پشتون‌سازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Tribal and religious leaders in southern Afghanistan.jpg

پشتون‌ها

پَشتون‌سازی (که همچنین افغان‌سازی نیز نامیده می‌شود[۱][۲][۳]) اصطلاحی است که برای روندی که منجر به تغییر هویت و زبان مناطق و افراد غیرپشتون به هویت پشتون می‌شود اطلاق می‌گردد.

روش‌ها[ویرایش]

پشتون شدن مردم غیر پشتون ممکن است هنگامی صورت بگیرد که مردم غیرپشتون در مناطق پشتون نشین ساکن شوند و با زبان و فرهنگ پشتون آمیخته گردند.[۴] مثلاً بسیاری از اقوام ترک تبار که در قرن هشتم و نهم میلادی در کوهای هندوکش ساکن شدند در جمعیت پشتون آن نواحی حل گردیدند.[۵]

همچنین پشتون سازی ممکن است به روند انتقال پشتون‌ها به مناطق غیرپشتون نشین اشاره داشته باشد.[۶] یا به شکل گسترده به فرسایش آداب و رسوم و زبان مردم غیرپشتون در نتیجه قدرت سیاسی پشتون‌ها در افغانستان صورت گیرد.[۷]

همچنین در قرن بیستم پشتون سازی‌های توسط محمد نادر شاه[۸][۹] یا اخیراً توسط طالبان صورت گرفته است.[۱۰]

تنش برسر استفاده از واژه‌های فارسی دانشگاه و دانشکده در کنار واژه‌های پشتوی پوهنتون و پوهنزی در پیش‌نویس قانون تحصیلات عالی افغانستان، از مسائل جنجال برانگیز در حوزه فرهنگی افغانستان است و دانشجویان در کابل و برخی دیگر شهرها به نوشتن تابلوی دانشگاه‌های این کشور تنها به زبان پشتو واکنش نشان داده و علیه آن مخالفت و تظاهرات کرده‌اند.[۱۱]

اگرچه در قانون اساسی افغانستان زبان‌های فارسی و پشتو در قوانین این کشور از جایگاه برابر برخوردارند، ولی برخی از مسئولان امور، که اکثراً پشتو زبان هستند، این برابری را در عمل مراعات نمی‌کنند و از آن‌جمله کارت هویت جدید شهروندان افغانستان که تنها به پشتو نوشته شده باعث اعتراض پارسی‌زبانان این کشور شده‌است.[۱۲]

مسعود ترشتوال، یکی از مدافعان زبان فارسی، که استاد روابط بین‌الملل دردانشگاه کابل است، پس از اعتراض به این روند در رسانه‌ها، شب ۱۵ مه ۲۰۱۱، توسط عده‌ای ناشناس ربوده و مسموم شد و پس از آزادی در بیمارستان بستری شد.[۱۳]

برهم زدن ترکیب جمعیتی[ویرایش]

انجام مهاجرت‌های اجباری برخی از گروه‌های قومی و ملیتی در افغانستان یکی از روش‌های پشتون‌سازی بوده‌است. به عنوان مثال سیاست انتقال گروه‌های قومی پشتون به سمت شمال افغانستان در دورهٔ صدارت محمد هاشم خان می‌توان ذکر کرد.

در زمان صدارت نامبرده ریاست ناقلین در چارچوب وزارت داخله ایجاد شد که محمد گل مومند به سمت وزیر داخله ایفای وظیفه می‌نمود. ریاست مذکور وظیفه و تطبیق اسکان قبایل آن طرف سرحد آزاد جنوب افغانستان را در نواحی سمت شمال به عهده داشت به آرزوی آن که بتواند گروه قومی پشتون را در افغانستان توسعه بخشد. نامبرده برای تشویق هر چه بیشتر ناقلین زمین‌های درجه‌اول نزدیک سرآب را دراختیار آنان می‌گذاشت.[نیازمند منبع]

همچنان در گذشته مالیاتی گزاف و کمرشکن و غیرعادلانه به نام «مالیهٔ خس‌بری» بالای زمینداران محلی سمت شمال توسط حکومت وقت توأم با انتقال ناقلین پشتون در آن مناطق تحمیل می‌شد که از عهدهٔ پرداخت آن برآمده نمی‌توانستند، و ناگزیر جایداد و اراضی خود را به قیمت ارزان فروخته و از حق ملکیت خود محروم ساخته شده و مجبور ساخته می‌شدند تا محلات آبایی و اصلی خود را ترک کرده و در دامنهٔ کوه‌های خشک و لم‌یزرع مسکن گزین شوند.[نیازمند منبع]

بخشنامه‌های دولتی[ویرایش]

در سال‌های ۱۳۱۶–۱۳۱۷ خورشیدی (۱۹۳۷–۱۹۳۸ میلادی) دولت افغانستان دانشجویانی را برای آموزش دیدن در زمینه نظامی به اروپا و آمریکا فرستاد. بنا بر سیاست پشتون‌سازی، فرزندان مردم هزاره، قزلباش (ایرانی‌تبار و فارسی‌زبان) و شیعه‌ها از شرکت در این دوره‌های آموزشی محروم شدند.[۱۴]

در سال ۱۳۱۸/۱۹۳۹ بر پایهٔ دستور دولتی زبان تدریس در همهٔ دروس مدارس سراسر افغانستان از فارسی به پشتو تبدیل شد.[۱۵] کمبود منابع به زبان پشتو و عدم آشنایی بخش بزرگی از مردم افغانستان با این زبان، باعث فلج شدن نظام آموزشی و گسترش بی‌سوادی شد. پس از چندین سال و اعتراضات عمومی سرانجام در زمان وزارت نجیب‌الله خان توروایانا، وزیر معارف وقت، آن وزارت‌خانه ناچار شد تدریس به زبان فارسی را به مناطق فارسی‌زبان افغانستان بازگرداند. از آن پس مقرر شد در مناطق فارسی‌زبان کلاس‌ها و دروس به فارسی باشد و پشتو به عنوان یکی از درس‌ها آموزش داده‌شود و در مناطق پشتوزبان زبان تدریس پشتو باشد.[۱۶]

از سال ۱۳۱۸ خورشیدی برای کارمندان ورازت‌خانه‌ها، بانک‌ها و دیگر ادارات افغانستان به صورت اجباری دوره‌های زبان پشتو گذاشته‌شد. این دوره‌ها تا ۱۳۵۷ خورشیدی ادامه یافت ولی با ناکامی روبرو بود. کم‌تر کسی از فارسی‌زبانان که این دوره‌ها را گذارندند قادر به نوشتن و خواندن پشتو در سطح کافی بودند.[۱۶]

در بلخ[ویرایش]

پشتون‌سازی در بلخ[۱۷] در زمان امان‌الله شاه یکی از افراد او به نام وزیر محمدگل مهمند نایب‌الحکومهٔ ولایت بلخ شد. وی سیاست پشتون‌سازی را در این ولایت پیشه کرد و اقدامات زیر را انجام داد:

  • غصب ۵۰ هزار جریب زمین آبی تاجیکان و ازبکان و واگذاری آن‌ها میان پشتون‌های آورده‌شده به منطقه. اختصاص مالچرها (مراتع) به پشتون‌ها.
  • نابودسازی آثار تاریخی بلخ از جمله سنگ‌نوشته‌ها و سنگ‌مزارهای زرتشتی و سغدی پیش از اسلام.
  • سوزاندن ۲۳۷ دست‌نویس کهن فارسی، عربی و ترکی.
  • مدارس منطقه تا سال ۱۳۴۵ تنها مجاز به آموزش به زبان پشتو بودند.
  • تغییر بیشتر نام‌های جغرافیایی منطقه از فارسی و ترکی به پشتو از جمله: چارباغ گلشن (شینکی)، دلبرجین (شلخی)، پلاس‌پوش (زوزان)، چهل‌ستون (غندان)، بوینه‌قره (شولگره)، آدینه‌مسجد (چاربولک)، سمرقندیان (زرغون‌کوت)، کدوخانه (باندگی)، ده‌دراز (غشی)، چقیش (استولگی)، یول‌بولدی (لیندی)، کول انبونه (مندتی) و…

در آن دوره، پس از پشتون‌سازی نام‌ها در ولایت‌های بلخ، جوزجان، سرپل و فاریاب، هر فرد بومی که نام بومی مکان‌ها را به زبان می‌آورده جریمه نقدی می‌شده‌است.[۱۸]

در انحصار درآوردن پست‌های دولتی[ویرایش]

گروه بین‌المللی بحران در گزارشی بیان کرد که اشرف غنی و عبدالله عبدالله پست‌های بلند مرتبه را در میان متحدان خود تقسیم میکند و تقرری‌ها در دولت وحدت ملی بر مبنای قومیت صورت میگیرد و رئیس جمهور افغانستان افراد را از قوم پشتون انتخاب میکند.[۱۹]

راهکار‌های قوم‌گرایانه[ویرایش]

در سنبله ۱۳۹۶ روزنامه اطلاعات روز سندی را از یک گروه تلگرامی که کارمندان اداره امور ریاست جمهوری به نشر رساند که ثواب‌الدین مخکش کارمند این ریاست فایلی با ۱۲ راهکار در گروه بارگذاری کرده بود در آن راهکارهایی برای برکناری کارمندان غیر پشتون و جایگزینی افراد پشتون در آن ارائه شده بود.[۲۰]

مطالب فایل[ویرایش]

۱- تغییر سکرتر داوود نورزی و گماشتن کسی به‌جای وی که به زبان‌های پشتو، انگلیسی و فارسی آشناست و پشتون است.

۲- اختصاص دو-سه کارشناس برای دفتر «قاضی دلاور». حمایت از قاضی دلاور برای رسیدن به ریاست ارتباط بین‌المللی این اداره.

۳- گرفتن کارت دخولی ارگ از بعضی از اشخاص. باید به کسانی این کارت داده شود که قابل اعتماد باشند، نه مخالف ما.

۴- عبدالرحیم‌زی باید از جاها و ریاست‌های مهم دور نگهداشته شود.

۵- علی خان درست کار می‌کند، اما هزاره‌ها را می‌آورد و در جاهای خوب مقرر می‌کند. به‌جایش، یک پشتون توانمند پیدا کنیم که به تمام زبان‌ها آشنا و نویسنده باشد.

۶- همه به این نظر اند که «تیموری» برای «تیم» و «رفقا» همکاری درست نمی‌کند… برای او پست کمیشنری کمیسیون مستقل حقوق بشر از رییس‌جمهور درخواست کنیم…

۷- در اداره‌ی امور با هر رییس، باید دوستان توانمند خود را به‌صورت مؤقتی جابه‌جا کنیم، تا کدام «رییس» از صلاحیت‌هایش استفاده‌ی نادرست نکند و به ضرر ما تمام نشود…

۸- دوستان خود را باید در پست‌های خوب تعیین و امکاناتی مانند موتر، کارت و مانند آن فراهم کنیم.

۹- پشتون‌های هرات را که پشتو نمی‌فهمند جابه‌جا کنیم و تاجیک و ازبیکی که مطلقاً مطابق خواست ما کار کنند را به‌صورت نمونه‌یی تعیین کنیم، تا مردم فکر کنند که از هر قوم کسی در این‌جا (اداره‌ی امور) است.

۱۰- به نورزی باید بگوییم که در نشست‌های کابینه شرکت ورزد، تماس‌اش را با رییس‌جمهور بیشتر کند و با نزدیکان رییس‌جمهور، مانند ملکزی، اجمل غنی، روشان تماس‌اش را بیشتر سازد.

۱۱- با وزرایی که رییس‌جمهور آن‌ها را می‌پسندد، بیشتر کار کنیم تا رییس‌جمهور در مورد ما نظر مساعدی بیابد و توصیف کند.

۱۲- با فراهی کمک کنیم.

نشر این خبر با واکنش بسیار منفی اقوام غیرپشتون مواجه شد و افشای این اطلاعات منجر به اخراج وی شد.

پیوند به بیرون[ویرایش]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. "Afghanization". Gilles Dorronsoro. carnegieendowment.org. September 23, 2009. Retrieved 2010-09-04. 
  2. "Karzai's Takeover Of Afghan Election Watchdog Raises Concerns". Ron Synovitz. رادیو اروپای آزاد. February 23, 2010. Retrieved 2010-09-04. 
  3. Malik, Hafeez (1987). Soviet-American relations with Pakistan, Iran and Afghanistan. Macmillan. p. 9 and 74 Extra |pages= or |at= (help). ISBN 0333408535, 9780333408537 (help). Retrieved 2010-08-23. 
  4. Banting, Erin.authorlink = (2003). Afghanistan The land. Crabtree Publishing Company. p. 14 Extra |pages= or |at= (help). ISBN 0778793354. Retrieved 2010-08-22. 
  5. "Islamic Conquest". Craig Baxter. Library of Congress Country Studies on افغانستان. 1997. 
  6. Meri, Josef W. (2006). "Sedentarism". Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. Taylor & Francis. p. 713. ISBN 0-415-96691-4. 
  7. Lansford, Tom (2003) A Bitter Harvest: US foreign policy and Afghanistan Ashgate, Aldershot, Hants, England, ISBN 0-7546-3615-1, page 16: "The modern history of Afghanistan has witnessed a "Pashtunization" of the state as the customs, traditions and language of the Pashtuns have combined with the groups political power to erode the distinctive underpinnings of Afghanistan's other groups.FN20". FN20 cites: US, Department of the Army, Afghanistan: A Country Study, 5th ed. reprint (Washington, DC. : GPO, 1985) page 108.
  8. Rubin, Barnett R. (2002). The fragmentation of Afghanistan: state formation and collapse in the international system. Yale University Press. p. 66 Extra |pages= or |at= (help). ISBN 0300095198, 9780300095197 (help). Retrieved 2010-08-27. 
  9. Atabaki, Touraj; John O'Kane (1998). Post-Soviet Central Asia. Tauris Academic Stuides in association with the International Institute of Asian Studies. p. 208 Extra |pages= or |at= (help). ISBN 1860643272, 9781860643279 (help). Retrieved 2010-08-27. 
  10. United States, Congress, House, Committee on International Relations (2003) United States Policy in Afghanistan: Current Issues in Reconstruction (Hearing Before the Committee on International Relations, House of Representatives, One Hundred Eighth Congress, First Session, June 19 and October 16, 2003), G.P.O. , Washington, DC, p. 104, ISBN 0-16-071157-6
  11. بی‌بی‌سی فارسی: بازدید: اکتبر ۲۰۱۲.
  12. احمد فرد، عزیز: برگ‌هایی از فرهنگ و هنر افغانستان: اعتراض فارسی‌زبانان به کارت هویت جدید اتباع افغانستان که تنها به زبان پشتو است. در: رادیو فرانسه (بخش فارسی). ۱۷ آوریل ۲۰۱۱.
  13. احمد فرد، عزیز: اختطاف یکی از مدافعان زبان فارسی. در: رادیو فرانسه (بخش فارسی). ۱۶ مه ۲۰۱۱.
  14. پوهنیار، سید مسعود، ظهور مشروطیت و قربانیان استبداد در افغانستان، جلد اول و دوم، پیشاور: مرکز نشراتی میوند، ۱۳۷۶–۱۳۷۵. صص۱۸۸–۱۸۹.
  15. همان.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ پوهنیار، سید مسعود، ظهور مشروطیت و قربانیان استبداد در افغانستان، جلد اول و دوم، پیشاور: مرکز نشراتی میوند، ۱۳۷۶–۱۳۷۵. صص۱۸۸–۱۸۹.
  17. منبع اطلاعات این بخش: کوشان، غلام‌حضرت، سرگذشت ملت مظلوم افغانستان در مسیر سدهٔ بیستم، افغان امریکن اسوسیسن، ۱۹۹۹، صص ۱۴۸ تا ۱۸۷.
  18. همان. ص۱۸۷.
  19. «گروه بین‌المللی بحران: ادامه اختلاف‌های غنی و عبدالله ثبات افغانستان را متزلزل کرده». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ حمل/فروردین ۱۳۹۶. 
  20. «در گروه تلگرام اداره‌ی امور ریاست‌جمهوری چه می‌گذرد؟». اطلاعات روز. ۲۵ سنبله/شهریور. 

منابع[ویرایش]

نوشتار: ترکیب اتنیکی (قومی و ملیتی) نفوس افغانستان، نوشتهٔ فتح‌محمد سامع، استاد پیشین دانشگاه کابل.

  • از وب‌گاه آریایی
  • در آن وب‌گاه آمده: استفاده از مطالب آریایی با ذکر مآخذ آزاد است.