هیپوفیز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
هیپوفیز
Gray1180.png
Located at the base of the brain, the pituitary gland is protected by a bony structure called the sella turcica of the sphenoid bone.
Gray1181.png
Median sagittal through the hypophysis of an adult monkey. Semidiagrammatic.
لاتین hypophysis, glandula pituitaria
فهرست گری subject #275 1275
سرخ‌رگ superior hypophyseal artery, infundibular artery, prechiasmal artery, inferior hypophyseal artery, capsular artery, artery of the inferior cavernous sinus[۱]
پیش‌ساز neural and oral ectoderm, including Rathke's pouch
در سرعنوان‌های موضوعی پزشکی Pituitary+Gland

غدهٔ زیرمغزی[۲] یا هیپوفیز یک غدهٔ درون‌ریز و احتمالا مهمترین غده درون‌ریز بدن است.

غده زیرمغزی غدۀ درون‌ریز گرد کوچکی است که در زیر مغز قرار دارد و در تمام مهره‌داران جمجمه‌دار به کف بطن سوم مغز متصل است.[۳]

کالبدشناسی[ویرایش]

زیرمغزی یا pituitary gland، غدهٔ کوچکی است در زیرِ مغز و درون حفره استخوان شب پره که ۰٫۵ تا ۱٫۵ گرم وزن دارد. از نظر جنینی دارای منشا دو گانهٔ عصبی و برون‌پوستی (اکتودرمی) است. این غده شامل دو قسمت است: پَی‌زیرمغزی، نوروهیپوفیز یا زیرمغزی عصبی که در ارتباط با بطن سوم مغزی است و زیرمغزی غده‌ای یا آدنوهیپوفیز .

عملکرد هیپوفیز[ویرایش]

هیپوفیز از دو لوب خلفی و قدامی تشکیل شده است که خود تحت اثر هیپوتالاموس قرار دارد.

نقش هیپوفیز میانی: در انسان مشخص نشده است.اما در برخی مهره داران وظیفه ترشح هورمونی به نام هورمون محرک ملاتیون (MSH) را بر عهده دارد که در تغییر رنگ جانور نقش دارد.به طور مثال این هورمون باعث می شود راسو ها در فصل زمستان رنگ سفید و در فصل تابستان رنگ تیره داشته باشند.رنگریزه ملانین در مو و همچنین در سلول های ملانوسیت پوست از آمینواسید تیروزین ساخته می شود.زمانی که ملانین در سلول های ملانوسیت در یک نقطه تجمع می یابند رنگ سلول و در نتیجه رنگ پوست روشن است.MSH موجب پخش ملانین در درون سلول می شود و بدین ترتیب باعث تیره شدن پوست می گردد.در این جانوران ملاتونین ترشح شده از غده پینه آل نقش مخالف داشته و باعث تجمع ملانین در درون سلوا های ملانوسیت شده و باعث رنگ روشن پوست می شود هورمون های مترشحه از هیپوفیز قدامی شامل:

هورمون رشد (GH)، هورمون محرک تیروئیدی (TSH)، هورمون لوتئینه کننده (LH)، هورمون محرک فولیکولی (FSH)، هورمون آدرنوکورتیکوتروپین (ACTH) که به همراه هورمون بتا لیپوپروتئین B-LPH ترشح می‌شود و پرولاکتین (Prolactin)

هورمون های مترشحه از هیپوفیز خلفی شامل:

اکسی توسین (Oxytocin)، وازوپرسین (Vasopressin)

وازوپرسین: Vasopressin هورمون وازوپرسین یا آنتی دیورتیک هورمون یا ADH هورمون ضد ادرای بوده که در واقع سبب احتباس ادرار در کلیه می‌شود اما در حالت جزئی‌تر سبب افزایش نفوذپذیری لوله جمع کننده ادرار می‌گردد. این هورمون خود دارای سه گیرنده است : V۱a/V۱b/V۲ گیرنده های V۱a ، V۱b هر دو به واسطه فسفاتیدیل اینوزیتول باعث افزایش ترشح Ca۲+ شده و در کل کلسیم داخل سلولی را افزایش می‌دهد. گیرنده V۲ به واسطه Gs اثر میکندو باعث فعال شدن CAMP می‌گردد.

اکسی توسین : این هورمون عملکرد های مختلفی دارد از جمله: در خروج شیر ازنوک پستان‌ها، در انقباضات رحمی، در تسهیل ورود اسپرم به رحم همچنین میزان این هورمون در اثر تحریک اندام‌های جنسی افزایش می‌یابد.

هورمون‌های هیپوفیزیوتروپیک[ویرایش]

به هورمون‌هایی که توسط هیپوتالاموس ترشح و بر هیپوفیز اثر کرده و سبب افزایش ترشح هورمون‌های هیپوفیز قدامی می‌شوند هیپوفیزیوتروپیک گویند مانند LHRH،PIH، Somatostatin،CRH،TRH،GIH،GRH،GnRH

GnRH: هورمون آزادکننده گنادوتروپین‌ها که خود سبب ترشح هورمون‌های LH، FSH می‌گردد.

GIH،GRH: هورمون‌های آزاد کننده و مهارکننده هورمون رشد.

CRH: هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین که سبب ترشح ACTH، B-LPHمیگردد و خود دارای دو گیرنده hCRH-R۱،hCRH-R۲ می‌باشد.

PIH: هورمون مهارکننده پرولاکتین

اختلالات ترشح[ویرایش]

اختلالات این غده با توجه به گسترده بودن هورمون‌هایش موجب بیماری‌های مختلفی می‌شود، مثلا افزایش هورمون رشد در کودکی موجب ژیگانتیسم، در بزرگسالی موجب آکرومگالی، کمبود هورمون رشد در کودکی موجب کوتولگی (نانیسم) می‌شود. افزایش ترشح پرولاکتین در زنان موجب ناباروری و آمنوره و در مردان موجب ژنیکوماستی، کاهش هورمون هورمون محرکه تیروئید موجب هیپوتیروئیدی و کمبود هورمون ضدادراری موجب دیابت بی‌مزه می‌شود.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Gibo H, Hokama M, Kyoshima K, Kobayashi S (1993). "[Arteries to the pituitary]". Nippon Rinsho 51 (10): 2550–4. PMID 8254920. 
  2. واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دفتر نخست تا چهارم مصوبات (1376-85)
  3. مجموعهٔ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان فارسی تا پایان سال ۱۳۸۹.
  • زیست‌شناسی چهارم دبیرستان