خرداد (امشاسپند)
از سلسله مباحث |
مَزدَیَسنا |
---|
![]() |
![]() |
خرداد یا هَئوروَتات (اوستایی: 𐬵𐬀𐬎𐬭𐬎𐬎𐬀𐬙𐬁𐬙 = هَئوروَتات) به معنی تمامیّت، کلیّت، رسایی و کمال است و مظهری از مفهوم نجات و رستگاری برای افراد بشر. آب را میپاید و در این جهان، شادابی گیاهان مظهر اوست. همکاران این اَمِشاسْپَند ایزد تیشتر و باد و فروَهر پرهیزکاران هستند. در دوران تازش اهریمن آب را به یاری فروهرها میستاند سپس به باد میسپارد و باد آن را با شتاب به سوی کشورها میبرد و به وسیلهٔ ابر میباراند. دشمن او تریز نام دارد.نام این امشاسپند همیشه در کنار امشاسپند مرداد آورده میشود.این امشاسپند به کمک امشاسپند مرداد گوهر تن زرتشت را ساختند.
امشاسپندان
[ویرایش]در تاریخ اساطیری ایران شش امشاسپند وجود دارد[۱]،که به آنها نامیرایان نیکوکار می گویند. نامهای این امشاسپندان خصوصیات آنها را نشان می دهد .[۲] این امشاسپندان آفریدهی هرمزد هستند . تعداد امشاسپندان در نوشتههای پهلوی شش و گاهی تا سی تا می رسد . شش امشاسپند بر تختهای زرین در خانهی سروده قرار گرفتند. این شش امشاسپند اصل و منشا خود را از شخصیتهای خدای باستان می دانند.[۳]
امشاسپند خرداد
[ویرایش]ویژگیها
[ویرایش]امشاسپند خرداد که در زبان پهلوی ، هورداد و در اوستا ، هـَئوروَتات به معنای تمامیت و کمال است . خرداد پنجمین امشاسپند است که نگهبان آب است.[۴] امشاسپند خرداد در کنار دست راست هرمزد ایستاده است .[۵] این امشاسپند جنبه زنانگی دارد .[۶] امشاسپند خرداد در دنیای مینویان نماد کمال و پارسایی اهورهمزدا است .از ماهها ماه سوم سال و از روزها روز ششم ماه به نام این امشاسپند است .زرتشت را متولد روز خرداد از ماه فروردین می دانند. خرداد را سرور ماهها ، روزها و سالها نامیدهاند.[۷]
یاوران امشاسپند خرداد
[ویرایش]امشاسپند خرداد جنبه زنانه دارد و ایزد تیشتر ،باد و فروهر پرهیزکاران همیار او هستند و به او کمک می کنند .امشاسپند خرداد در دوران حمله اهریمن آب را به یاری فروهرها می فرستد و به باد دستور میدهد آب را با سرعت به سوی کشورها برده ،هنگاهی که تیشتر با اپوش دیو خشکی و خشکسالی نبرد میکند ،امشاسپند خرداد اب را به یاری تیشتر می فرستد.
گُل امشاسپند خرداد
[ویرایش]از گُلها ، گُل سوسن را به امشاسپند خرداد نسبت دادهاند.
جشن امشاسپند خرداد
[ویرایش]جشن خردادگان در روز و ماه این امشاسپند برگزار می شود.
امشاسپند خرداد و مرداد
[ویرایش]امشاسپند خرداد به همراه امشاسپند مرداد در جهان خدایان جنبهی تولیدی دارند .هدایای امشاسپند خرداد به کمک مرداد ثروت ،رمه چهارپایان است ،این دو امشاسپند در کنار هم ارمانهای نیرومندی ، سرچشمهی زندگی و رویش هستند .[۸]
امشاسپند خرداد و گوهر تن زرتشت
[ویرایش]گوهر تن زرتشت را امشاسپندان خرداد و مرداد به کمک هم ساختهاند .[۹] آنان برای این کار مایه تن زرتشت را در باران نشانده و با قطرات باران به زمین امد و در دل گیاه جای گرفته ،پوروشسب پدر زرتشت به کمک و راهنمایی خرداد و مرداد شش گاو پرمایه را برداشت و به چراگاه برد و گاوان از گیاهانی که مایه تن زرتشت در آنها بود خوردند و مایه تن زرتشت با شیر آنها آمیخت ،پوروشسب گاوان را به خانه برو و به دوغدو سپرد و با گیاه هوم که به کمک بهمن و اردیبهشت به دست آورده بود نرم و با شیر گاوان درآمیختند و از آن خوردند ، به این ترتیب روان و مایه تن زرتشت در وجود دوغدو که فره ایزدی زرتشت را داشت گرد آورد.[۱۰]
دشمنان خرداد
[ویرایش]اهریمن مخصوص خرداد
[ویرایش]اهریمن تریز اهریمنی است که هرمزد مخصوصا خرداد قرار داده است.[۱۱] تریز دیو فساد و تشنگی است .[۱۲] تریز گیاهان و دامها را زهرآلود میکند .
خرداد و دیو نَس
[ویرایش]نسَ دیدی که حیلهگری و ناپاکی میکند .[۱۳] این دیو تن مرده را مورد حمله قرار میدهد و آن را ناپاک میکند [۱۴].نَس نخستین عامل در مرگ انسان است و به بدن انسان در حال مرگ حمله میکند و بدن را فاسد و گندیده می کند .[۱۵] این دیو وقتی نام امشاسپندان مخصوصا امشاسپند خرداد بر جسم مرده خوانده میشود از بین میرود .[۱۶]
پانویس
[ویرایش]- ↑ آموزگار، تاریخ اساطیر ایران، ۱۶.
- ↑ هینلز، شناخت اساطیر ایران، ۱۶.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۷۱.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۸۳.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۴۶.
- ↑ آموزگار، تاریخ اساطیر ایران، ۱۹.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۵۳.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۷۵.
- ↑ یارشاطر، داستانهای ایران باستان، ۴۵.
- ↑ یارشاطر، داستانهای ایران باستان، ۴۶.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۲۵۸.
- ↑ آموزگار، شناخت اساطیر ایران، ۴۲.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۶۸.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۷۱.
- ↑ آموزگار، شناخت اساطیر ایران، ۴۳.
- ↑ بهار، پژوهشی در اساطیر ایران، ۱۷۱.
منابع
[ویرایش]- بهار، مهرداد (۱۳۹۴). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگاه.
- آموزگار، ژاله (۱۳۹۱). تاریخ اساطیر ایران. سمت.
- هینلز، جان (۱۳۸۹). شناخت اساطیر ایران. تهران: نشر چشمه.
- یارشاطر، احسان (۱۳۹۶). داستانهای ایران باستان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- نوشتاری از دکتر شاهین سپنتا در وبگاه ایران نامه