موم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
شانهٔ عسل تجاری که از فشردن موم در میان دو غلتک فلزی الگویافته به‌دست آمده‌است.
یک شمع مومی.

موم، ماده‌ای زردرنگ و نرم و بسیار قابل جذب است که معمولاً آن را زنبور عسل تولید می‌کند.[۱] موم‌ها حاوی استرها،اسیدها و الکل‌های بسیار چرب هستند که گاهی اوقات دارای هیدروکربن‌های آزاد می‌باشند. موم ماده‌ای با ثبات و بسیار مقاوم در برابر رطوبت است؛ در صورتی که در برابر حرارت و فشارهای مکانیکی ماندگاری ای ندارد. از پیش از میلاد تا کنون موارد استفاده از موم به عنوان بست، لایه محافظ، مات کننده،چسب، واسطه قالب گیری، مدل سازی، مقاوم سازی و غیره می‌باشد.[۲]

پیرامون واژه[ویرایش]

موم واژه‌ای فارسی است و در عربی از واژهٔ «شمع» بدین منظور استفاده می‌شود. امروزه واژهٔ شمع (به عنوان وام‌واژه) در زبان فارسی معنی دیگری یافته‌است..[۳]

ویژگی‌ها[ویرایش]

موم‌ها در دمای اتاق جامدند، در الکل و آب غیرمحلولند و در اتر و سولفوردوکربن قابل حل می‌باشند و در حرارت شصت درجه ذوب می‌شوند.

در آمریکای جنوبی گیاهی با نام نخل موم یا سروکسیلن وجود دارد که موم آن را به جای موم زنبور عسل مورد استفاده قرار می‌دهند. (از گیاه شناسی ثابتی صص ۷۳-۷۵).

استریدها و سریدهای موم بر اثر محلول الکلی پتاس صابونی می‌شوند و الکلهای مختلف و اسیدهای چرب تولید می‌کنند. الکلهایی که بدین وسیله از موم جدا شود در نباتات مختلف متفاوت است. از موم زیتون و آلو، ایپورانول استخراج می‌شود. در موم‌های پنبه‌دانه و الیافی که برای پارچه‌بافی مصرف می‌شود، الکل کرنوبیک و در کتان و رازک، الکل سریلیک و بالاخره در موم نباتات دیگر الکل‌های دیگری وجود دارد. موم گلبرگهای گل سرخ دارای هفت نوع گوناگون از این هیدروکربون‌هاست. (گیاه شناسی ثابتی ص ۷۴)..[۴]

انواع گوناگون[ویرایش]

موم ها عموماً به چهار گروه دسته بندی می‌شوند:

  1. موم‌های عسلی
  2. موم‌های نفتی
  3. موم‌های نباتی یا گیاهی
  4. موم‌های مصنوعی یا سنتزی

موم عسل bee wax[ویرایش]

این موم از ذوب کردن لانهٔ زنبور عسل به دست می‌آید که نقطه ذوب آن بین ۶۰تا ۶۳ درجه سلسیوس می‌باشد. معمولاً این نوع موم را به رزین و روغن می‌افزایند و یکی از مناسب ترین نوع برای مصارف هنری می‌باشد. به تنهایی نوعی بست به حساب می‌آید و مقام ترین نوع بست در مقابل رطوبت و هوا می‌باشد. در حرارت بالاتر از ۶۳ درجه تیره تر می‌شود ولی زرد نمی‌شود. در برابر اسیدهای موجود در هوا هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد. شرایط آب و هوایی و جوی بر آن تاثیر چندانی ندارد. در استفاده از آن به عنوان نقاشی‌های روی مرمر باعث خوردگی سنگ مرمر می‌شود ولی نقاشی چندان تغییر نمی‌کند. بهترین نوع موم عسل، بره موم است که از کندو‌هایی که نوزاد هنوز از تخم بیرون نیامده است به دست می‌آید و به رنگ سفید آج می‌باشد.

موم‌های نفتی kevosene waxes[ویرایش]

موم‌های نفتی بسیار مقاوم محکم و با دوام بوده و در طی روند تصفیه روغن‌ها به دست می‌آیند. منحنی این دسته از موم‌ها به وزن مولکولی آن‌ها بستگی دارد که قابل تنظیم است بنا بر این امکان تولید موم‌هایی با نقطه ذوب متفاوت وجود دارد. موم را می‌توان به طور کلی نوعی پلی اتیلن با وزن مولکولی پایین به حساب آورد. موم‌های معدنی یا هیدرو کربنی را به سه دسته تقسیم بندی می‌کنند:

# موم‌های معدنی یا پارافینی از تصفیه روغن‌های سبک به دست می‌آیند و به شکل کریستالی، سفید نسبتاً سفت، شفاف و جامد دارند و مخلوطی از هیدروکربن‌های اشباع شده با تعدادی اتم کربن بالا هستند. کاربرد این نوع موم‌ها در تهیهٔ مجسمه‌های مومی،شمع سازی، پوشش محافظ اشیای باستانی، روکش فلزات حکاکی شده، اندود کاغذ و مقوا،قالب گیری سرد و آستر کاری نقاشی هنری و دیواری، چوبی و غیره استفاده می‌شوند.

# موم‌های میکرو کریستالی از تصفیه روغن‌های سنگین موم‌های کریستالی به دست می‌آیند و سخت تر از موم‌های پارافینی می‌باشند. به رنگ سفید تا قهوه‌ای کریستالی ریزی هستند. تعداد اتم‌های کربن آن‌ها از ۳۴ تا ۷۰ می‌باشد. این نوع موم را با موم عسل ترکیب کرده و برای مصارف هنرمنداد عرضه می‌شود.

#موم‌های نیمه کریستالی اهمیت این نوع موم‌ها بسیار کمتر از موم‌های پیشین می‌باشد.

موم‌های گیاهی plant waxes[ویرایش]

موم‌های گیاهی از برگ‌ها، مواد ترشح شده از درخت‌ها حاصل می‌شوند برخی از این‌ها عبارتند از:

موم کارنوبا از نخل برزیلی به دست می‌آید و زرد رنگ و شکننده می‌باشد. این موم پس از ترشح خشک و سفید شده و به صورت جسمی جامد در می‌آید. عامل صیقل دهنده و گران قیمتی برای چرم محسوب می‌شود و موجب بالا رفتن دواوم آن می‌شود. نقطه ذوب آن در حدود ۸۰ درجه سانتی گراد است و با ترکیب شدن با موم عسل برای پوشاندن سطح استفاده می‌شود. با استعمال آن بر روی چرم اثر انگشت بر روی آن باقی نمی‌ماند و با گرد و غبار تیره نمی‌شود.

موم کندلیلا از گونه‌ای گیاه مکزیکی ترشح شده و نقطه ذوب آن بین ۵۶ تا ۷۰ می‌باشد. این موم دارای هیدرو کربنهای پارافینی بوده و به جای موم کارنوبا می‌توان از آن استفاده کرد. موم‌های ژاپنی، سنگواره و غیره از دیگر انواع این دسته موم‌ها به شمار می‌آیند.

موم‌های سنتزی synthetic waxes[ویرایش]

موم‌های سنتزی یا مصنوعی ترکیبی از موم‌های طبیعی یا نفتی با مواد مختلف هستند که کارایی یا منحنی آن هارا در برابر حرارت یا فشارهای مکانیکی و مصارف گوناگون بالا می‌برد. برخی از مهم ترین این موم‌ها:

موم قرطانجی نوعی موم که در دمای پایین تر از ۹۶ درجه سانتی گراد ذوب نمی‌شود و ترکیبی از ۵۰ گرم موم خالص و ۵۰۰ سانتی نتر مکعب آب مقطر جوشیده شده و حدود ۵ گرم جوش شیرین است. به گونه‌ای می‌توان گفت نوعی صابون به دست می‌آید که با افزودن ۱۰ درصد کلرید منیزیوم و حل کردن آن نوعی موم قرطانجی به دست می‌آید. این موم دارای استحکامی در حد نان خشک است.

موم پلی اتیلن گلی کول دارای خصوصیات فیزیکی سایر موم‌ها است ولی به سادگی در آب ترکیب می‌شود که این ویژگی آن سبب تمایز آن از دیگر موم‌ها می‌شود. ماده‌ای سخت، سفید، غیر رطوبت گیر و جامد است که در دمای ۳۵ تا ۵۵ درجه سانتی گراد ذوب می‌شود. از آن برای اسحکام بخش چوب‌ها استفاده زیادی می‌شود و تحت عنوان تجاری مختلفی عرضه می‌شوند:کاربو واکس، پی. ای. جی، پلی واکس و مودوپک عرضه می‌شود.

ورنی موم کاربرد آن به عنوان پوشش آثار هنری می‌باشد که به صورت‌های مختلفی ساخته می‌شود.

موم کازمولویید اچ۸۰۱ گونه‌ای موم سنتزی که به عوان محافظ برای سنگ به همراه موم میکرو کریستال که در تولوعن، گزیلن و الکل سفید حل شده است یا به تنهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این موم در مرمت مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۵]


انواع دیگر موم ها

جستارهای وابسته[ویرایش]

رنگ

منابع[ویرایش]

  1. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  2. مواد و ابزار هنری 2-مواد رنگ قسمت 2-عیسی امیری چولاندیم-انتشارات کتاب آبان
  3. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  4. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.
  5. مواد و ابزار هنری 2-مواد رنگ قسمت 2-عیسی امیری چولاندیم-انتشارات کتاب آبان
  6. دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامهٔ دهخدا، تهران.