میرویس خان هوتک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حاجی میرویس خان هوتک
میرویس خان هوتک
MIRWAIS HOTAK.png
سلطنتهوتکیان: ۱۷۰۹ - ۱۷۱۵
نام کاملحاجی محمد اسماعیل میرویس خان هوتک
نام تولدمیرویس خان هوتک
زاده۱۶۷۳
زادگاهسوری، قندهار، افغانستان
درگذشتهنوامبر ۱۷۱۵
مکان مرگقندهار، افغانستان
مدفنکوکران، قندهار، افغانستان
بعد ازگرگین‌خان گرجی
بهادرشاه یکم
قبل ازعبدالعزیز هوتک
همسرخانزاده سادوزای
سلسلههوتکیان
پدرسلیم خان
مادرنازو توخی
عقاید مذهبیاسلام سنی

حاجی میروَیس‌خان هوتک یا شاه میرویس غل‌زایی (۱۰۸۶ تا ۱۱۲۷ ه‍.ق / ۱۶۷۳–۱۷۱۵ م) از افغانان غل‌زایی (غلجائی) و بنیانگزار پادشاهی هوتکیان بود. او در قندهار تولد یافت، پدرش سلیم خان (خالم خان) و مادرش نازو دختر یکی از خانهای عشیره توخی بود. وی در اواخر دولت صفویه بخاطر جور و ستم گرگین‌خان گرجی علیه دولت ایران آن زمان شورید. در ابتدای کار کلانتر قندهار بود اما هنگامی که دولت ایران حکومت قندهار را در سال ۱۱۱۹ ه‍.ق به گرگین‌خان گرجی سپرد میرویس که مورد سوءظن حاکم واقع شده بود به اصفهان تبعید شد. در اصفهان میرویس به ضعف دولت صفوی پی برد و با دسیسه‌ای بزرگان دربار شاه را نسبت به گرگین‌خان بدگمان ساخت و سپس به بهانهٔ زیارت مکه از شاه اجازهٔ سفر گرفت. در آنجا از علمای سنت فتوی گرفت که محاربه با شیعیان موافق احکام شرع است. پس از بازگشت به اصفهان در ۱۱۲۱ ه‍.ق / ۱۷۰۹ م. اجازه یافت که به قندهار برگردد. اما میرویس همین که به قندهار رسید سر به شورش برداشت و گرگین‌خان را کشت و سپاهیان ایران را که به محاصرهٔ قندهار فرستاده شده بودند شکست داد و به این ترتیب اساس دولت افغان‌ها را پی‌ریزی کرد. میرویس در سال ۱۱۲۷ ه‍.ق درگذشت.

راجع به اینکه آیا میرویس پیش از مرگ خود اعلان پادشاهی کرد یا به عنوان کلانتر و رئیس قوم اکتفا نمود، غالب مورخین هم عصر وی نظریه متاخر یعنی بسنده نمودن به عنوان کلانتری را تأیید می‌کنند. اما جوناس هنوی که معاصر میرویس بود مینویسد: که او اعلان پادشاهی کرد و فرمان داد تا به نام او سکه ضرب کنند و ترجمه انگلیسی بیتی را که بر سکه نقر کرده بود را نیز ذکر می‌کند.[۱] مضمون بیت تا این اواخر مجهول بود تا اینکه در سال ۱۹۴۷میلادی، خلیل الله خلیلی مضمون بیت مذکور را چنین ذکر میکند: «سکه زد بر درهم دارالقرار قندهار / خان عادل شاه علم میرویس نامدار» بیت مذکور با عبارات انگلیسی که پیشتر هنوی نوشته بود، مطابقت دارد.[۲]

میرویس دو پسر داشت که ارشد آن محمود هجده ساله بود؛ اما طبق سنت غلزاییها برادر برای جانشینی مستحقتر شمرده میشد و نیز محمود کم سن و سال بود، بنابراین مقام ریاست به برادر میرویس، عبدالعزیز در سال (۱۱۲۷ه‍.ق/ ۱۷۱۵م) رسید.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. هنوی-ص57
  2. صدیق، همان-ص49
  3. صدیق، همان-ص52
  • روضةالصفای ناصری
  • تاریخ ادبیات ادوارد براون ترجمهٔ رشید یاسمی صص ۹۹ – ۱۰۰ و ۱۰۱