مرغ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مرغ
مرغ‌ها
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: ماکیان‌سانان خانواده: قرقاولان سرده: مرغ جنگلی گونه: مرغ جنگلی قرمز

مُرغ (Gallus gallus) یکی از ماکیان خانگی است. مرغ نر خروس نامیده می‌شود.

مرغ پرنده‌ای است از خانوادهٔ قرقاولان (Phasianidae)، زیرردهٔ نومرغان، از راستهٔ ماکیان‌سانان ‎(Galliformes)‏.^[۱]

گفته می‌شود که همه نژادهای مرغ از چهار نوع وحشی زیر حاصل شده‌اند.^{[۲] [۳]}

• گالوس-گالوس

مثل مرغ جنگلی قرمز

• گالوس – لافایتی

مثل مرغ جنگلی سیلان

• گالوس سونراتی

مثل مرغ جنگلی خاکستری

• گالوس – واریوس

مثل مرغ جنگلی آبی و سبز

یافته های اخیر نشان می دهد که اهلی کردن مرغ، بیش از ۱۰,۰۰۰ سال پیش در ویتنام صورت گرفته است. تا پیش از این باور عمومی بر این بود که این کار در هند انجام شده است.^[۴]سپس مرغ اهلی راه خود را از هند به سوی ایران پیدا کرد. پس از آن از قلمرو لیدیه که توسط ایرانیان فتح شده بود، در قرن پنجم پیش از میلاد به یونان راه یافت.^[۵] مرغ از دوران سلسله هجدهم فراعنه در مصر شناخته شده بوده است؛ طبق گزارش سالانه ی توتموس سوم، پرنده ای که هر روز تخم می گذارد، بعنوان خراج از سرزمین مابین صحرای سینا و سوریه، یعنی بابل، به مصر آورده شده است.^[۶] اما در عهد عتیق هیچ نشانه ای از مرغ دیده نمی شود.

تحقیقات ژنتیک حاکی از آن است که نیای مرغ، خروس جنگلی قرمز و خاکستری(G.sonnerati) است. گرچه نسلی دورگه ای که حاصل این دو نژاد باشد در اکثر مواقع نازا و عقیم میباشد، اما ژن عامل پوست زرد در مرغ در خروس جنگلی قرمز(نزدیکترین خویشاوند مرغ) نبوده و به احتمال بسیار زیاد این ژن از گونه ی خاکستری به میراث گرفته شده است.^[۷]

فهرست مندرجات ۱ تعداد ۲ واژه شناسی ۳ رفتارشناسی ۴ جوجه کشی ۵ جوجه کشی مصنوعی ۶ مرغ بعنوان حیوان خانگی ۷ مرغ در صنعت کشاورزی و دامداری ۸ منابع

[ویرایش] تعداد

مرغ پرشمارتری و شایع ترین جانور اهلی در جهان میباشد. با جمعیتی بیش از ۲۴ میلیارد در سال ۲۰۰۳،^[۸] هیچ پرنده ای در جهان به این شماره نمی رسد.

[ویرایش] واژه شناسی

در ایران مرغ بالغ و بالای یک سال را مرغ (به انگلیسی hen) و جوجه مرغ و مرغ نابالغ را بهاری (باری) (به انگلیسیpullet) می نامند. خروس بالغ هم خروس (cock) و نابالغ هم جوجه خروس (cockerel) نام دارند.

[ویرایش] رفتارشناسی

مرغ همه چیزخوار{(omnivorous→omni(all) + vorous(devoure}است.^[۹] در محیط آزاد اغلب زمین را برای یافتن دانه ها، حشرات و حتی جانوران بزرگتر از قبیل مارمولک و موشهای جوان می خراشد.^[۱۰]

مرغ بصورت طبیعی از ۵ تا ۱۱ سال، بسته به نژاد، عمر می کند.^[۱۱] در مرغداری تجاری یک جوجه گوشتی تا قبل از کشتار تنها شش هفته زندگی می کند.^[۱۲] جوجه های نیمه گوشتی و پرورش یافته در محیط باز تا ۱۴ هفته هم نگهداری میشوند. مرغهای تخمگذار هم تا یک سال حدود ۳۰۰ تخم گذاشته و پس از آن توانایی آنها در تخمگذاری کاهش می یابد و به کشتارگاه فرستاده می شوند تا از آنها در غذای بچه، حیوانات خانگی، پای و غذاهای پرورده استفاده شود.^[۱۳] بر اساس کتاب رکوردهای گینس، پیرترین مرغ جهان در سن ۱۶ سالگی بر اثر مشکل قلبی مرد.^[۱۴]

خروس را میتوان از رنگ تندتر آن نسبت به مرغ و پرهای بلند دم و همچنین پرهای نوک تیز گردن و کمر از مرغ تشخیص داد. با این حال در برخی نژادها مانند سبرایت مرغ و خروس تفاوت بسیار اندکی دارند. خروس را همچنین می توان با دقت در بلندی تاج و سیخک (برآمدگی نیزه مانند در پای مرغ) از مرغ باز شناخت. در بعضی نژادها و نژادهای دورگه مرغ و خروس را از رنگ آنها می توان تمیز داد. در مرغ بالغ گوشت بالای سر (تاجcomb/cock's comb) و همچنین زائده ی زیر حلقوم پرنده (wattleزیرحلقوم) اندکی رشد می نماید . در اکثر نژادها رشد تاج و زیرحلقوم در خروسها بیشتر از مرغان است. در برخی نژادها هم پرهایی اضافه در ناحیه صورت و غبغب پرنده میروید که ناشی از یک تغییر ژنتیکی بوده و به آن ریش (beard/muff) گفته میشود.

مرغها توانایی پریدن برای مسافتهای بلند و طولانی را ندارند، اما در نژادهای سبکتر میتوانند که بر روی نرده و یا شاخه ها، جایی که بطور طبیعی استراحتگاه آنهاست، بپرند. مرغها معمولا عمل پریدن را برای جستجو و یا اجتناب از خطر انجام می دهند.

مرغها اجتماعی بوده و گله ای زندگی می کنند. مرغها در درون خود یک نوع سلسله مراتب (pecking order) دارند که در آن عده ای از پرندگان در بدست آوردن غذا و محل استراحت برتری دارند. برداشتن مرغ و خروسها از گله سبب اخلال در این نظم می شود تا دوباره سلسله مراتب جدید برقرار شود. افزودن پرندگان جدید-بویژه پرندگان جوان- به گله معمولا موجب نزاع و ایجاد جراحت می شود.^[۱۵]

مرغها معمولا تمایل دارند که در جایی تخمگذاری کنند که از قبل در آنجا تخم بوده باشد و تخمهای آشیانه های اطراف را نیز به محل خود انتقال می دهد. گاهی نیز بر سر تخمگذاری در یک محل خاص بسیار لجوج و یکدنده میشوند. بسیار اتفاق می افتد که دو مرغ بر سر جای تخمگذاری با هم درگیر شده و حتی اگر محل کوچک باشد بر روی هم تخم می گذارند.

خروسها به منظور اعلام حضور به خروسهای رقیب بانگ (اذان) میزنند. این عمل می تواند به علت تغییرات محیط هم باشد. مرغها نیز پس از تخمگذاری و یا برای صدازدن جوجه های خود قدقد می کنند.

در سال ۲۰۰۶ دانشمندانی که بر روی پیشینه پرندگان تحقیق می کردند به یک ژن پس مانده-talpid۲ برخوردند که در دوران جنینی عامل شکل گیری دندانها در فک میباشد؛ شبیه آنچه در فسیلهای پرندگان دیده شده است. جان فالن ناظر این پروژه اظهار می دارد که:"... مرغها تحت شرایطی خاص توانایی دندان درآوردن را حفظ کرده اند... ."^[۱۶]

[ویرایش] جوجه کشی

در طبیعت اکثر پرندگان پس از یک دوره ی تخکگذاری(clutch)، بر روی تخمهای خود خوابیده تا تبدیل به جوجه شوند. اغلب مرغهای خانگی هم این عمل را انجام می دهند که به این حالت به اصطلاح کرچی گفته می شود.یک مرغدار می تواند با گذاشتن تخم مصنوعی در لانه، مرغ را تشویق به کرچ شدن نماید و یا بالعکس، با قرار دادن لانه در ارتفاع و توری سیمی کردن کف لانه از کرچی مرغ ممانعت بعمل آورد. مرغ کرچ تخمگذاری را قطع نموده و بر جوجه کشی (incubation) تمرکز میکند (هر دوره clutch معمولا از ۱۲ تخم تشکیل می شود). مرغ کرچ بر سر جای خود و بر روی تخمها می خوابد و در صورت ایجاد مزاحمت اعتراض خود را با سر و صدا و بلند کردن پرهای خود نشان می دهد و تنها بمدت کوتاهی برای خوردن و آشامیدن و همچنین عمل دفع و خاکبازی (dust bathe) از جای خود بر می خیزد. در طول دوره ی جوجه کشی مرغ کرچ دما و رطوبت بستر را ثابت نگه می دارد و تخمها را طی دوره ی اول انکوباسیون بطور مرتب می چرخاند تا از چسبیدن جنین به پوسته جلوگیری کند. در پایان دوره ی جوجه کشی که معمولا ۲۱ روز است، تخمها در صورت بارور بودن، هچ hatch می شوند. با شروع انکوباسیون رشد جنین هم آغاز می شود و همه ی تخمها با یک یا حداکثر دو روز اختلاف هچ میشوند؛ اگر چه تاریخ گذاشته شدن تخمها تا دو هفته هم با یکدیگر اختلاف داشته باشند. قبل از هچ شدن مرغ می تواند صدای جوجه ها را در تخم شنیده و با قدقد کردن آنها را تشویق به بیرون آمدن می کند. جوجه ها با نوک خود سوراخی را جهت تنفس خود در قسمت پهن تخم که معمولا در بالای سر جوجه قرار می گیرد، ایجاد می کنند. سپس برای چند ساعت استراحت کرده، به جذب زرده (yolk) و بقایای خون پوسته که در پایین تخم است و تا پیش از این برای تنفس جوجه بکار می رفت، می پردازد. پس از آن به گشاد کردن سوراخ و ایجاد یک در، در قسمت پهن تخم اقدام می کند و پس از موفقیت خود را به بیرون می غلطاند و در گرمای بستر بدن خیسش خشک می شود.

مرغ مادر معمولا به مدت دو روز پس از هچ در لانه می ماند و در این مدت جوجه ها از زرده ی جذب شده تغذیه می کنند. تخمهایی که بارور نمیباشند هچ نشده و مرغ که از جوجه شدن آنها ناامید گشته، لانه را ترک می کند. پس از هچ مرغ مادر بشدت مراقب جوجه های خود بوده و هر زمان که لازم باشد آنها را گرم می کند(مرغ مادر زمان این عمل را با صدای مخصوصی که جوجه ها از خود در می آورند، متوجه می شود). مرغ مادر جوجه ها را به سمت آب و غذا هدایت کرده و هنگامی که شیئی خوراکی ببیند، آنها را صدا می زند اما بندرت جوجه ها را مستقیما تغذیه می کند. مرغ مادر به مدت چندین هفته (معمولا 6 هفته) به مراقبت از جوجه ها ادامه داده و سپس به تدریج علاقه ی خود را از دست داده و شروع به تخمگذاری می کند.

مرغهای تخمگذار امروزی بندرت کرچ می شوند و در صورت کرچ شدن در نیمه ی دوره ی جوجه کشی از روی تخمها بلند می شوند. با این وجود چندین نژاد چند منظوره(utility) مانند کوشین، کورنیش و سیلکی (ابریشمی) هستند که بطور مرتب کرچ شده و نه تنها برای جوجه مرغها، بلکه برای سایر گونه های پرندگانی که طول دوره ی جوجه کشی آنها کوتاهتر و یا بلندتر از مرغ است (مانند بلدرچین، قرقاول، غاز، بوقلمون و ...) مادران خوبی هستند. تخم مرغ را می توان در زیر پای اردک نیز گذاشت، اما میزان موفقیت آن متغیر است.

[ویرایش] جوجه کشی مصنوعی

جوجه کشی را می توان بصورت مصنوعی و کاملا موفقیت آمیز نیز انجام داد. تقریبا همه ی تخمهای بارور تحت شرایط مناسب -۳۷.۵ سانتیگراد(۹۹.۵ فارنهایت) و ۵۵% رطوبت نسبی (در سه روز آخر برای نرمتر شدن پوسته ۷۰%)- هچ می شوند. طی اولین مرحله ی جوجه کشی تخمها را باید بطور منظم (۳ تا ۸ بار در روز) چرخاند. اگر تخمها چرخانده نشوند، جنین به پوسته تخم چسبیده و می میرد و یا با نقص عضو هچ می شود. بعضی از ماشینهای جوجه کشی (incubator) این عمل را بطور خودکار انجام می دهند. عمل چرخاندن از رفتار مرغ که در طول شبانه روز چندین بار بلند شده و تخمها را با نوک خود میچرخاند، تقلید شده است. با این حال چرخاندن تخمها در هفته ی آخر می تواند وضعیت قرار گرفتن درست جوجه در تخم به منظور شکستن پوسته را بر هم برند.

[ویرایش] مرغ بعنوان حیوان خانگی

مرغها جانوران کم خرجی هستند. اصلی ترین دغدغه در نگهداری مرغ، جای آن است. مرغها را می توان در قفس نگه داشت و در شبها نیز بر روی چوب خواب یا شاخه استراحت کنند و زیر پای آنها نیز می توان کاه یا خاک اره گذاشت که با توجه به میزان بالای نیتروژن در مدفوع پرنده، به یک توده ی کامپوزیت تبدیل می شود.

به نگهداری خروس نیازی نیست؛ چرا که مرغها بدون خروس هم تخم می گذارند، اما این تخمها نطفه نداشته و در نتیجه بارور نمی شوند. زرده ی تخم تازه خوش رنگ و براق بوده بالای سفیده قرار می گیرد. رنگ زرده متغیر است و شدت رنگ آن به میزان زانتوفیل (Xanthphyll) -رنگدانه ای که در گیاهان سبز و ذرت وجود دارد- بستگی دارد. زانتوفیل همچنین عامل رنگ زرد پوست و پای مرغ می باشد. رنگ زرده به منبع زانتوفیل نیز وابسته است و از زرد تیره تا نارنجی دو نوسان می باشد.^[۱۷]

اگر مرغان چرا کننند و یا در جیره ی انان سبزیجات باشد کیفیت تخم انها طبق استانداردهای وزارت کشاورزی آمریکا (یو اس دی ای) تفاوت می کند. بارب گورسکی، کشاورز اهل پنسیلوینیا، تعدادی از تخم مرغهای خود را که بصورت مزرعه ای نگهداری میشوند، در اختیار تحقیقات یو اس دی ای قرار داد. طبق نتایج این تحقیقات این تخم ها دارای 34% کلسترول کمتر، 10% چربی کمتر، 40% ویتامین ای بیشتر، دو برابر اسید چرب امگا6 و 4 برابر امگا3 نسبت به استاندارد یو اس دی ای بودند.^[۱۸]

در حالیکه جیره ی مرغداریهای بزرگ را باید از نظر تجاری ثابت نگاه داشت، مرغان خانگی را می توان با سبزیجات که عاری از سم هستند، براحتی تغذیه نمود. مرغ می تواند به دنبال علفها، دانه ها، حشرات و ... در محیط باز بگردد. مرغ را همچنین می توان با پوست تخم مرغ خرد شده (البته با رعایت درصد مناسب)، غذاهای استفاده نشده مثل ته مانده ها و مواد غذایی کهنه اما نه فاسد تغذیه نمود. دادن خرده نان، میوه، اشغال سبزی، شیر مازاد بر نیاز و پرهیز از تغذیه آنها با موادی مثل پوست سیب زمینی (که هضم ان برای مرغ مشکل است) و یا هر چیز فاسد و گندیده، مواد دارای بو و طعم تند مثل سیر و پیاز یا ماهی توصیه میشود.^[۱۹]

[ویرایش] مرغ در صنعت کشاورزی و دامداری

در ایالات متحده تا سال 1960 مرغ عموما در مزارع خانوادگی نگهداری می شد. در ابتدا هدف اولیه از پرورش مرغ، تخم مرغ بود و گوشت یک محصول ثانویه بشمار می رفت.^[۲۰] عرضه از تقاضا کمتر بود و قیمت طیور بالا بود. در فصول سرد میشد برای مدتی تخم مرغها را جابجا و انبار کرد، بدون آنکه به سردخانه نیازی باشد. این امر در روزهایی که یخچال فراگیر نبود، امر مهمی بشمار می رفت. گله های مرغ در مزارع کوچک نگهداری میشدند چرا که مرغها عموما خود را از اضافه ی غلات و خرده آشغال و محصولات بر زمین ریخته تغذیه می کردند. این اقلام بویژه در فصل زمستان محدود بودند و همین عامل جمعیت طیور را ثابت نگه می داشت. پس از اینکه طیور توجه محققان کشاورزی را بخود جلب کردند (تقریبا در سال 1896)، بهبود در مدیریت و اصلاح جیره ی غذایی، مرغداری را با صرفه تر و تجاری تر نمود.

تا قبل از سال 1910 مرغ را بیشتر در جشنها و مراسم خاص عرضه می کردند. مرغ را زنده یا کشته شده حمل و نقل کرده، پرش را کنده اما شکمش را خالی نمی کردند و انرا بر روی یخ بسته بندی می کردند. جوجه های گوشتی اماده طبخ تا دهه ی 50، زمانی که سردخانه تا دم فروش مرسوم شد و به مشتریان اطمینان بیشتری بخشید، همه گیر نبود. تا پیش از این تمیز کردن مرغ وظیفه ی قصاب محل بود و از مهارتهای کدبانوی منزل بشمار می آمد. در آنزمان دو نوع مرغ عرضه میشد: جوجه گوشتی یا جوجه ی بهاره، که خروسهای جوانی بودند که محصول جانبی صنعت تخخم مرغ بودند و زمانی که جوان و تازه بودند به فروش می رفتند و وزنشان نیز غالبا زیر 1.5 کیلو بود؛ و مرغهای خورش که اینها هم محصول صنعت تخم مرغ بودند و مرغهای تخم گذار پیری بودند که دوره ی اوج تخم گذاری خود را سپری کرده بودند. این عمل امروزه دیگر انجام نمی شود؛^[۲۱] جوجه های گوشتی امروزه نژادی کاملا متفاوت دارند و مرغهای تخمگذار دیگر در فروشگاهها ظاهر نمی شوند.

نقطه ی عطف صنعت مرغداری در قرن بیستم به کشف ویتامین دی D(نامگزاری شده در سال 1922 )^[۲۲] بود که نگهداری مرغها را در قفسهای بسته ممکن ساخت. تا پیش از این مرغها در فصل زمستان بدلیل کمبود نور خورشید جان بدر نمی بردند و تولید تخم و گوشت و جوجه کشی در فصول سرد بسیار مشکل بود و این امر مرغ را به یک محصول فصلی و گرانقیمت تبدیل مرده بود .

همزمان تولید تخم نیز با نژادهایی علمی افزایش یافت. پس از چندین شروع ناموفق مثل تجربه ی ایستگاه تحقیقاتی مین^[۲۳] ، پرفسور درایدن از ایستگاه تحقیقاتی ارگون به موفقیت رسید.^[۲۴]

پیشرفت در تولید و کیفیت با کاهش تقاضا برای نیروی کار همراه بود. طی دهه ی 30 تا 50، نگهداری 1500 مرغ برای یک خانواده ی مرغدار یک شغل تمام وقت محسوب میشد. در اواخر دهه ی 50 قیمت تخم مرغ چنان کاهش پیدا کرد که مرغداران مجبور شدند که تعداد مرغهای خود را سه برابر کرده و سه مرغ را در قفسی که سابقا یک مرغ در ان نگهداری می شد، قرار دهند و یا تعداد چوب خوابهای قفس ها را سه برابر کنند. خیلی طول نکشید که قیمتها باز هم رو به کاهش گذاشت و تعداد بسیاری از خانواده های مرغدار از این شغل دست کشیدند. این امر نقطه ی اغاز تبدیل مرغداری سنتی به صنعتی بود.

[ویرایش] منابع

1. ↑ ویکی‌پدیای انگلیسی،نسخهٔ ۲۸ اوت ۲۰۰۷.
2. ↑ اصول علمی و عملی پرورش طیور – دکتر جواد پور رضا
3. ↑ اطلس رنگی نژادهای ماکیان - تألیف دکتر احسان مقدس، انتشارات دانش نگار و کتاب محمدی، تهران ۱۳۸۶
4. ↑ Sherman, David M. (2002). Tending Animals in the Global Village. Blackwell Publishing. 46. ISBN 0683180517.
5. ↑ Maguelonne Toussaint-Samat, (Anthea Bell, translator) The History of Food, Ch. 11 "The History of Poultry", revised ed. 2009, p. 306.
6. ↑ Howard Carter, "An Ostracon Depicting a Red Jungle-Fowl (The Earliest Known Drawing of the Domestic Cock)" The Journal of Egyptian Archaeology, 9.1/2 (April 1923), pp. 1-4.
7. ↑ Eriksson J, Larson G, Gunnarsson U, Bed'hom B, Tixier-Boichard M, et al. (2008) Identification of the Yellow Skin Gene Reveals a Hybrid Origin of the Domestic Chicken. PLoS Genet January 23, 2008 [۱].
8. ↑ according to Firefly Encyclopedia of Birds, Ed. Perrins, Christopher. Buffalo, N.Y.: Firefly Books, Ltd., 2003.
9. ↑ Info on Chicken Care. ideas4pets (2003). بازیابی در 2008-08-13.
10. ↑ Gerard P.Worrell AKA "Farmer Jerry". FREQUENTLY ASKED QUESTIONS ABOUT CHICKENS & EGGS. Ferry Landing Farm & Apiary. بازیابی در 2008-08-13.
11. ↑ The Poultry Guide - A to Z and FAQs
12. ↑ Broiler Chickens Fact Sheet // Animals Australia
13. ↑ Ten weeks to live | Food and drink | Life and Health
14. ↑ Smith, Jamon. Tuscaloosanews.com "World’s oldest chicken starred in magic shows, was on 'Tonight Show’", Tuscaloosa News (Alabama, USA). 6 August 2006. Retrieved on 26 February 2008.
15. ↑ Introducing new hens to a flock « Musings from a Stonehead
16. ↑ Scientists Find Chickens Retain Ancient Ability to Grow Teeth Ammu Kannampilly, ABC News, 2006-02-27. Retrieved 2007-10-01.
17. ↑ Storey's Guide to Raising Chickens: Care, Feeding, Facilities by Gail Damerow, Pownal VT: Storey Books, (c) 1995. p. 141. for publisher's author entry
18. ↑ Pastured Poultry Products: Summary, SARE 1999 [۲]
19. ↑ Storey's Guide to Raising Chickens: Care, Feeding, Facilities by Gail Damerow, Pownal VT: Storey Books, (c) 1995. p. 51. for publisher's author entry
20. ↑ U.S. Department of Agriculture - National Agricultural Statistics Service: Trends in U.S. Agriculture - Broiler Industry
21. ↑ "The Dollar Hen", Milo Hastings, Arcadia Press, 1909; reprint Norton Creek Press, 2003, Robert Plamondon, Ed., pp. 145-150.
22. ↑ "Poultry Nutrition", Ray Ewing, Ray Ewing Press, Third Edition, 1947, page 754.
23. ↑ "The Dollar Hen", Milo Hastings, Arcadia Press, 1909; reprint Norton Creek Press, 2003, Robert Plamondon, Ed., pp. 225-229.
24. ↑ Dryden, James. Poultry Breeding and Management. Orange Judd Press, 1916.

.

ن . ب . و جنس‌های اصلی پرندگان

آبچلیک  • آب‌شکاف • ابیا • اردک • آق‌ناز • اگرت • آلباتروس • آلوچه‌خورک • الیکایی • آنقوت • بادخور • باز • باقرقره • بالابان • بال‌لاکی • بحری • بلبل خرما • بلبل • بلدرچین • بوتیمار • بوچانگاه • بوقلمون • پاشلک • پپت • پرستو • پرستوی دریایی • پری شاهرخ • پشه‌خوار • پلیکان • پنگوئن • پیغو • ترمتای • تروفه • تلیله • تنجه • توکا • تیهو • جغد • جیجاق • جیرفتی • چاخ‌لق • چارخو • چرخ‌ریسک • چک • چکاوک هدهد • چکاوک • چکچک • چلچله • چنگر • چنگو • چوب‌پا • حواصیل • خروس  • خروس کولی • خوتکا • دارخزک • دارکوب • دیدومک • دراج • درنا • دلیجه • دم‌جنبانک • دم جنبانک ابلق • دم‌چتری  • دم‌سرخ • دودو • دودوک • دیوارخزک • زاغ • زاغی • زردپره • زغن • زنبورخوار • زنگوله‌بال • زیرآبروک • سار • سارگپه • سبزقبا • سرحنایی • سسک • سلیم • سنقر • سنگ‌چشم • سنگ‌گردان • سهره • سیاه‌خروس • سینه‌سرخ • شاه‌بوف • شاهین • شبگرد مصری • شبگرد • شترمرغ • شناگر • شهباز • شهدخوار • صدف‌خوار • صعوه • طاووس • طاووسک • طرقه • طرلان • طوطی • عروس‌طوطی • عقاب • عندلیب • غاز • غراب • غواص • فاخته • فاخته دم دراز • فلامینگو • فنچ • فندق‌شکن • قرقاول • قرقی • قره‌ناز • قمری • قناری • قو • کاردینال • کاسکو • کاکایی • کاکل‌سیاه • کبک • کبوتر • کرکس • کشیم • کفچه‌نوک • کلاغ • کله‌سبز • کمرکولی • کورکور • کوکابورا • کوکر • کوکو • کوکو دونده • کیوی • گاوچرانک • گلاریول • گلوآبی • گنجشک • گیلار • گیلان‌شاه • لاچین • لک‌لک نیل • لک‌لک • لیکو • لیل • مارگردن • ماهی‌خورک • مرغ حق • مرغ راز افریقایی • مرغ طوفان • مرغ عشق • مرغ مگس‌خوار • مرغ مینا • مرغ نوروزی • مرغ • مرغابی • مگس‌گیر • منقارشاخی • میش‌مرغ • مینا • میوه‌خور • نوک‌خنجری • هدهد • هزاردستان • هما • هوبره • یاکریم • یلوه