خایه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
آلت تناسلی مردانه و بیضهها
خایه*[۱] یا بیضه، غدهٔ جنسی است که در همهٔ پستانداران نر وجود دارد و همانند اندام هومولوگ خود یعنی تخمدان دارای دو وظیفه یعنی ساخت و تولید اسپرم (گامت نر) و ترشح هرمونهای درونریز(اندوکرین) بویژه تستوسترون است. هردو عمل یادشده بوسیله تحریک و کنترل هیپوفیز پیشین صورت میپذیرد. هورمون لوتئینه کننده (LH) باعث تولید تستوسترون شده و هورمون محرکه فولیکولی (FSH) برای ساخت اسپرم(اسپرماتوجنز) لازم است. این اندام دارای لولههای پیچ خوردهٔ فراوانی است که لوله اسپرمساز نام دارند و اسپرمسازی درون این لولهها انجام میشود. سپس اسپرمهای تولید شده به لوله دیگری درون خایه که اپی دیدیم نام دارند منتقل و در آنجا ذخیره میشوند.
دمای بیضهها در حدود ۳ درجه از دمای عمومی بدن(۳۷) پایینتر است. در روی کیسه بیضه ماهیچههای صاف قرار دارند که به صورت غیر ارادی عمل میکنند و هنگامی که دمای خایهها از حد معمول پایینتر برود، منقبض میشوند و باعث میشوند تا خایهها به زیر شکم نزدیک شوند و گرمتر شوند. وقتی هم که دمای خایهها از حد معمول بالاتر برود، این ماهیچهها منبسط میشوند و خایهها از شکم فاصله میگیرند تا خنکتر شوند و شرایط برای اسپرمسازی مهیا شود. خایه بخش عمدهای از هورمونهای جنسی مردانه مانند تستوسترون را نیز ترشح میکند.
[ویرایش] ساخت اسپرم
هر بیضه حاوی لولههای سمینیفر است که اسپرم میسازند. اسپرم در اپیدیدیم(یک لوله پیچ در پیچ که پشت هر بیضه قرار دارد)، نگهداری میشود. یک لوله دیگر به نام وازدفران، هر اپیدیدیم را به یک مجرای انزالی وصل میکند که این مجرا خود به پیشابراه وصل میشود.
سه غده(یک جفت غده ساخت منی و غده پروستات)، مایعاتی را ترشح میکنند که وظیفه انتقال و تغذیه اسپرم را برعهده دارند؛ این ترشحات همراه اسپرم، مایعی به نام مایع منی را تشکیل میدهند. در طول فعالیت جنسی، بافت نعوظی آلت تناسلی، پر خون شده، آلت تناسلی را دراز و سفت میکند تا بتواند وارد مهبل زن شود. در هنگام ارگاسم، انقباضات عضلانی مایع منی را از طریق هر وازدفران به طرف پیشابراه و خارج از آلت تناسلی میرانند.[۱]
^ برخلاف بیضه که از ریشهٔ عربی است، خایه واژهای از ریشهٔ پارسی است و خایه کلاً به معنی تخم بودهاست
- کتاب زیستشناسی پیش دانشگاهی سوم دبیرستان جمهوری اسلامی ایران
