فهرست خانواده‌های زبانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
The language families of Africa
Map of the Austronesian languages
Map of major Dravidian languages
Distribution of the Turkic languages across Eurasia
Area of the Papuan languages
Map of the Australian languages
Distribution of language families and isolates north of Mexico at first contact
The major South American language families

فهرست خانواده‌های زبانی (انگلیسی: List of language families‎) شامل فهرست خانواده‌های زبانی مختلف، زبان‌های ایزوله، دسته‌بندی نشده و سایر انواع زبان‌ها هم می‌شود.

سازمان یونسکو ۶ درجه برای میزان درخطربودن یک زبان در نظر گرفته‌است و ۹ عامل را در این امر مؤثر می‌داند. از بین این عوامل دو عامل از اهمیت بالایی برخوردارند. یکی از آن‌ها تعداد سخنگویان زبان است. عامل دوم که به نظر من مهم‌تر است و یونسکو از آن به عنوان عامل طلایی یاد می‌کند، عامل انتقال بین نسلی است. یعنی پدر و مادر در خانواده این زبان را به فرزندان‌شان منتقل می‌کنند یا خیر. تصور کنید که خانواده به هر دلیلی برای مثال به دلیل اعتبار بالای زبان دیگر، با فرزندانشان به زبان بومی خود حرف نزنند و برای صحبت با آن‌ها آن زبان دوم را به کار برند. در چنین حالتی نسل والدین آخرین سخنگویان آن زبان بومی خواهند بود و با مرگ آن‌ها آن زبان هم از بین می‌رود. براساس آمارهای رسمی سازمان یونسکو بیش از ۵۰ درصد از هفت هزار زبان شناخته شده در دنیا در آستانه نابودی هستند. از میان هفت هزار زبان، تنها چند صد زبان در نظام‌های آموزشی و رسمی در دنیا ارائه می‌شوند و کمتر از ۱۰۰ زبان در دنیای دیجیتال به کار گرفته می‌شوند. زبان‌شناسان باور دارند که بیش از نیمی از زبان‌هایی که در سراسر جهان رواج دارد، کم‌تر از ۱۰۰ سال آینده از بین می‌روند. علت این است که زبان‌های دنیا از نظر تعداد سخنگو، از نظر اهمیت اقتصادی و اجتماعی و بقیه فاکتورهای که می‌تواند به حفظ یک زبان کمک کند، شرایط یکسانی ندارند. پنجاه درصد جمعیت جهان تنها به حدود بیست زبان سخن می‌گویند. زبان‌های چینی، انگلیسی و اسپانیایی در زمرهٔ این ۲۰ زبان و جزو زبان‌های اکثریت هستند. هر یک از زبان‌های اکثریت به تنهایی بیش از ۵۰ میلیون سخنگو دارند و معمولاً قدرت اقتصادی و اجتماعی در دست سخنگویان این زبان‌هاست؛ بنابراین این زبان‌ها از پایگاهی قوی برخوردار هستند. غیر از این ۲۰ زبان، بقیه زبان‌هایی که در جهان هستند، به نوعی زبان اقلیت محسوب می‌شوند. به دلیل اینکه به نسبت زبان‌های اکثریت چه به لحاظ تعداد سخنگو و چه به لحاظ وضعیت اقتصادی در رتبهٔ پایین‌تری قرار دارند. پنجاه درصد بقیهٔ مردم جهان به بقیهٔ زبان‌های متعدد موجود در دنیا تکلم می‌کنند؛ بنابراین شمار سخنگویان بعضی از این زبان‌ها بسیار کم است و ممکن است تنها چند ده یا چند صد سخنگو داشته باشند. زبان‌هایی که تعداد سخنگویانشان کمتر است و جایگاه اجتماعی بالایی ندارند، در معرض خطر نابودی قرار دارند. این موضوع هم چند عامل دارد. یکی اینکه فشاری که از سوی زبان‌های اکثریت بر آنها وارد می‌شود و باعث می‌شود سخنگویان این زبان‌ها به دلیل پایگاه اجتماعی و اعتبار بالایی که زبان دیگر دارد، زبان خودشان را کنار بگذارند. عوامل بیرونی هم ممکن است در کاهش تعداد سخنگویان یک زبان و قرار دادن آن در معرض خطر انقراض مؤثر باشند. برای مثال بلایای طبیعی مانند سیل، زلزله، بیماری و جنگ می‌تواند بر تعداد سخنگویان یک زبان اثر بگذارد. علت بعدی خود سخنگویان هستند که به دلیل اعتبار پایین آن زبان و بهایی که به آن داده نمی‌شود، تصمیم می‌گیرند به آن تکلم نکنند و با زبان دیگر که اعتبار بیشتری دارد صحبت کنند.[۱]

خانواده‌های زبانی اصلی (برحسب تعداد زبان)[ویرایش]

اتنولوگ ۷۴۷۲ زبان را به صورت خانواده‌های زبانی زیر تقسیم‌بندی کرده‌است:

  1. زبان‌های نیجر-کنگویی (۱٬۵۳۸ زبان) (۲۰٫۶٪)
  2. زبان‌های استرونزیایی (۱٬۲۵۷ زبان) (۱۶٫۸٪)
  3. زبان‌های ماورای گینه نو (۴۸۰ زبان) (۶٫۴٪)
  4. زبان‌های چینی-تبتی (۴۵۷ زبان) (۶٫۱٪)
  5. زبان‌های هندواروپایی (۴۴۴ زبان) (۵٫۹٪)
  6. زبان‌های بومی استرالیا (۳۷۸ زبان) (۵٫۱٪)
  7. زبان‌های آفروآسیایی (۳۷۵ زبان) (۵٫۰٪)
  8. زبان‌های نیلی‌صحرایی (۲۰۵ زبان) (۲٫۷٪)
  9. زبان‌های اوتو مانگویین (۱۷۷ زبان) (۲٫۴٪)
  10. زبان‌های استرا-آسیایی (۱۶۹ زبان) (۲٫۳٪)
  11. زبان‌های ولتا-کنگو (۱۰۸ زبان) (۱٫۵٪)
  12. زبان‌های تای-کادای (۹۵ زبان) (۱٫۳٪)
  13. زبان‌های دراویدی (۸۵ زبان) (۱٫۱٪)
  14. زبان‌های توپیایی (۷۶ زبان) (۱٫۰٪)

منابع[ویرایش]