بدیع‌الزمان جزری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نخستین ربات قابل برنامه‌ریزی انسان نما، اختراع جزری.

بدیع‌الزمان ابوالعز بن اسماعیل بن رزاز جَزَری (درگذشتهٔ ۶۰۲ ق.)پدر علم رباتیک جهان، مهندسی مسلمان[۱][۲] از جزیره در شمال میانرودان و جنوب شرقی آناتولی بود.[۳][۴][۵]

فرضیه‌هایی در مورد آشوری، کرد، ایرانی، ترک یا عرب بودن وی وجود دارد.[۶] بدیع‌الزمان جزری کتاب خود را به نام به زبان عربی نوشته و آن را «الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل» نام گذاشته. معنی واژه‌به‌واژهٔ آن می‌شود: «دانستنی‌هایی در رابطه با مکانیزم‌های هوشمند» این کتاب در فارسی با عنوان «مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی» ترجمه شده‌است. جزری این کتاب را در سال ۶۰۲ هجری به فرمان قرا ارسلان امیر سلسله آرتوقلو در دیاربکر آناتولی تالیف کرده‌است.[۷]

جزری در این کتاب طرز کار و ساخت ۵۰ دستگاه که خود ساخته و به کار برده را تشریح می‌کند. این دستگاه‌ها شامل ساعت‌های آبی و شمعی، ظرف‌ها و فواره‌های خودکار، وسایل آبرسانی از نهر و چاه، ابزار خودکار نواختن نی و دیگر وسایل از جمله قفل رمزی و قفل کلون‌دار و ابزار هندسی است.[۸] بخش عمده اسباب و تعبیه‌هایی که وی در آن شرح می‌دهد اختراع خود او بوده‌است.[۹]

الجزری نخستین ربات قابل برنامه‌ریزی انسان نما را در اواخر عمرش ساخت. به این علت او به عنوان پدر علم مهندسی رباتیک جهان شناخته می‌شود. اختراع او، یک قایق آبی بود که در آن چهار نوازندهٔ مصنوعی موسیقی برای مراسم و برنامه‌های جشن سلطنتی، آهنگ می‌نواختند و حاضران را سرگرم می‌کردند، سازها به صورت هیدرولیک و با کمک آب برنامه ریزی می‌شود.[۱۰]

جزری علاوه بر دانشها و فنون مهندسان مسلمان پیش از خود تعدادی از ابزارها و دستگاههای مکانیکی و هیدرولیکی مثل موتورهای بخار و موتوربایسیکل‌های درون سوز را طراحی کرده و ساخته بود بطوری که حتی امروزه هم تأثیر نوآوری‌های او در علم مکانیک قابل مشاهده است.

در کتاب جزری شمار چشمگیری واژه و اصطلاح فارسی یافت می‌شود که نشانگر تأثیر بزرگ ایرانیان در فناوری جهان اسلام در سده‌های میانه است.[۱۱]

پیوند به بیرون[ویرایش]

کتاب «الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل» اثر بدیع‌الزمان جزری

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. 12th International Society for Music Information Retrieval Conference (ISMIR 2011)
  3. Hill, Donald Routledge, A History of Engineering in Classical and Medieval Times, 1996
  4. Amazon.com: Al-Jazarí: The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices: Kitáb fí ma'rifat al-hiyal al-handasiyya (9789027703293): P. Hill: Books
  5. جزری، اسماعیل بن رزاز، مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، (الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل)، سعید رفعت جاه (مترجم)، محمدجواد ناطق (مترجم)، حمیدرضا نفیسی (مترجم)، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۸۰، شابک: ۷-۱۰۳۳-۰۱-۹۶۴
  6. http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830904902.html
  7. George Saliba, Blurred Edges—At the Intersection of Science, Culture, and Art, in: Variantology 4. On Deep Time Relations of Arts, Sciences and Technologies In the Arabic-Islamic World and Beyond, ed. by Siegfried Zielinski and Eckhard Fürlus in cooperation with Daniel Irrgang and Franziska Latell (Cologne: Verlag der Buchhandlung Walther König, 2010), pp. 19–42.
  8. مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، پشت کتاب.
  9. حوزه
  10. الجزری پدر علم رباتیک جهان و دانشمند مسلمان قرن ششم هجری شمسی
  11. مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در تمدن اسلامی، مقدمه