرگذشت کارتیل آمده است، خط گرجی در دورهٔ استقرار دولت گرجستان شرقی یا همان ایبریا در ۴ سده پیش از میلاد مسیح اختراع شده است و گفته می‌شود که پارناواز نخستین پادشاه کارتیل (گرجستان شرقی) الفبا را اختراع کرد. ولی با استناد به آثار نوشتاری گرجی که در دست پژوهشگران قرار دارد، تاریخ موثق خط گرجی به سده ۴ میلادی باز می‌گردد.[۱]

تاریخچه خط گرجی[ویرایش]

حروف
نمونه باستانی الفبای گرجی

قدیمی ترین سنگنبشتهٔ گرجی به وسیلهٔ کوربو باستان شناس ایتالیایی در فلسطین کشف شد و تاریخ کتابت آن در حدود سال ۴۳۳ میلادی تعیین گردیده است. در سرزمین گرجستان قدیمی ترین اثر خطی سنگنبشته‌ای است که بر دیوار کلیسای بولنیسی واقع در جنوب گرجستان وجود دارد و تاریخ کتابت آن به سال ۴۹۲ میلادی تخمین زده شده است. باید در نظر داشت که در اکتشافات اخیردر ایالت کاختی گرجستان اشیایی به دست آمده است که درحدود ۱ قرن پیش از میلاد مسیح بر روی آن‌ها جملات کوتاهی به زبان گرجی نوشته شده است .[۲]

الفبای گرجی چه درقرون گذشته و چه در عصر حاضر تنها الفبایی است که توسط گرجی‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌است ولی حوزه استعمال آن دربعضی موارد از مرزهای گرجستان هم فراتر رفته‌است. غیر از خود گرجی‌ها الفبای گرجی در قرون وسطی مور استفاده بعضی از ساکنان شمال قفقاز قرار گرفته‌است مثلاً در داغستان، چچن و اینگوشتیا، سنگ مقبره‌ها و کتیبه‌های متعددی وجود دارد که به زبان گرجی نوشته شده‌است.[۳]

الفبای گرجی[ویرایش]

در طول ۱۵ قرن اخیر تغییراتی در تعداد و طرز ترسیم حروف گرجی رخ داده‌است و امروزه الفبای زبان گرجی شامل ۳۳ حرف می‌باشد و از چب به راست نوشته می‌شود.

اینک در جهان بیش از سه هزار زبان وجود دارد؛ ولی تعداد خط والفبا بیش از ۱۴-۱۶ نیست. اساس الفبای گرجی را در طول عمر طولانی خود، خط حروفی، یعنی الفبایی تشکیل داده‌است. هر کدام از حروف الفبای گرجی با صوت مطابقت کاملی دارد. از نظر تناسب و تطبیق نوشتار و تلفظ، الفبای گرجی فوق العاده کامل و عالی است. بدین معنی که در الفبای گرجی یک مثال عدم مطابقت حروف واصوات دیده نشده‌است.

الفبای گرجی ۳۳ حرف دارد و از سمت چپ به راست نوشته می‌شود. تلفظ ۸ حرف آن مختص زبان گرجی می‌باشد. الفبای گرجی نتیجهٔ تطور الفبایی است که از قرون وسطی در گرجستان رایج بود. الفبای گرجی دارای ۳۳ حرف است که به صامت و مصوت تقسیم می‌شود. در زبان گرجی ۵ مصوت (ა–ე–ი–ო–უ) و ۲۸ صامت وجود دارد و از چپ به راست نوشته می‌شود.

حروف الفبا[ویرایش]

الفبا یونیکد نام برابر فارسی برابر لاتین آوانگاری
U+۱۰D0 an آ A a ɑ
U+۱۰D1 ban ب B b b
U+۱۰D2 gan گ G g ɡ
U+۱۰D3 don د D d d
U+۱۰D4 en اِ E e ɛ
U+۱۰D5 vin و V v v
U+۱۰D6 zen ز Z z z
U+۱۰D7 tan ت T' t'
U+۱۰D8 in ای I i i
U+۱۰D9 k'an K k
U+۱۰DA las ل L l l
U+۱۰DB man م M m m
U+۱۰DC nar ن N n n
U+۱۰DD on اُ O o ɔ
U+۱۰DE p'ar P' p'
U+۱۰DF žan ژ Ž ž ʒ
U+۱۰E0 rae ر R r r
U+۱۰E1 san س S s s
U+۱۰E2 t'ar T' t'
U+۱۰E3 un او U u u
U+۱۰E4 par پ P' p'
U+۱۰E5 kan ک K' k'
U+۱۰E6 q'an غ {{Ḡ ḡ ɣ
U+۱۰E7 q'ar ق Q q
U+۱۰E8 šin ش Š š ʃ
U+۱۰E9 čin چ Č č
U+۱۰EA can تس C' c' ts
U+۱۰EB jil دز J j dz
U+۱۰EC c'il Ts' ts' tsʼ
U+۱۰ED č'ar Č' č' tʃʼ
U+۱۰EE xan خ X x x
U+۱۰EF ǰan ج J̌ ǰ
U+۱۰F0 hae ه H h h

همانگونه که در جدول مشاهده می‌شود، حروف الفبای گرجی به همان صورت که در واژه‌ها نوشته می‌شود تلفظ می‌شوند و این یکی از خصوصیاتی است که خواندن زبان گرجی را آسان ساخته است و به همین دلیل است که تنوعی از مصوت‌ها در این زبان وجود دارد. مثلاً در زبان فارسی آوای «Z» به اشکال «ذ، ز، ض و ظ» ممکن است. اما در زبان گرجی برای هر آوایی یک حرف الفبا وجود دارد.

آن دسته از حروفی که مشابه فارسی ندارند:

۱ - صامت «კ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ქ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.

۲ - صامت «პ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «ფ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.

۳ - صامت «ტ» مشابه فارسی ندارد و تقریباً مانند حرف «თ» است، با این تفاوت که باید بدون دَمِش تلفظ شود.

۴ - صامت «ღ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «غ» (عربی) و «გ» پدید می‌آید.

۵ - صامت «ც» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «თ» و «ს» پدید می‌آید.

۶ - صامت «ძ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «დ» و «ზ» پدید می‌آید.

۷ - صامت «წ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «ს» پدید می‌آید.

۸ - صامت «ჭ» مشابه فارسی ندارد و از ترکیب دو صامت «ტ» و «შ» پدید می‌آید.

جهت کسب اطلاعات بیشتر پیرامون تلفظ دقیق الفبای گرجی می‌توانید به لینک‌های زیر مراجعه نمایید:

http://www.members.tripod.com/ggdavid/georgia/language/anbani.htm

http://www.omniglot.com/writing/georgian2.htm

http://www.members.tripod.com/ggdavid/georgia/language/gphases.htm

http://www.en.wikipedia.org/wiki/georgian_language

http://www.webdisk.berkeley.edu/shorena/sakartvelo.htm[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  2. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  3. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.
  4. گگوچادزه، زبان گرجی برای فارسی زبانان.

منابع[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خط گرجی موجود است.