فرقه دموکرات آذربایجان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
فرقه دموکرات آذربایجان (به ترکی: آذربایجان دموکرات فرقهسی) نام سازمانی سیاسی بود که شورویها برای انجام پروژهٔ ضمیمه ساختن شمال غربی ایران به خاک خود در سال ۱۹۴۵ میلادی در تبریز تأسیس کردند.[۱]
شورویها سید جعفر پیشهوری را برای رهبری فرقه جدید برگزیدند.[۲] در شهریور ۱۳۲۴ فرقه دموکرات آذربایجان خواستار خودمختاری آذربایجان شد.
شورویها برای محمد پیشهوری شاخهای از حزب توده ترتیب دادند که حزب دموکراتیک آذربایجان نامیدهشد.[۳]
جستار وابسته: دولت پیشهوری
فهرست مندرجات |
[ویرایش] چگونگی تشکیل فرقه
در سال ۱۳۲۴، جنگ جهانی دوم به پایان رسیده بود ولی نیروهای نظامی شوروی همچنان در آذربایجان حضور داشتند. پیشهوری که به نمایندگی شهر تبریز در مجلس شورای ملی انتخاب شده بود به علت نفوذ سیاستمداران وابسته به دربار از حق نمایندگی خود محروم شد و با وجود حمایت سیاستمداران ملی همچون محمد مصدق موفق به دریافت اعتبارنامه نگشت. [۴] این امر انگیزه تأسیس فرقه دموکرات آذربایجان و تلاش برای خودمختاری آذربایجان توسط وی بود. [۵]
در تاریخ ۱۵ تیر ۱۳۲۴ (ششم ژوئیه ۱۹۴۵) دفتر سیاسی حزب کمونیست شوروی از باقراف خواست که برای سازماندهی یک جنبش جدایی طلب در آذربایجان جنوبی و دیگر استانهای شمالی ایران اقدامات لازم را بعمل آورد. [۶] [۷]
سید جعفر پیشهوری و چند تن از دیگر رهبران فرقه در سوم سپتامبر ۱۹۴۵ در تبریز موجودیت فرقه دموکرات آذربایجان را اعلام کردند.
پس از تشکیل فرقه شاخه آذربایجان حزب توده خود را منحل کرده و به اعضای آن شاخه دستور داد که به فرقه بپیوندند.[۸]. [۹] [۱۰] دبیر کمیته ایالتی حزب توده در آذربایجان، صادق پادگان بود. پادگان مامور جدایی کمیته ایالتی و ادغام آن با فرقه دموکرات، میشود. پس از رایزنیهای نهایی بین پیشه وری، بادگان و شبستری، بادگان به تهران میرود تا کمیته مرکزی حزب توده را از تصمیمی که گرفته شده بود آگاه کند.
فریدون کشاورز عضو کمیته مرکزی حزب توده و نماینده وقت مجلس در این باره مینویسد:
| ” | ”روز قبل از اعلام تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان، کمیته مرکزی حزب در منزل من جلسه داشت، زیرا من مصونیت پارلمانی داشتم و دفتر حزب در اشغال سربازان بود... من در جلسه بودم که مرا صداکردندکه پادگان، دبیر تشکیلات ایالتی حزب در آذربایجان از تبریز آمده و کار فوری دارد... او را به جلسه بردم... او در جلسه گفت: «من از تبریز حالا رسیدهام و فوری باید برگردم. من آمدهام به شما اطلاع بدهم که فردا تمام سازمان حزب ما در آذربایجان، از حزب توده ایران جدا شده و به فرقه دموکرات آذربایجان، که تشکیل آن فردا اعلام خواهد شد میپیوندد.» کمیته مرکزی، ایرج اسکندری را مامور کرد که نامه اعتراضی در این باره به حزب کمونیست شوروی بنویسد و او نیز نوشت ولی هیچ وقت جواب این نامه نرسید.“ | “ |
در درون فرقه دو خط مشی وجود داشت اول نظر پیشهوری بود که خواهان «آذربایجان خودمختار در درون ایران بود». دومی خواستار جدایی کامل از ایران بود. کنسول وقت انگلیس بیان میکند که بر خلاف افکار رایج در میان اشخاص ضد فرقه به نظر میرسد که مسکو چارهای جز حمایت محدود از نهضت فرقه نداشت وبرای کنترل کردن آن حتی تعداد زیادی از توده ایها را به پیوستن به فرقه تشویق میکند.[۱۱]
[ویرایش] کنگره ملی آذربایجان
کنگره ملی آذربایجان ۲۶ آبان افتتاح گردید و پس از آن بیانیه خود مختاری (حکومت محلی) اعلام شد. بار دیگر مجلس ملی آذربایجان در ۲۱ آذر ۱۳۲۴ تشکیل شد و با اصرار در جدا نشدن آذربایجان از ایران [۳] یک دولت محلی به رهبری محمد پیشهوری و بدون وزارت خارجه انتخاب شد.
پس از مدتی فرقه با حمایت ارتش شوروی که در آن زمان شمال ایران در اشغالشان بود، با انجام چند کودتا تقریباً بر کل آذربایجان ایران چیره یافتند. مقاومت پادگان ارومیه (به فرماندهی سرهنگ زنگنه) برخلاف پادگان تبریز (به فرماندهی سرتیپ درخشان) بسیار شدید بود و تنها با دخالت مستقیم ارتش سرخ، پس از یک هفته، پادگان ارومیه شکست خورد.[۱۲] مقاومتهای مردمی زیادی نیز در سطح آذربایجان علیه حضور نیروهای فرقه دموکرات رخ داد که به درگیریهای خونینی انجامید.[۱۳]
[ویرایش] اقدامات و فعالیتها
حکونت شورویها در شمال غربی ایران از طریق فرقه پیشهوری یک سال دوام آورد. آنها در این یک سال در آغاز برای جلب و تطمیع مردم، اصلاحاتی اقتصادی انجام دادند از جمله تقسیم زمین میان کشاورزان. ولی پس از اینکه این اقدامات در جلب حمایت مردمی آذربایجانیان شکست خورد، سیاست این فرقه نیز عوض شد و این بار برای جلب حمایت زمینداران ضد کمونیست به همکاری با آنها پرداخت.[۱۴]
در عرض حکومت یکساله، شورویها از طریق این فرقه اصلاحاتی را در آذربایجان انجام دادند:[۱۵][۱۶]
از این اصلاحات با این عناوین نام میبرند:
- نخستین بار در تاریخ ایران زنان از حق رای برخوردار شدند
- نخستین اصلاحات ارضی توسط فرقه اجرا شد
- تنبیه بدنی ممنوع شد
- قانون جامع کار به تصویب رسید
- شوراهای نظارت بر کار نهادهای دولتی تأسیس شد
- با گشودن فروشگاههای دولتی قیمتهای مواد غذایی ثابت ماند
- به منظور تقویت تجزیهطلبی، نهادهای آموزشی به زبان ترکی آذربایجانی تأسیس شد
- درمانگاههای رایگان در اختیار مردم قرار گرفت
- خیابانها آسفالتکشی شد
- یک ایستگاه رادیویی تأسیس شد
به خاطر عدم صداقت در انجام این اصلاحات و تغییر چندباره سیاستها، نارضایتی عمومی بسیار زیاد شد و صد هزار نفر از آذربایجانیان در آن یک سال ناچار به مهاجرت شدند.[۱۷]
[ویرایش] خروج شوروی از ایران
در آذر ۱۳۲۵ نیروهای نظامی شوروی از ایران خارج شدند و فرقه پیشهوری را به سرنوشت خود رها کردند. برخی از تاریخدانان خروج نیروهای شوروی از ایران را بر اثر مذاکرات قوامالسلطنه با مقامات شوروی و همچنین دادن وعدههایی همچون واگذاری امتیاز نفت شمال به شوروی، میدانند هرچند که درستی این وعدهها از سوی تاریخدانان مورد تردید قرار گرفتهاست.
[ویرایش] سرنوشت فرقه پس از خروج شوروی
پس از خروج نیروهای شوروی از ایران و همچنین فشارهای دولتهای غربی، ارتش ایران و شورش مردم [۱۸] [۱۹] حکومت فرقه را برانداخت و بسیاری از رهبران و فعالان فرقه به شوروی گریختند.
بازگشت نیروهای دولتی ایران به منطقه با استقبال بسیار پرشور مردم آذربایجان روبهرو شد.[۲۰]
[ویرایش] امروز
از زمان فروپاشی فرقه در ایران و فرار رهبران و فعالان آن به شوروی، تابهامروز فرقه دموکرات در خارج از ایران حضور سیاسی کمرنگی دارد.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- ↑ Cottam, Richard W. 1964. Nationalism in Iran. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press. pp.124-128.
- ↑ همان
- ↑ همان
- ↑ از زندان رضا خان تا صدر فرقه دمکرات آذربایجان، بررسی زندگی و آراء سید جعفر پیشه وری. علی مرادی مراغهای، نشر اوحدی. ۱۳۸۲
- ↑ (مسعود بهنود، کشته شدگان بر سر قدرت، ص449 - 488 ISBN 964-405-055-X).
- ↑ متن حکم دفتر سیاسی به میر جعفر باقروف، Source: GAPPOD AzR, f. ۱, op. ۸۹, d. ۹۰, ll. ۴-۵. Obtained by Jamil Hasanli.[۱] (متن انگلیسی)
- ↑ فرناند شاید راینهfernande Scheid Raine، فصلنامه گفتگو، شماره ۴۸، اردیبهشت ۸۶، صفحه ۱۷، به نقل از آرشیو اسناد دولتی جمهوری آذربایجان
- ↑ Iran in claws of the bear , The failed Soviet landgrab of 1946 ,Farhad Tale , iUniverse books ,2007 ,ISBN: 0-595-41345-5,p19
- ↑ دکتر فریدون کشاورز، «من متهم میکنم کمیته مرکزی حزب توده ایران را» انتشارات رواق، چاپ دوم صفحه ۶۱ و ۶۲
- ↑ دکترنصرت الله جهانشاهلو، «ما و بیگانگان»، نشر ورجاوند، سال۱۳۸۰، صفحه ۱۶۵ الی ۱۷۳
- ↑ British Consul in Tabriz ”Report of visit to Mianeh” india# office/L/P&S/۱۲-۳۴۱۷
- ↑ غائله آذربایجان در رهگذر تاریخ و چهره پیشهوری در آئینه فرقه دموکرات، ابراهیم ناصحی، تبریز، ستوده، 1384، ص 167 الی 183.
- ↑ Cottam, Richard W. 1964. Nationalism in Iran. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press. pp.124-128.
- ↑ Cottam, Richard W. 1964. Nationalism in Iran. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press. pp.124-128.
- ↑ از زندان رضا خان تا صدر فرقه دمکرات آذربایجان، بررسی زندگی و آراء سید جعفر پیشه وری. علی مرادی مراغهای، نشر اوحدی. ۱۳۸۲
- ↑ تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا. آ. گرانتوسکی - م. آ. داندامایو، مترجم، کیخسرو کشاورزی، ناشر: مروارید ۱۳۸۵. ۴۹۰ - ۵۰۳
- ↑ Cottam, Richard W. 1964. Nationalism in Iran. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press. pp.124-128.
- ↑ رضا اذری شهرضایی، ،فصلنامه گفتگو، شماره ۴۸، اردیبهشت ۸۶، صفحههای ۱۲۳ الی ۱۳۳.
- ↑ آیت الله سید محمود طالقانی، مشاهدات من در زنجان (آذر ماه ۱۳۲۵ پس از فرار عوامل دولت پیشه وری)[۲]
- ↑ Cottam, Richard W. 1964. Nationalism in Iran. [Pittsburgh]: University of Pittsburgh Press. pp.124-128.
[ویرایش] پیوند به بیرون
- آذربایجان واحد خواب و خیال است!
- پایگاه آذرپادگان
- پایگاه آذرگشنسپ
- فرقه دموکرات آذربایجان به گواهی مدارک و اسناد
- بیات، کاوه، «استالین و فرمان تشکیل فرقهٔ دموکرات»
- سندهای تازه پیرامون دخالت آشکار اتحاد شوروی در ایجاد فرقهٔ دموکرات در آذربایجان و جمهوری مهاباد.
- سند شمارهٔ یک
- آزادی، اسماعیل «فرمان استالین برای تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان: بازخوانی یک سند مهم»
- یگُوُروا، ناتالیا، «بحران آذربایجان از دیدگاه اسناد نویافتهٔ شوروی»
- سید جعفر پیشه وری: ایران و تمامیت ارضی آن آذربایجان و حقوق ملی مردم آن
