سلول سرتولی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سلول های سرتولی ( Sertoli cells ) یکی از مهمترین سلولهای بیضه در انسان هستند.

این سلول ها هرمی شکلی هستند که بطور ناکامل، سلول های دودمان اسپرماتوژن را احاطه می کنند. قاعده ی سلول های سرتولی به لایه ی قاعده ای می چسبد، و انتهای راسی آنها معمولاً تا مجرای لوله ی منی ساز امتداد می یابد. در زیر میکروسکوپ نوری ، حدود سلول سرتولی بخوبی مشخص نیست که به علت وجود استطاله های ( زائده های ) جانبی متعددی است که سلول های اسپرماتوژن را احاطه می کنند. بررسی این سلول ها به وسیله ی میکروسکوپ الکترونی، نشان داده است که این سلول ها حاوی مقادیر زیادی شبکه ی آندوپلاسمیک صاف، مقداری شبکه آندوپلاسمیک خشن، یک دستگاه گلژی تکامل یافته و تعداد زیادی میتوکندری و لیزوزوم هستند. هسته، که معمولاً مثلثی به نظر می رسد، حاوی تعداد زیادی تورفتگی و یک هستک مشخص است؛هسته محتوی هتروکروماتین اندکی است. سلول های سرتولی مجاور، در بخش قاعده ای - جانبی سلول توسط اتصالات انسدادی به هم متصل می شوند و سد خونی - بیضه ای را تشکیل می دهند. اسپرماتوگونی ها در یک محوطه ی قاعده ای قرار می گیرند که زیر سد مذکور واقع شده است. هنگام اسپرماتوژنز، برخی از سلول های حاصل از تقسیم اسپرماتوگونی ها، به طریقی از این اتصالات گذشته و در محوطه جنب مجرایی ( که بالای سد واقع شده است) قرار می گیرند.اسپرماتوسیت ها و اسپرماتیدها در فرورفتگی های عمیق لبه های جانبی و راسی سلول های سرتولی، در بالای سد، قرار می گیرند. اسپرماتیدها در حین تکامل دم تاژکی آن ها، شبیه به دسته های مویی هستند که از انتهای فوقانی سلول های سرتولی خارج شده اند. سلول های سرتولی بوسیله ی اتصالات شکافدار نیز به هم متصل شده اند، که خود سبب ایجاد ارتباط یونی و شیمیایی بین سلول ها می شود: این موضوع ممکن است جهت ایجاد هماهنگی در چرخه ی بافت پوششی منی ساز دارای اهمیت باشد. سلول های سرتولی در انسان و سایر جانوران در خلال دوره ی تولید مثل تقسیم نمی‌شوند. آنها در برابر شرایط نامطلوبی مانند عفونت، سوء تغذیه و قرارگیری در معرض پرتو X بسیار مقاومند و به دنبال این تهاجمات میزان بقایشان بسیار بهتر از سلول های رده ی اسپرماتوژن است.

کارکرد های سلول های سرتولی[ویرایش]

  • پشتیبانی، حفاظت و تنظیم تغذیه ی اسپرماتوزوئیدهای در حال تکامل

سلول های سری اسپرماتوژن، بوسیله ی پل های سیتوپلاسمی به یکدیگر متصل هستند. این شبکه ی سلولی، از لحاظ فیزیکی یه وسیله ی انشعاب وسیع سیتوپلاسم سلول های سرتولی حمایت می شود. چون اسپرماتوسیت ها، اسپرماتید ها و اسپرماتوزوئیدها، بوسیله ی سد خونی-بیضه ای از جریان خون جدا نگه داشته می شوند، جهت مبادله موادغذایی و متابولیت ها به سلول های سرتولی وابسته هستند. سد سلول سرتولی، سلول های نطفه ای (sperm cell) در حال تکامل را، در برابر حمله ی ایمونولوژیک نیز محافظت می کند.

در حین اسپرمیوژنز، سیتوپلاسم باقی‌مانده ی اسپرماتیدها به صورت اجسام باقی‌مانده از آنها جدا می گردد.این قطعات سیتوپلاسمی به وسیله ی سلول های سرتولی فاگوسیته شده و توسط لیزوزوم آنها هضم می گردند.

  • ترشح

سلول های سرتولی بطور مداوم مایعی بدرون لوله های منی ساز ترشح می کنند که در جهت مجاری تناسلی جریان یافته و برای حمل اسپرم بکار می رود.ترشح یک ABP توسط سلول های سرتولی، تحت کنترلFSH و تستوسترون است و عمل آن، تغلیظ تستوسترون در درون لوله های منی ساز( که در آن جا جهت اسپرماتوژنز ضروری است)، می باشد.سلول های سرتولی قادر به تبدیل تستوسترون به استرادیول هستند. این سلول ها، پپتیدی به نام inhibin نیز ترشح می کنند که ساخت و آزاد شدن FSH در بخش قدامی غده ی هیپوفیز را مهار می کند.

  • تولید هورمون آنتی مولرین

این هورمون که هورمون مهار کننده ی مولرین نیز نامیده می شود، یک گلیکوپروتئین است که عضوی از خانواده ی فاکتور رشد ترانسفورمان بتا است و در دوره ی تکامل رویانی تحلیل مجاری مولر را در جنین مذکر تحریک می کند. تستوسترون موجب نمو ساختمان های مشتق از مجاری ولف می شود.

  • سد خونی-بیضه ای

حضور تعداد کمی از مواد داخل خون در مایع بیضه ای، نشان دهنده وجود یک سد بین خون و محیط داخلی لوله های منی ساز است. مویرگ های بیضه منفذدار بوده و به مولکول های بزرگ اجازه عبور می دهند. اسپرماتوگونی ها به مواد موجود در خون آزادانه دسترسی دارند. اما اتصالات انسدادی بین سلول های سرتولی، یک سد در برابر انتقال مولکول های بزرگ در امتداد فضای میان سلول های سرتولی ایجاد می کنند. بدین ترتیب، مراحل پیشرفته تر اسپرماتوژنز در برابر فراورده های موجود در خون محافظت می شوند.

  • تولید inhibin B

inhibin B تولید FSH توسط هیپوفیز را مهار می کند.

منابع[ویرایش]

بافت شناسی پایه جان کوئیرا