الفبای کردی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حروف الفبای کردی اینها هستند:

ئ ا ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع غ ف ﭪ ق ک گ ل ڵ م ن و وو ۆ ه هٔ ێ[۱]

  • حروف الفبای کردی به دو دستهٔ حروف بیصدا و حروف صدادار تقسیم می‌شوند:

الف: حروف بیصدا:

ئ ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع غ ف ﭪ ق ک گ ل ڵ م ن و ه[ویرایش]

ب: حروف صدادار:

ا، ی، ۆ، ێ، و، وو، ه‌

  • حروفی که شبیه الفبای فارسی نوشته می‌شوند اما طور دیگری تلفظ می‌شوند:

ح: این حرف معمولأ مثل شکل عربی آن بطور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مثل احمد، محمد و… بکار می‌رود.

ع: این حرف معمولأ مثل شکل عربی آن بطور حلقی تلفظ می‌شود. در واقع این حرف و صدای متعلق به آن ریشهٔ کردی ندارد و مأخوذ از زبان عربی بوده و برای نوشتن و گفتن کلمات عربی مثل علی، عمر و… بکار می‌رود.

ه: این حرف برای نشان دادن صدای فتحه بکار می‌رود. مثلأ کلمهٔ «دَر» در زبان کردی به شکل «ده‌ر» نوشته می‌شود.

  • حروفی که هم از نظر شکل و هم از نظر تلفظ با الفبای فارسی فرق دارند:

ڕ: به آن «ر» لرزشی می‌گویند. مثل: ته‌ڕ (بمعنای تر و خیس).

ڵ: لام حلقی که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ماڵ» (بمعنای خانه) مشاهده کرد.

ۆ: ضمهٔ کشیده که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «زۆر» (بمعنای خیلی) مشاهده کرد.

ێ: یای مجهول که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «ئێره» (بمعنای اینجا) مشاهده کرد.

ڤ: شبیه V انگلیسی است که آنرا می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «هه‌ڤده» (بمعنای هفده:۱۷) مشاهده کرد.

  • در زبان کردی (شیوهٔ رسم‌الخط معروف به سۆرانی) بجز صدای کسره همهٔ مصوت‌ها دارای حرف (یا ترکیب حروف) مربوط به خود بوده و در نوشتار منعکس می‌شوند:

ه=فتحه

و=ضمه

ا

وو=واو کشیده

ی=یای کشیده

ۆ=ضمه کشیده

  • ئ:این حرف (یعنی همزه) معمولأ در اول کلمه و بهمراه یک حرف صدادار می‌آید. مثلأ کلمات «اگر» و «این» به ترتیب اینطور نوشته می‌شوند: ئه‌گه‌ر- ئین.

حروف غیررسمی زبان کردی[ویرایش]

این حروف هر کدام مخصوص یک لهجه از زبان کردی هستند و کاربرد محدودی دارند. در بیشتر مواقع از این حروف استفاده نمی‌شود. حروف غیررسمی زبان کردی عبارتند از:

ۊ: این حرف مخصوص کردی جنوبی (کرمانشاهی و ایلامی و …) و حاصل تلفظ همزمان و+ی می‌باشد، که آن را می‌توان در تلفظ کلمهٔ کردی «رۊن» (به معنای روغن) مشاهده کرد.

ڎ: این حرف مخصوص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی مابین "د" و "گ" دارد. مانند "ئه‌ڎا"(به معنی مادر). البته به خاطر شباهت تلفظ این حرف با حرف "ذال" برخی از کردهای اورامی به جای حرف "ڎ" حرف عربی "ذ" را به کار می‌برند. مثلاً "ئه‌ذا"(به معنی مادر).

ۋ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظی شبیه حرف "ڤ" دارد، مثلاً "هه‌ۋا"(به معنی هوا).

ی:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن تقریباً به صورت "ـیهـ" می‌باشد. مثلاً "گولانی" با تلفظ گولانیهـ.

ڼ:این حرف مختص کردی اورامی می‌باشد و تلفظ آن به دو صورت "نن" و "نگ" با تلفظ تودماغی می‌باشد. مثل:"دڼیۋ"

ص: این حرف در برخی لهجه‌های گویش سورانی تلفظ می‌شود و تلفظ آن دقیقاً مانند تلفظ عربی "صاد" است؛ و همانند دو حرف "ع" و "ح" از زبان عربی وارد زبان کردی شده‌است. مانند کلمات: "صه‌ت"(عدد صد) و شێصت.

مثالهایی برای تمرین[ویرایش]

ئه‌سپ/دۊر/دڵ/کورده ماڵ/په‌س/ گۆﭬار/ ڕۆژ/ لۊت/ له‌ڕ/ کاڵ/ مناڵ مه‌دره‌سه/ ده‌فته‌ر/ تۆپی پێ/ تووپ/ باڵه‌فڕ/قه‌ره‌سۊ/ پێڵاو/ ژمێریاری/ ده‌ریا/ ئاسمان/ زه‌مین/ مانگ/ هه‌ساره‌/ دڕگ/ خوه‌ر/ خوه‌راوا/ قه‌ۊ/ تاوسان/ وه‌هار/ گوڵ/ دۊه‌ت/ شه‌و/ ڕووژ/ نیمه‌ڕوو/ ئیواره/ گه‌رم/ سه‌رد/ ڕچ/ یه‌خ/ هوونک/ داخ/ کوڵ/ شه‌مامه/ شامی/ به‌ره‌فتاو/ جاڕ/ کلگ/ ناخۊن/ چه‌و/ برۊ/ ڕه‌ش/ چه‌رمی/ که‌واو/ په‌لامار/ وڵات/ نیشتمان/ زه‌ۊ/ تووفان/ ئینترنت/ ئیمه‌یل/ چات/ که‌مووته‌ر/ داڵ/ په‌ڵه‌نگ/ ئه‌ڵوه‌ن/ داڵاهۆ/ په‌ڕاو/ شوێن/ هۆز/ ئه‌ﭬین/ کوردستان/ چه‌مه‌ڕی/ژیان/زێڤین/ڕۆژئاڤا[۱]

مقایسهٔ الفباهای کردی[ویرایش]

کرمانجی سیریلیک سورانی IPA
(stand-alone) (initial) (medial) (final)
A,a A,a A,a ا‎ ئا‎ ـا‎ [[[خطا هنگام استفاده از {{IPAsym}}: نماد IPA "a:" در فهرست نیست|a:]]]
B,b B,b Б,б ب‎ بـ‎ ـبـ‎ ـب‎ [b]
C,c J,j Щ,щ ج‎ جـ‎ ـجـ‎ ـج‎ [d͡ʒ]
Ç,ç C,c Ч,ч چ‎ چـ‎ ـچـ‎ ـچ‎ [t͡ʃ]
D,d D,d Д,д د‎ ـد‎ [d]
ڏ‎ ـڏ‎ [ð]
E,e E,e Ә,ә ه‎ ئه‎ ـه‎ [ɛ]، [æ]
Ê,ê É,é E,e (Э э) ێ‎ ئێـ‎ ـێـ‎ ـێ‎ [e]
F,f F,f Ф,ф ف‎ فـ‎ ـفـ‎ ـف‎ [f]
G,g G,g Г,г گ‎ گـ‎ ـگـ‎ ـگ‎ [ɡ]
H,h H,h h,h ه‎‎ هـ‎ ـهـ‎ ـهـ‎ [h]
Ḧ,ḧ [۲] H',h' h’,h’ ح‎ حـ‎ ـحـ‎ ـح‎ [ħ]
' ع‎ عـ‎ ـعـ‎ ـع‎ [ʕ]
I,i I,i Ь,ь [ɯ]
Î,î Í,í И,и ی‎ ئیـ‎ ـیـ‎ ـی‎ [[[خطا هنگام استفاده از {{IPAsym}}: نماد IPA "i:" در فهرست نیست|i:]]]
J,j Jh,jh Ж,ж ژ‎ ـژ‎ [ʒ]
K,k K,k K,k ک‎ کـ‎ ـکـ‎ ـک‎ [k]
L,l L,l Л,л ل‎ لـ‎ ـلـ‎ ـل‎ [l]
ll Л’,л’ ڵ‎ ڵــ‎ ـڵـ‎ ـڵ‎ []
M,m M,m M,m م‎ مـ‎ ـمـ‎ ـم‎ [m]
N,n N,n Н,н ن‎ نـ‎ ـنـ‎ ـن‎ [n]
O,o O,o O,o ۆ‎ ئۆ‎ ـۆ‎ [o]
P,p P,p П,п پ‎ پـ‎ ـپـ‎ ـپ‎ [p]
Q,q Q,q Ԛ,ԛ ق‎ قـ‎ ـقـ‎ ـق‎ [q]
R,r R,r P,p ر‎ ـر‎ [r]
rr Р’,р’ ڕ‎ ـڕ‎ [r]
S,s S,s C,c س‎ سـ‎ ـسـ‎ ـس‎ [s]
Ş,ş Sh,sh Ш,ш ش‎ شـ‎ ـشـ‎ ـش‎ [ʃ]
T,t T,t T,т ت‎ تـ‎ ـتـ‎ ـت‎ [t]
U,u U,u Ö,ö و‎ ـو‎ [œ]
Û,û Ou,ou У,у وو‎ ـوو‎ [[[خطا هنگام استفاده از {{IPAsym}}: نماد IPA "u:" در فهرست نیست|u:]]]
Ü,ü Ù,ù ۊ‎ ـۊ‎ [[[خطا هنگام استفاده از {{IPAsym}}: نماد IPA "ʉ:" در فهرست نیست|ʉ:]]]
V,v V,v B,в ڤ‎ ڤـ‎ ـڤـ‎ ـڤ‎ [v]
W,w W,w Ԝ,ԝ و‎ ـو‎ [w]
X,x X,x X,x خ‎ خـ‎ ـخـ‎ ـخ‎ [x]
Ẍ,ẍ[۲] X',x' Ѓ,ѓ غ‎ غـ‎ ـغـ‎ ـغ‎ [ʁ]
Y,y Y,y Й,й ی‎ یـ‎ [j]
Z,z Z,z З,з ز‎ ـز‎ [z]

منابع بیشتر[ویرایش]

الفبای کردی جنوبی

منابع[ویرایش]

ئه‌لف و بای هۆرامی فه‌رهه‌نگی باشوور

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ http://www.kurdish-academy.com/
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Bedirxan, Celadet Ali; استکهلم Arif Zêrevanî (2002). "Elfabeya kurdî & Bingehên gramera kurdmancî" (pdf). NEFEL.