مار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مار
محدوده زمانی: کرتاسه - امروزه
پایتون خالدار
Antaresia maculosa
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
زیرشاخه: مهره‌داران
رده: سوسماریان
زیررده: دوکاوان
فرورده: پولک‌سوسمارشکلان
بالاراسته: پولک‌سوسماران
(طبقه‌بندی‌نشده): سخت‌زبانان
راسته: پولک‌داران
زیرراسته: ماران
لینه، ۱۷۵۸
فروراسته‌ها و خانواده‌ها

بخش خانواده‌ها در این مقاله را ببینید.

گستره پراکندگی مارها در زمین
(گسترهٔ حدودی مارهای آبی به رنگ آبی)
Micrurus tener.jpg
مار در وادی مرخاو
مار سیاه در وادی لاور کالون
thumb
کاشی لعاب‌دار با نقش مار، خرگوش و لاک‌پشت به عنوان نگاره‌ای برای آذین کتاب عجائب المخلوقات وغرائب الموجودات نوشته زکریای قزوینی، مربوط به سده ۱۳ میلادی

مار، نوعی حیوان خزنده است که خودش را با خزیدن به جلو می‌کشد.

مارها از رده سوسماریان (Sauropsid)، زیرردهٔ دوکاوان (Diapsida)، فرورده پولک‌سوسمارشکلان (Lepidosauromorpha)، بالاراستهٔ پولک‌سوسماران (Lepidosauria)، راستهٔ پولک‌داران (Squamata)، زیرراستهٔ ماران (Serpentes) است.[۱]

برای تماشای انواع مارها در برخی کشورها مکان‌های ویژه‌ای وجود دارد به نام مارسرا.

انواع مار[ویرایش]

در جهان بیش از ۴۰۰۰ نوع مختلف مار وجود دارد که در خشکی و زیر زمین و در آب و گاهی هم بر روی درختان زندگی می‌کنند. این خزنده تقریباً در همه جای کره زمین به جز مناطق قطبی و برخی جزیره‌ها، یافت می‌شود. طول کوچک ترین مار حدود ۷ سانتیمتر است که برخی آن را با کِرم اشتباه می‌گیرند.

مارهای چمباته‌زن (فشاردهنده)


مارهای چمباته زن بزرگ‌ترین مارهای دنیا هستند و شامل پیتون‌ها و بواها می‌باشند. آنها غیرسمی هستند و حیوانات دیگر را با فشار دادن و له کردن از پا درمی‌آورند. مارهای جمع شونده دور شکار خود می‌پیچند و به تدریج حلقه را تنگ تر می‌کنند تا شُش‌ها دیگر قادر به باز شدن نباشند؛ درنتیجه حیوان خفه می‌شود. آنها نیز مانند مارهای دیگر قادر به جویدن نیستند و شکار خود را یکباره می‌بلعند.

Scolecophidia

قلمی‌ماران


 

کورماران آمریکایی



کورماران




ناکورماریان

لوله‌ماران


Core Alethinophidia
دم‌سپرماران

لوله‌ماران آسیایی


 

Anomochilus



Uropeltinae




Macrostomata
پایتونان

پایتونان



آفتاب‌ماران



پایتونان مکزیکی



Caenophidia

قمچه‌ماران



زگیل‌ماران



دشنه‌ماران



کفچه‌ماران



دریاماران



گرزه‌ماران



اژدرماران

Erycinae



Boinae



Calabaria




Ungaliophiinae




Tropidophiinae




مارهای زهرآگین[ویرایش]

حدود ۷۰۰ گونه از ۳۲۰۰ گونه مارهای دنیا زهری هستند و شامل چندین مار هستند که می‌توانند انسان را بکشد. یک مار زهری زهر خود را از راه نیشهایش که یا توخالیند و یا شیار دارند تزریق می‌کند. وقتی که زهر تزریق شد مار به انتظار می‌نشیند تا قربانیش قبل از بلعیده شدن بمیرد.

از حدود ۷۲۵ گونه از مارهای سمی در سراسر جهان، تنها ۲۵۰ تا از آنها قادر به کشتن انسان با یک نیش است. به طور متوسط استرالیا تنها یک نیش مار کشنده در هر سال دارد. در هند، در هر سال ۲۵۰ هزار مارگزیدگی ثبت می‌شود که از آنها ۵۰ هزار تا منجر به مرگ می‌شود.[۲]

دندان‌های نیش مارهای زهری، در فک بالای دهان آنها قرار گرفته و با غده‌های سمّی که در سر مار قرار دارند در ارتباط هستند.
با کشیدن دندان مار، نمی‌شود برای همیشه با خیال آسوده از نیش مار زهری در امان بود چرا که دندان‌های نیش در دهان مارهای زهری مجدّداً رویش می‌کنند. مار زهری به کمک این نیش‌ها زهر را به بدن شکار خود تزریق می‌کند و این گونه می‌کوشد تا جانش را بگیرد یا حداقل او را ناتوان و بی‌هوش سازد تا با خیال راحت به خوردن گوشتش بپردازد. تمام مارهای زهری علاوه بر نیش، دندان نیز دارند. در نتیجه، تمام مارهای زهری علاوه بر نیش زدن گاز هم می‌گیرند.

مار زنگی[ویرایش]

از نوع مار زنگی نزدیک به ۱۲ نوع مختلف در جهان وجود دارد. مارهای زنگی را از زنگوله‌ای که در ته دم خودشان دارند به راحتی می‌توان تشخیص داد. هر چند دم این مار طوری ساخته شده‌است که در هنگام حرکت و جنبیدن صدای زنگ درآید ولی با این وجود صدای اصلی زنگوله دم مار بر اثر لرزش دم توسّط خود مار، تنها زمانی انجام می‌پذیرد که مار از چیزی احساس خطر بکند.

افعی[ویرایش]

افعی نیز که بیشتر در جنوب غربی آسیا یافت می‌شود، همانند مار زنگی است. هر دوی آنها علاوه بر آنکه مانند مارهای دیگر از جلو حرکت می‌کنند، قادر به حرکت از سمت پهلو نیز هستند. افعی‌ها تنها مارهای زهری در اروپا هستند.

تغذیه[ویرایش]

رژیم غذایی مارها با توجه به اندازه، گونه و اقلیم وجغرافیا تغییرمیکندو طیف گوناگونی از پستانداران، حشرات و ماهی‌ها را شامل می‌شود.

گونه[ویرایش]

مار در باورهای فرهنگی[ویرایش]

  • مار پرنده در آیین کاکولکان، آیین مایاها، نشانه این آیین به شمار می‌رفت.[۳]
  • مار در افسانه‌های کهن ایرانیان، روی شانه‌های ضحاک، پادشاه ستمگر، به صورت جزئی از بدن او، و دربرابر گناهانش، پس از خدمت شیطان در لباس یک آشپز به وی، ظاهر می‌شود.[۴]
  • مارها در میان مصری‌ها، یونانی‌ها و دیگر اقوام نیز، دارای باورهای فرهنگی، آیینی و خرافی خاصی بوده‌اند[نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. برابرهای فارسی برپایهٔ: عطری، مرتضی، واژه‌نامه علوم زیستی، دوجلدی، همدان: اداره انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۴.
  2. Sinha, Kounteya (25 July 2006). "No more the land of snake charmers...". The Times of India. 
  3. ارابه خدایان، اریش وون دنیکن، چاپ سوم، ۱۳۵۸، تهران، انتشارات ناصرخسرو
  4. مقدمه‌ای بر افسانه‌های ایرانیان، محمد شرفی کازرونی، تهران، نشر آریا، چاپ دوم:زمستان۱۳۸۴

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «مار»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۷ مهر ۱۳۹۱).

پیوند به بیرون[ویرایش]