امپراتوری اینکا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای دیگر کاربردها اینکا (ابهام‌زدایی) را ببینید.
امپراتوری اینکا
Tawantinsuyu (کچوا)
امپراتوری

1438–1533
 

نشان امپراتوری اینکا

امپراتوری اینکا در بزرگترین اندازه خود
پایتخت کوسکو
(1438–1533)
زبان‌(ها) زبان کچوآ (زبان رسمی), Aymara, Puquina, Jaqi family, Muchik and scores of smaller languages.
دین دین اینکا
دولت پادشاهی
Sapa Inca
 - 1438–1471 Pachacuti
 - 1471–1493 Túpac Inca Yupanqui
 - 1493–1525 Huayna Capac
 - 1525–1532 Huáscar
 - 1532–1533 Atahualpa
دوره تاریخی Pre-Columbian
 - Pachacuti created the Tawantinsuyu 1438
 - Civil war between Huáscar and آتاهوالپا 1529–1532
 - Spanish conquest led by Francisco Pizarro 1533
 - End of the last امپراتوری اینکا resistance 1572
مساحت
 - 1438[۱] ۸۰۰٬۰۰۰کیلومترمربع (۳۰۸٬۸۸۲مایل‌مربع)
 - 1527 ۲٬۰۰۰٬۰۰۰کیلومترمربع (۷۷۲٬۲۰۴مایل‌مربع)
جمعیت
 - حدود 1438[۱] ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ 
     تراکم جمعیت ۱۵ /کیلومترمربع (۳۸٫۸ /مایل‌مربع)
 -  حدود 1527 ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ 
     تراکم جمعیت ۱۰ /کیلومترمربع (۲۵٫۹ /مایل‌مربع)
امروزه بخشی از Flag of Argentina.svg آرژانتین
Flag of Bolivia.svg بولیوی
Flag of Chile.svg شیلی
Flag of Colombia.svg کلمبیا
Flag of Ecuador.svg اکوادور
Flag of Peru.svg پرو
گسترهٔ امپراتوری اینکا
گسترهٔ امپراتوری اینکا (۱۴۳۸-۱۵۲۷).

امپراتوری اینکا (۱۴۳۸ - ۱۵۳۳)، یک امپراتوری از مردم بومی (سرخ‌پوست) در آمریکای جنوبی بود. این امپراتوری در بیشترین پهناوری خود، کشورهای امروزی پرو، اکوادور، بولیوی، و بخش‌هایی از آرژانتین، شیلی و کلمبیا را دربرمی‌گرفت. شهر کوزکو پایتخت اداری، سیاسی و نظامی آن به شمار می‌آمد. در سدهٔ شانزدهم میلادی با ورود اسپانیایی‌ها به پرو، این امپراتوری درهم‌شکست و قلمرو آن مستملکهٔ اسپانیا گشت.

نام[ویرایش]

واژهٔ اینکا به معنای "خدا در زمین"، بر گرفته از زبان بومیان کشور پرو در آمریکای جنوبی است.

تاریخ[ویرایش]

اینکاها در گذشته اصیل ترین و بهترین دخترانشان راقربانی می کردند، اما هم اکنون آنها یک لاما (نوعی شتر) قربانی می کنند. آنها خورشید را ستایش میکنند.

ریشه‌ها[ویرایش]

ریشه‌ها، پیدایش و تکامل تمدن اینکا، هنوز در هاله‌ای از ابهام باقی‌مانده است. در بارهٔ تاریخ این قوم، منبع و نوشته‌ای وجود ندارد، چون اینکاها فاقد خط بوده‌اند. اما به نظر می‌رسد قبایل اینکا که در پیرامون دریاچهٔ تی‌تی‌کاکا می‌زیسته‌اند، در سدهٔ دوازدهم میلادی به رهبری مانکوکاپاک، فرمانروای افسانه‌ای اینکا، سرزمین‌های مجاور را فتح کرده و با بنای شهر کوزکو، تمدن اینکا را بنیان نهاده‌اند.

اسطوره‌ها[ویرایش]

دربارهٔ پیدایش و تکامل تمدن اینکا، افسانه‌ها و اسطوره‌های زیادی نقل شده است. یکی از گویندگان این اسطوره‌ها، گارسیلازودولاوگا، از تاریخ‌نگاران فتح سرزمین اینکا به دست اسپانیایی‌ها است. افسانه‌ای که وی بازگو کرده، از این قرار است: مانکوکاپاک و مامااوکلو یک زوج افسانه‌ای و از ایزدها بوده‌اند که با لشکری از جادوگران و جنیان کرانه‌های دریاچه تی‌تی‌کاکا را ترک کردند تا به سرزمین برگزیده کوچ کنند. هنگامی که به تپه هواناکائوری (جایی که شهر کوزکو ساخته شد) رسیدند، لشکر جادویی مانکو در داخل زمین فرو رفتند و این برای مانکو و همسرش، نشانهٔ پایان انتظار برای جستجوی سرزمین موعود بود و به این ترتیب، این زوج افسانه‌ای شهر خود را روی این تپه بنا کردند.

گسترش[ویرایش]

ماچوپیچو، شهر فراموش شده habboاینکا.

تمدن اینکا در آغاز تنها یک دولت-شهر کوچک شامل شهر کوزکو و سرزمینهای پیرامون آن بود، اما در سدهٔ پانزدهم میلادی، پاچاکوتی، نهمین امپراتور اینکا و ملقب به ساپا اینکا (رهبر بزرگ)، با گشودن بخش بزرگی از کوه‌های آند، قلمرو اینکا را از حدود کوزکو بسیار فراتر برد و دولت-شهر کوزکو را به یک امپراتوری بزرگ تبدیل کرد. این امپراتوری که تاهوان‌تین‌سویو نامیده می‌شد، یک سازمان فدرالی با یک دولت مرکزی (کوزکو) و چهار استان با دولت‌های محلی به نام‌های: چینچای‌سویو، آنتی‌سویو، کونتی‌سویو و کولاسویو بود. همچنین گمان می‌رود که پاچاکوتی سازندهٔ شهر اسرارآمیز ماچوپیچو بوده باشد. پس از پاچاکوتی، دیگر فرمانروایان اینکا به ترتیب عبارت بودند از:

توپاک اینکا یوپانکوی پسر پاچاکوتی[ویرایش]

توپاک اینکا دهمین امپراتور اینکا در زمان فرمانروایی پدرش فرمانده ارتش تاهوان‌تین‌سویو بود. وی در سال ۱۴۶۳ میلادی، بخشی از سرزمینهای شمالی قلمرو پدرش (شامل بخش‌هایی از اکوادور و کلمبیای کنونی) را گشود و پس از مرگ پدرش در ۱۴۷۱ و رسیدن به امپراتوری نیز به فتوحاتش ادامه داد. مهم‌ترین گشایش‌های وی، فتح کشور چیمور (جدی‌ترین دشمن اینکا در کرانه‌های پروی کنونی) بود.

هوایناکاپاک پسر توپاک اینکا[ویرایش]

در زمان هوایناکاپاک، یازدهمین فرمانروا، امپراتوری اینکا به بیشترین وسعت خود رسید. او بخش‌هایی از شیلی و آرژانتین کنونی را به قلمرو امپراتوری پیوست کرد. نیز برخی از شورشهای داخلی را سرکوب نمود. هم‌چنین قلمروش را میان دو فرزندش، هواسکار و آتاهوالپا تقسیم کرد.

سازمان اجتماعی و اقتصادی[ویرایش]

اینکاها زندگی اجتماعی پیشرفته‌ای داشته‌اند. دولت اینکا آنان را از حداقل امکانات بهره‌مند می‌ساخت، و محل سکونت قبایل مختلف را تعیین می‌نمود. هر خانواده‌ای از دولت زمین دریافت می‌کرد و همهٔ افراد موظف بودند روی زمینی که دولت در اختیارشان قرار داده کار کنند و مالیات خود را نیز بپردازند. افراد سالم جامعه می‌بایست معلولین را در کشت و زرع یاری می‌کردند. ازدواج برای مردان در سن ۲۴ سالگی و برای زنان در سن ۱۸ سالگی الزامی بوده است. امپراتوری اینکا، دارای شبکه‌ای پیشرفته از راه‌ها بوده و در بیرون شهرها، انبارهایی برای نگهداری از خواربار و مواد غذایی وجود داشته است. نوع نظام اقتصادی امپراتوری اینکا سبب شده است که از این امپراتوری به عنوان یک تمدن کمونیستی یاد شده و گاه با امپراتوری‌های ایران و روم باستان مقایسه شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Namnama, Katrina; DeGuzman, Kathleen, "The Inca Empire", K12, USA 
  • مارسل نیدرگانگ، بیست کشور آمریکای لاتین، برگردان از محمد قاضی
  • Wikipedia, the free encyclopediaInca (بازدید: )
  • Translated by Harry B Iceland, History of the Inca Realm, Cambridge University press, ISBN 0-521-63759-7, Google Books
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ امپراتوری اینکا موجود است.