خزندگان

خزندگان محدوده زمانی: کربونیفر - امروز
یک توآتارا (Sphenodon punctatus)
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو:	جانوران
شاخه:	طنابداران
زیرشاخه:	مهره‌داران
رده:	سوسماریان* گودریچ، ۱۹۱۶
زیررده‌ها
بی‌کاوان (Anapsida) دوکاوان (Diapsida)
مترادف‌ها
خزندگان لورنتی، ۱۷۶۸

خَزَندِگان از مهره‌داران خونسرد هستند.

دنیای خزندگان از دوزیستان به‌شمار می‌آیند. خزندگان اولین جانورانی هستند که توانسته‌اند زندگی در خشکی را بطور کامل تحمّل نمایند. سطح بدنشان از پوست خشک و شاخی پوشیده شده است. بدن پوشیده از پولک، یا قطعات و صفحات استخوانی متنوع است. اسکلت خزندگان کاملاً استخوانی است. قلبشان چهار حفره‌ای است.

دهلیزها کامل و در بطنها دیوارهٔ بین آنها کاملاً نیست. جنین از چهار پردهٔ آمنیون، کوریون، کیسه زرده و آلانتوئیس پوشیده می‌شود. مارها، مارمولک‌ها، تمساح و آلیگاتور، لاک پشتها و تمام دایناسورها منقرض شده جزء رده خزندگان است. طبقه‌بندی خزندگان بر اساس کاوها (فرورفتگی‌ها)ی ناحیهٔ گیجگاهی است. خزندگانی که در جمجمه، خود دو حفره دارند دوکاوان (دیاپسید) نامیده می‌شوند. آن‌هایی که بدون کاو هستند بی‌کاوان (آناپسید) و گروهی که یک کاو دارند تک‌کاوان (سیناپسید) نام دارند.

پیشینه

خزندگان از یک دودمان دوزیستی ابتدایی پدید آمدند که درنتیجهٔ تکامل‏ تخمی که می‏توانست در محیط خشکی رشد کند، از وابستگی به آب آزاد شده بود. خزندگان بسرعت شاخه-شاخه شدند و در تمام محیط‌هایی که توسط پسر عموهای‏ دوزیستی بزرگشان اشغال شده بود، گسترش یافتند و شکارچیان و رقبای موفقی گردیدند. دوزیستان بزرگ در اواخر دورهٔ تریاس بتدریج از میان رفتند.

خزندگان حتی تا اواخر دورهٔ پرمین در استیلا بر دیگر زیستمندان و بر محیط موفق بودند، و این‏ موفقیت بویژه از ان دو گروه بود، پلیکوسورها و دَدکاوان (تراپسیدها). ددکاوان، با توجه‏ به این حقیقت که پلیکوسورها (که توسط باله‌های پشتی بزرگشان شناخته می‌شوند) را در ابتدای دورهٔ تریاس از لحاظ گوناگونی تحت الشعاع قرار دادند، ممکن است‏ فعالتر و مهاجمتر بوده باشند.

آفتاب‌پرست جکسون

سوسمار ژاپنی، از خزندگان

مار

آناپسید ها - سیناپسید ها - دیاپسید ها و سوراپسید ها

اولین خزندگان جمجمه های آناپسید ی داشتند. این جمجمه ها فقط دارای سوراخ هایی برای بینی و چشم ها و چشم پینه آلی است و هیچ منفذ دیگری ندارد. به خزندگان دارای چنین جمجمه ای آناپسید می گویند. این خزندگان یک گروه پارافیلتیک می سازند که سایر گروه ها نیز از آن تکامل می یابند. فقط اندکی بعد از به وجود آمدن خزندگان – گروهی به نام سیناپسید ها از آن ها جدا شدند. ویژگی سیناپسید ها داشتن یک منفذ در بخش گیجگاهی جمجه و پشت چشم ها است که محلی برای فعالیت عضلات آرواره ای فراهم می کند. این خزندگان همان خزندگان پستاندار مانند هستند که بعد ها با تغییراتی در آن ها – پستانداران به وجود می آیند. اندکی بعد از جدا شدن سیناپسید ها – گروه دیگری نیز به وجود آمدن که ویژگی ان ها داشتن دو منفذ در بخش گیجگاهی و زیر چشم بود. این خزندگان دیاپسید ها نام دارند. نقش این منافذ و حفره ها سبک تر کردن جمجه و همین طور ایجاد فضا برای عملکرد عضلات آرواره ای است که با قدرتمند کردن آرواره های خزندگان ان ها را به شکارچیان قهار تری تبدیل می کرد. خزندگان دیاپسید و آناپسید با توجه به آخرین نیای مشترک این خزندگان - به عنوان خزندگان واقعی یا همان سوراپسید ها طبقه بندی می شوند. برخی معتقدند که لاک پشت ها خزندگان بازمانده ی آناپسید ها هستند و این اعتقاد به خاطر ساختار جمجمه ی این خزندگان است. ولی مدارک دیگری باعث شده که این خزندگان را جزو دیاپسید ها به حساب اورند. از جمله این مدارک می توان به مطالعات مولکولی و تعیین توالی ژن ها و پروتئین ها اشاره کرد که لاک پشت ها را به عنوان عضوی از خزندگان دیاپسید نشان می دهد و مدرکی مهم برای این موضوع است.

راسته‌ها

(نمونه: راسته سنگ‌پشتان متعلق به فروردهٔ لاک‌پشتان سبز و زیرردهٔ بی‌کاوان است.)

جستارهای وابسته

فهرست خزندگان