اختراع‌های دوران طلایی اسلام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مسلمانان در طول دوره اسلامی اختراعات زیادی را به ثبت رسانده‌اند.اختراعات ذیل زیر فهرست اختراعات مسلمانان در دوران طلایی اسلام می‌باشند که بین قرن‌های ۲ تا ۱۰ هجری قمری (۷ و ۱۶ میلادی) به ثبت رسیده‌اند.[۱]

صنایع شیمی[ویرایش]

فرآیندهای شیمیایی[ویرایش]

در طول تاریخ فرآیندهای شیمیایی زیر به دست مسلمانان اختراع شده‌اند:

مواد شیمیایی[ویرایش]

جابر بن حیان، پدر کیمیاگری توانست الکل را تقطیر کند و صنعت عطرسازی را بنا نهد.وی بسیاری از مواد شیمیایی را کشف کرده است.

خوردنی و نوشیدنی[ویرایش]

  • قهوه به‌وسیله فردی به نام خالد در کفا، اتیوپی در قرن ۳ هجری کشف شد.
  • شیرینی، به علت پیشرفت مسلمانان در تولید شکر به دست آنها تولید شد.
  • آب مقطر به دست مسلمانان اختراع شد.
  • تقطیر الکل و اتانول به‌وسیله الکندی .احمد یوسف حسن، اسلام‌شناس، می‌نویسد:تقطیر الکل و شراب به علت ممنوعیت شراب در اسلام باز نایستاد. جابر بن حیان روشی سرمایشی برای تقطیر شراب پیشنهاد داد.
  • رستورانها قبل از این‌که در چین رونق بگیرند توسط مسلمانان برپا شده بودند.المقدسی می‌نویسد:در قرن ۴ هجری رستوران‌های بودند که سه وعده غذا برای مشتریان خود آماده می‌کردند.زریاب، اصرار می‌ورزید که غذا بای به صورت سوپ، وعده اصلی و دسر سرو شود.
  • شربت و شراب، اولین نوشیدنی‌های غیرالکلی کربناتدار بودند که در دنیای اسلام به وجود آمدند.

شیشه[ویرایش]

پنجره‌هایی با شیشه رنگی در مسجد نصیر الملک در شیراز
  • مروارید مصنوعی و پاکسازی مرواریدها: جابر ابن حیان در کتاب «الدورا المکنونا» (مرواریدهای پنهان) برای اولین بار شرح چگونگی ساخت مروارید مصنوعی و پاک‌سازی مرواریدهایی که به خاطر آب دریا یا روغن تغییر رنگ داده‌اند را ارائه نمود.
  • شیشه صاف و بدون ناخالصی: قدیمی‌ترین شیشه صاف و بدون ناخالصی در قرن نهم میلادی توسط مسلمانان ساخته شد. مثل شیشه بلوری که توسط عباس ابن فیرانس ساخته شد. شاعر عرب البوهتوری در وصف این شیشه آنچنان گفته: رنگ این شیشه پنهان است گویی که در مقابل ظرفی خالی ایستاده‌ای. آزمایش‌های پیچیده‌ای در قرن هشتم میلادی در سوریه انجام شد که باعث پیشرفت در تولید شیشه صاف و بدون ناخالصی جدید شد. همچنین دو مجتمع مشابه دیگر هم کشف شده بود که بیش از ۳۰۰ دستورالعمل شیمیایی جدید برای تولید شیشه بدون ناخالصی داده شده بود.
  • پنجره‌هایی با شیشه‌های رنگی: معمارهای مسلمان در جنوب غربی آسیا برای اولین بار از شیشه رنگی استفاده کردند که بعد از آن این شیشه‌ها در کلیساها استفاده شد. در قرن هشتم میلادی جابر ابن حیان در کتاب الدورا المکنونا ۴۶ دستورالعمل اصلی برای تولید شیشه رنگی شفاف و بدون ناخالصی ارائه کرد و ۱۲ دستورالعمل نیز بعداً توسط المراکشی در کتاب اضافه شد.
  • آینههای کاو ٬ کوژ و کروی: ابن هیثم اولین بار توضیح دقیقی دربارهٔ آینه‌های محدب و مقعر که هر دو به صورت استوانه‌ای و کروی هستند ارائه نمود، همچنین وی اولین توضیحات دقیق را در مورد آینه‌های کروی بیان کرد.
  • رنگ آمیزی مصنوعی سنگهای قیمتی و مروارید: در کتاب مرواریدهای پنهان جابر ابن حیان برای اولین بار شرح داده شد که چگونه می‌توان سنگ‌های قیمتی و مرواریدها را رنگ‌آمیزی نمود.
  • کارخانه شیشه سازی: نخستین واحد صنعتی مربوط به ساخت شیشه و محصولات سفالی در قرن هشتم میلادی در سوریه احداث شد. آزمایش‌های بزرگی در محلی به طول ۲ کیلومتر انجام می‌شد که نوآوری‌هایی در تولید شیشهٔ شفّاف در آنجا به وقوع پیوست. اولین کارخانه شیشه‌گری در اروپا در قرن ۱۱ یعنی سیصد سال پس از مسلمانان توسط مصریان در یونان احداث شد.

فن‌آوری نظامی[ویرایش]

بعد از ورود باروت از چین به مناطق مسلمان‌نشین، مهندسان و کیمیاگران مسلمان درصدد توسعه باروت‌های انفجاری وتطبیق آن با سلاحهای ساخت خودشان برآمدند.

صنعت نفت[ویرایش]

سفال‌گری[ویرایش]

کالای اسپانیایی-مغربی با لعاب قلعی و آرایش براق.۱۴۷۵ در اسپانیا
  • جادارویی سفالی:این جادارویی اصولا برای نگهداری روغنها و پمادهای عطاران و داروهای خشکشان درست شده بود.گسترش این کوزه اصلا از خاورمیانه اسلامی بوده است.این کوزه توسط بازرگانان اسپانیایی-مغربی به ایتالیا برده شد و اولین نوع ساخته شده آن در ایتالیا در قرن پانزدهم و در شهر فلورانس بوده است.
  • کالای اسپانیایی-مغربی:این در واقع یک سبک کوزه گری اسلامی در اسپانیای اسلامی بود٬بعد از اینکه مسلمانان دو روش در حیطه صنعت سفال را به اروپاییان معرفی کردند که یکی لعاب دادن ظروف سفالی با لعاب مات سفید رنگ از قلع و دیگری رنگ آمیزی روی فلزهای براق بود.کالای اسپانیایی-مغربی با سایر محصولات سفالین دنیای مسیحیان به خاطر ویژگی‌های اسلامی که درآن بود متمایز گشته بود.
  • ظروف سفالین براق:در قرن هشتم توسط جابر ابن حیان اختراع گشته بود که در آن از لعاب سفالین استفاده می‌شد.ابن روش خیلی زود و در قرن نهم در ایران محبوبیت یافت.و در مصر نیز در طل خلافت فاطمیان در قرون ۱۰ و ۱۲ تولید شد.همزمان با تولید این ظرف در خاورمیانه، این ظروف به اروپا نیز گسترش پیدا کردند و اول به اسپانیا و اندلس و سپس به ایتالیا راه یافت.
  • کارخانه چینی و سفال:اولین واحد صنعتی ویژه ساخت محصولات شیشه و سفال در قرن هشتم میلادی در سوریه ایجاد شد.
  • سرامیک:که در قرن نهم در عراق اختراع شد٬که یک کالای شیشه‌ای و یا نیمه شیشه‌ای با کیفیت خیلی خوب بود، که اساساً از خاک نسوز ساخته می‌شد.
  • لعاب قلعی:این نوع لعاب توسط سفالگران مسلمان در قرن هشتم میلادی در بصره ٬ عراق ابداع شد.لعاب کدر درست شده از قلع از اولین روشهایی بود که سفالگران مسلمان به آن دست یافتند و آن را پیشرفت دادند.اولین نمونه‌های بکار رفته از این وش را متوان در ظروف آبی رنگ متعلق به قرن هشتم یافته شده در بصره مشاهده نمود.
  • سفالگری با استفاده از لعاب قلعی:اولین کوزه گریهایی که از لعاب قلعی استفاده می‌کردند در قرن نهم در عراق بودند٬که قدیمی ترین تکه‌ها در طول دوران جنگ جهانی اول در پی کاوشهایی در پنجاه کیلومتری شمال بغداد در سامرا کشف شدند.که از اینجا به مصر و ایران و اسپانیا قبل از اینکع در دوران رنسانس به ایتالیا برسد و بعد به هلند در قرن ۱۶ میلادی و بعد از مدت کوتاهی به انگلستان و فرانسه و سایر قسمتهای اروپا گسترش یافت.

مهندسی عمران[ویرایش]

اخترشناسی[ویرایش]

موسسات[ویرایش]

مکانیک[ویرایش]

مکانیک

دانش مکانیک نزد مسلمانان «علم الحیل»خوانده می شد.

مهندسی اسلامی را می توان دنباله ی سنت خاورمیانه و مدیترانه و ترجمه آثار ی چون : پنوماتیک(فیلون بوزنطی)،مکانیک(هرون اسکندرانی)،رساله ساعت های آبی(ارشمیدوس) دانست.

نخستین مهندسان دنیای اسلام فرزندان موسی بن شاکر(احمد و محمد وحسن) معروف به بنوموسی بودند.کتاب الحیل نوشته ی بنو موسی نخستین اثر در علم مکانیک است که شرح 100 دستگاه و از جمله استفاده از میل لنگ برای نخستین بار در دستگاه ها بود.(500سال قبل ازاروپانیان)

از مشهورترین مهندسین مکانیک مسلمان جزری دیاربکری(قرن6و7ق) بود که مقام رئیس الاعمال(رئیس مهندسین)را داشت.کتاب وی المعرفة الحیل الهندسیة الجامع بین العلم والعمل با کوچکترین جزئیات و بارسم فنی دستگاه هایی چون ساعت های آبی و شمعی-وسایل سرگرمی-وسایل شستن و وضو گرفتن-فواره ها –مشاین های کشیدن آب و...دارای اهمیت است.

ابوالفتح عبدالرحمان خازنی مروی فیزیک دان و مهندس مکانیک باتخصص هیدرولیک و هیدرواستاتیک ابوریحان بیرونی با تخصص کانی شناسی(معدن) شاید مهم ترین دستاورد مهندسان مسلمان در علم حیل ،آشنا سازی اروپائیان با باروت و سلاح های آتشین است. (برگرفته از کتاب فرهنگ و تمدن اسلامی ،دکتر ولایتی ،بخش سوم)

روبوتیک[ویرایش]

محصولات دارویی/پزشکی[ویرایش]

دارو های اجل پجل و زیگول و پگول

دریانوردی[ویرایش]

ابزارآلات دانشیک[ویرایش]

وسایل زمان‌سنج[ویرایش]

اختراعات دیگر[ویرایش]

علوم انسانی[ویرایش]

از آنجا که حکمت به حکمت نظری و عملی تقسیم می شود و تدبیر منزل و سیاست مدن ۲ قسمت اصلی حکمت عملی می باشد می توان به جد گفت تمام حکمای اسلامی نظریات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و ارتباطاتی داشته اند که این از افتخاراتی است که مسلمین در سایه ی اسلام کسب کرده اند

فلسفه[ویرایش]

فارابی یکی ازفلاسفه دوران طلایی اسلام است

ادبیات[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «Inventions in medieval Islam»(انگلیسی)‎. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. بازبینی‌شده در ۱۳ شهریور ۱۳۸۷. 
  • یکی از بزگان دینی عرب در شبکه الصفاتوضیح می دهد: اسلام از طریق ایران درخشید علما اکثرشان ایرانی بودند و فارس تمدن بزرگی داشت.دانشمند وجود نداشت مگر ایرانی بود. ویدیو در یوتیوب