غده درون‌ریز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
غدد درون‌ریز
Illu endocrine system.png
The major endocrine glands:

1 غده صنوبری 2 هیپوفیز 3 Thyroid gland 4 تیموس 5 غده فوق کلیوی 6 لوزالمعده 7 تخم‌دان (female) 8 Testes (male)

لاتین glandulae endocrinae
کد TH H2.00.02.0.03072

غده‌های درون ریز، هورمون‌ها را تولید می‌کنند. هورمون‌ها موادی شیمیایی هستند که در جریان خون وجود دارند و فرایندهای قسمت‌های دیگر بدن را کنترل می‌کنند. این فرایندها عبارتند از متابولیسم (واکنش هایی شیمیایی که به طور مداوم در بدن رخ می دهند). پاسخ به استرس، رشد و تکامل جنسی. این مجموعه شامل غده‌ها و سایر سلول‌های تولید کننده هورمون هستند. غده هایی مثل هیپوفیز، فوق کلیه و تیرویید اعضایی هستند که تنها کارکرد آنها تولید هورمون‌های اختصاصی است. سایر اعضا و بافت‌ها مثل تخمدان ها، بیضه ها، قلب و کلیه ها نیز حاوی سلول‌های تولید کننده هورمون هستند.اما غدد درون ریز دو دسته هستند:غدد درون ریز اولیه،غدد درون ریز ثانویه.غدد درون ریز ثانویه غددی هستند که کار اصلی آنها ترشح هورمون نمی‌باشد.

غده هیپوفیز و هیپوتالاموس[ویرایش]

غده هیپوفیز در قاعده مغز قرار دارد. این غده به عنوان «غده رئیس» شناخته می‌شود، چون هورمون‌هایی را تولید می‌کند که بافت درون ریز واقـع در سـایر غده‌های درون ریز و نیز رشد بدن را تحریک و کنترل می‌کند. بخش خلفی این غده همچنین هورمون‌هایی را ترشح می‌کند که حجم ادرار و انقباض رحم در طول زایمان را کنترل می‌کنند. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که با غده هیپوفیز ارتباط دارد. هیپوتالاموس، هورمون‌هایی به نام عوامل آزاد کننده را ترشح می‌کند که کارکرد هیپوفیز را کنتـرل می‌کنند و به عنوان رابط بین دستگاه‌های عـصبی و غـدد درون ریز عمـل می‌کنند.

غده پینه آل[ویرایش]

غده پینه آل در عمق مغز قرار دارد. کارکرد دقیق آن هنوز مشخیص نیست. البته معلوم شده است که این غده هورمونی به نام ملاتونین را ترشح می‌کند که گمان می رود با چرخه روزانه خواب و بیداری مرتبط باشد. نام دیگر این غده غده ی صنوبری است. نام های دیگری چون چشم سوم و غده کاجی و غده اپی فیز نیز دارد.

غده‌های تیرویید و پاراتیرویید[ویرایش]

غده تیرویید که در گردن واقع است، هورمون هایی را تولید می‌کند که متابولیسم را تنظیم می‌کنند. همچنین برخی از سلول‌های تیرویید، هورمون کلسی تونین را ترشح می‌کنند که غلظت خونی کلسیم را کاهش می دهد. چهار غده پاراتیرویید واقع در پشت تیرویید هورمونی را تولید می‌کنند که غلظت خونی کلسیم و فسفات را تنظیم می کند. کلسیم برای سلامت استخوان‌ها حیاتی است و به همراه فسفات، نقش مهمی را در کارکرد عصب و عضله ایفا می کند.

غده‌های فوق کلیه[ویرایش]

غده‌های فوق کلیه در بالای کلیه قرار دارند. هر غده یک قشر لایه خارجی و یک مدولا (مرکز) دارد. قشر، هورمون‌های کورتیکواستروییدی یا کورتونی (که در کـمک بـه تنظیم غلظت خونی نمک و قند نقـش دارند) و مقادیر کم هـورمـون هـای جنسی مردانه (که ایجاد برخی از مشخصات جنسی مردانه را تحریک می‌کنند) را تولید می کند. مدولا، اپی نفرین (آدرنالین) و نوراپی نفرین (نورآدرنالین)، را ترشح می‌کند که در پاسخ به استرس (واکنشی که «پاسخ جنگ و گریز» نام دارد)، ضربان قلب و خونرسانی به عضلات را افزایش می دهند.

لوزالمعده[ویرایش]

لوزالمعده پشت معده قرار دارد. لوزالمعده آنزیمهای گوارش کننده ای تولید می‌کند که به هضم غذا کمک می‌کنند. همچنین هورمون‌های انسولین و گلوکاگون را ترشح می‌کند که نقش مهمی را در تنظیم سطح گلوکز خون (قندی که منبع اصلی انرژی بدن به شمار می رود) ایفا می‌کنند و هنگامی که قند خون بذن بالا آید هورمون انسولین در کاهش آن نقش دارد و هورمون گلوکاگون در مواردی که قند خون پایین باشد آن را افزایش میدهد.

تخمدان‌ها[ویرایش]

تخمدان‌ها در دو طرف رحم قرار گـرفته اند. آنها تخمک‌ها را آزاد می‌کنند و هـورمون‌های جنسی زنانه یعنی پروژسترون و استروژن را می سازند که چرخه قاعدگی را تنظیم می‌کنند. استروژن همچنین باعث ایجاد برخی از مشخصات جنسی زنانه از جمله بزرگ شدن پستان‌ها می شود.

بیضه‌ها[ویرایش]

بیضه‌ها در کیسه ای از پوست و عضلات به نام کیسه بیضه (اسکروتوم) قرار دارند. آنها تولید اسپرم و ترشح هورمون جنسی مردانه یعنی تستوسترون را برعهده دارند. این هورمون مسؤول شروع بلوغ و ایجاد مشخصات جنسی ثانویه مردانه از جمله موی صورت است.

غدد درون ریز ثانویه[ویرایش]

شامل:قلب،ریه،کلیه ها،پوست،رحم(در زن باردار)،جفت(در زن باردار)،روده باریک،معده،کبد،بافت چربی و مغز استخوان می باشد.

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  • زیست‌شناسی چهارم دبیرستان