هما (پرنده)
| هما | |
|---|---|
 |
|
| وضعیت بقا | |
| طبقهبندی علمی | |
| فرمانرو: | جانوران |
| شاخه: | طنابداران |
| رده: | پرندگان |
| راسته: | عقابسانان یا شاهینسانان |
| تیره: | کرکسهای دنیای نو |
| سرده: | Gypaetus Storr، ۱۷۸۴ |
| گونه: | G. barbatus |
| نام علمی | |
| Gypaetus barbatus لینه، ۱۷۵۸ |
|
 |
|
هما یا مرغ استخوانخوار (نام علمی: Gypaetus barbatus به معنی کرکس ریشدار) نوعی کرکس بزرگ است که در کوههای مرتفع آفریقا، جنوب اروپا و آسیا زندگی میکند.
هما در تمام طول سال یک جا میماند و هر فصل فقط یک یا دو تخم میگذارد. این پرنده مانند دیگر کرکسها عمدتاً لاشهخوار است اما عمدهٔ غذای آن را مغز استخوان تشکیل میدهد. هما استخوانهای بزرگ را از ارتفاع زیاد به روی سنگها پرتاب میکند تا به قطعات کوچکتر شکسته شود. گاهی هم از لاکپشتهای زنده به همین روش تغذیه میکند.
هما در اسطورههای ایرانی جایگاه مهمی دارد و معروف است که سایهاش بر سر هر کس بیافتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید به همین دلیل به مرغ سعادت معروف شدهاست.[۱]
در افسانههای ایران مثل ققنوس در اساطیر مصر و یونان صاحب کرامت است. همادر ادبیات ایران به عنوان نماد سعادت است و برعکس جغد که نماد شوم است البته هما میتواندپرندهای افسانهای و اساطیری باشد [۲] در قصهها و مثلهای ایرانی از هما به عنوان پرنده سعادت یاد شدهاست.
در خرابههای تخت جمشید که پایتخت هخامنشیان بودهاست دو مجسمه سنگی از هما پیدا شدهاست.[۳] این نشان میدهد که هما در زمان ایران باستان نیز پرنده سعادت بودهاست.[۴]
محتویات |
ویژگیهای جسمی [ویرایش]
جثهٔ هما بیشتر شبیه به یک شاهین عظیمالجثه است تا یک کرکس و تنها کرکسی است که سرش پر دارد. ارتفاع هما ۹۵ تا ۱۲۵ سانتیمتر، فاصلهٔ بین دو بال آن ۲۷۵ تا ۳۰۸ سانتیمتر و وزن آن ۴.۵ تا ۷.۵ کیلوگرم است.
هما در فرهنگ و ادبیات ایران [ویرایش]
- همچنین ببینید: هما (اسطوره)
هما (همای) جایگاه برجسته ای در ادبیات ایران زمین داشته است. در سروده های بسیاری از شاعران از هما به عنوان پرنده خوشبختی و سعادت یاد شده است. در ادبیات فارسی او را نماد فرّ و شکوه دانند و به شگون نیک گیرند.[۵] همچنین آمده است "مرغی است که او را مبارک دارند و چون پیدا شود مردم به تفأل در زیر سایه ٔ او روند"[۶].
نمونه هایی از یادکرد هما در ادبیات فارسی:
| تو فرّ همایی و زیبای گاه | تو تاج کیانی و پشت سپاه (فردوسی) | |
| همای سپهری بگسترد پر | همی بر سرش داشت سایه ز فر (فردوسی) | |
| تا نبود چون همای فرخ کرکس | همچو نباشد به شبه باز خشین پند (فرخی) | |
| کس نیاید به زیر سایه ٔ بوم | ور همای از جهان شود معدوم (سعدی) | |
| همای گو مفکن سایه ٔ شرف هرگز | بر آن دیار که طوطی کم از زغن باشد (حافظ) | |
| تا همایم خوانده ای در کام دل | هرنواله استخوان می آیدم (خاقانی) | |
| فرّ همای ملکی داشتی | اوج هوای فلکی داشتی (نظامی) | |
| چون تو همایی شرف کار باش | کم خور و کم گوی و کم آزار باش (نظامی) |
نقش این پرنده در کنده کاریها و برخی از سر ستون های پارسه (تخت جمشید) نیز پیداست. هواپیمایی ملی ایران با بکارگیری ایهام نام هما و نیز نماد هما به بهترین شکل چه به در تعبیر پرنده سعادت و چه در استفاده از حروف کوتاه شده برای نامش این باور فرهنگ عامه را با فعالیت تجاری خود پیوند زده بود. در نشان کنونی باشگاه فوتبال پرسپولیس هم نمادی از سر این پرنده به کار گرفته شده است.
نگارخانه [ویرایش]
-
هما (النسر)
-
هما
-
همای بالغ پرهای زرد براق دارد
-
همای نابالغ پرهای تیرهرنگ دارد
-
Homa Tandoreh303.jpg
هما، این پرنده اسطوره ای ایران زمین در پارک ملی تندوره
-
نیمرخ سر
-
کودکی به همراه هما در کابل
-
Gypaetus barbatus aureus
-
Gypaetus barbatus hemachalanus
منابع [ویرایش]
- ↑ Set Cookies
- ↑ هما پرندهای افسانهای یا واقعی؟! - آموزشکده محیط زیست
- ↑ اندیشههای پارسی - هما پرنده افسانه ای
- ↑ IRANSEDA Network-هما پرندهای افسانهای یا واقعی ...؟!-شبکه ایران صدا
- ↑ لغت نامه دهخدا - ذیل سرواژه ی هما
- ↑ لغت نامه دهخدا - ذیل سرواژه ی همای
پیوند به بیرون [ویرایش]
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ هما (پرنده) موجود است. |
