جفت توسی، رسمشده توسط خود وی
جفت طوسی یک ساز و کار ریاضی است که خواجه نصیرالدین طوسی آن را کشف کرد و به عنوان بخشی از نظریه سیارات خویش به کار برد.
این ساز و کار در سادهترین حالت بدین شرح است که اگر دایرهای کوچک داخل دایرهای بزرگتر که شعاعی ۲ برابر آن دارد محاط و بر آن مماس شود، با دوران دایره کوچک روی محیط دایره بزرگ، هر نقطهای از دایرهٔ کوچک در مسیر حرکت خود قطری منحصر به فرد از دایره بزرگ را رسم میکند.
شاگرد طوسی(قطب الدین شیرازی) این نظریه را کاملتر کرد ؛در این منظومه بر خلاف منظومه بطلیموسی ،زمین در مرکز عالم قرار داده شده است و بنابر این بیش از طرح بطلیموسی با طبیعت کروی افلاک سازگاری داشت ؛طوسی برای توضیح دادن حرکت ظاهری سیارات ،دو کره را در نظر گرفته بود که یکی در داخل درگری دوران می کند به همین دلیل است که مورخ امریکایی ریاضیات اسلامی،ا.س.کندی ، آن را «جفت طوسی» نامیده است*.
