اقوام افغانستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

افغانستان کشوری با جامعهٔ چندملیتی و قبیله‌ای است. جمعیت این کشور متشکل از گروه‌های قومی-زبانی متعدد از جمله: پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ایماق، ترکمن، بلوچ، پشه‌ای، نورستانی، گوجر، عرب، براهویی، قزلباش، پامیری، قرقیز، سادات و غیره است. سرود ملی افغانستان و قانون اساسی افغانستان به تمام چهارده قوم اشاره می‌کند.[۱]

واژه افغان

واژه یا اصطلاح «افغان» به‌طور تاریخی مترادف با قوم «پشتون» است، اما بر بنیاد قانون اساسی افغانستان این اصطلاح به تمام شهروندان افغانستان اطلاق می‌شود. در عرف بین‌المللی نیز مراد از کلمه «افغان»، «ملت افغانستان» است، نه قوم «پشتون». از همین رو، هر تبعه افغانستان به صفت افغان شناخته می‌شود.[۲][۳]

پشتون‌ها

کودکان پشتون در ولایت خوست

پشتون‌ها یکی از گروه‌های قومی بزرگ را در افغانستان تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها در نواحی شرقی و جنوبی افغانستان هم‌مرز با پاکستان جایی که یکی از گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند متمرکز شده‌اند.[۴] همچنین گروه‌های کوچکی از پشتون‌ها در شرق ایران در نواحی هم‌مرز با افغانستان[۵] و همچنین شمال افغانستان در نتیجهٔ جابجایی‌هایی که در زمان امیر عبدالرحمن انجام شد و در میان دیگر گروه‌های قومی زندگی می‌کنند. اگرچه عده‌ای از پشتون‌های شهرنشین در کابل و سایر مناطق فارسی‌زبان شده‌اند.

بر اساس برآوردها ۳۸٪ تا ۴۲٪ درصد باشندگان افغانستان را پشتون‌ها تشکیل می‌دهند[۶]

تاجیک‌ها

تاجیک‌های افغانستان

تاجیک‌های فارسی‌زبان و زیرگروه‌های آنان شامل فارسیوان‌ها نزدیک‌ترین گروه قومی به فارسی‌زبانان ایران هستند با این تفاوت که تاجیک‌ها عمدتاً سنی مذهب و فارسی‌زبانان ایران عمدتاً شیعه مذهب هستند.[۷] جمعیت تاجیک‌ها در افغانستان بالغ بر ۱۳ میلیون نفر تخمین زده شد.[۸]

تاجیک‌ها بزرگترین گروه قومی در کشور تاجیکستان در همسایگی افغانستان هستند.[۹] بیشتر تاجیک‌ها در مناطق شمال شرقی و غرب و در شهرهای بزرگ زندگی و کار می‌کنند و پیشه‌هایی در بخش‌های دولتی دارند. طبق گزارش سازمان آمار بهداشت جهانی اکثریت باشندگان ولایات بلخ، کاپیسا، هرات، فراه، بدخشان، پنجشیر، بغلان، سمنگان، کابل، تخار، تاجیک تبار هستند.

هزاره‌ها

هزاره‌های افغانستان

هزاره‌ها یکی از اقوام بزرگ و بومی افغانستان هستند که در تمام نقاط افغانستان و بیشتر در مرکز افغانستان در منطقه هزاره‌جات (هزارستان) زندگی می‌کنند. هزاره‌ها به زبان فارسی بیشتر با گویش هزارگی که دارای برخی لغات ترکی و مغولی است، صحبت می‌کنند. جمعیت هزاره‌ها بیش از ۸ میلیون نفر برآورد می‌شود.[۱۰][۱۱] آمار نفوس هزاره‌ها بر مبنای ولسوالی‌ها دو اشکال دارد. اول اینکه به دلیل تبعیض سیستماتیک در گذشته هزاره‌ها ولسوالی ندارند و جمعیت شان در ولایات و ولسوالی‌های دیگر تقسیم شده‌است. دوم، جمعیت هزاره‌ها در خیلی از ولسوالی‌ها به حساب نیامده مثلاً هزاره‌های هرات، بدخشان، بادغیس، هلمند، قندهار که مشاهدات ظاهری نیز آن را تأیید می‌کند.

ازبک‌ها

ازبک‌های افغانستان

ازبک‌ها یکی از اقوام ترک‌تبار افغانستان محسوب می‌شوند. ازبک‌ها به زبان ازبکی جنوبی به‌عنوان زبان نخست و فارسی به‌عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند.[۱۲] جمعیت ازبک‌ها در سال ۱۹۹۰ حدود ۲٫۸ میلیون تن برآورد شد[۸] و در سال ۲۰۱۳ باور بر این بود که جمعیتشان حدود ۴٫۲ میلیون تن است.[۱۳]

ایماق‌ها

ایماق که به ترکی به معنی قبیله است نام یک گروه قومی نیست بلکه عده‌ای مردم هستند که زندگی نیمه عشایری دارند. ایماق‌ها از گروه‌های قومی هزاره، تاجیک و بلوچ در قرن‌های شانزده و هفده میلادی تشکیل شده‌است. آن‌ها بیشتر در مناطق غربی بادغیس، غور و هرات و نیز عده‌ای آنان در سایر مناطق افغانستان زندگی می‌کنند و به گویش‌های مختلف از زبان فارسی که هر کدام مربوط به طایفه خاص می‌شود سخن می‌گویند.[۱۴] جمعیت آنان از کمتر از نیم میلیون تن تا حدود ۸۰۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود. گروه‌هایی از ایماق‌ها در حدود ۱۲۰ هزار تن در شمال خراسان در کشور ایران نیز زندگی می‌کنند.[۸]

ترکمن‌ها

ترکمن‌ها گروه ترک‌زبان و سنی مذهب کوچکتری هستند که به زبان ترکمنی صحبت می‌کنند. ترکمن‌های افغانستان خلاف ازبک‌ها بیشتر زندگی عشایری دارند. جمعیت ترکمن‌ها در افغانستان حدود ۹۲۲ هزار تن برآورد می‌شود.[۱۵] ترکمن‌ها بیشتر در نواحی شمالی و شمال غربی در مجاورت مرز افغانستان با ترکمنستان زندگی می‌کنند.

قزلباش‌ها

قزلباشان در اصل متشکل از طوایف مختلف هستند که در زمان فتح افغانستان توسط نادرشاه افشار در مناطق مختلف افغانستان که قسمت عمده آن‌ها در شهر کابل در منطقه‌ای بنام چنداول ساکن شدند و حتی کوچه‌های مختلف آن‌ها بنام مناطقی که از ایران نام‌گذاری شده (کوچه شیرازی‌ها، خوافی‌ها، شاهسون‌ها، قجرها، افشارها، لرها و …) و آن‌ها سال‌ها در حکومت افغانستان به عنوان وزیر و کاتب در دربار فعالیت داشتند. میرزا عبدالعلی خان وزیر دربار امیر شیر علی نمونه از این افراد بود که که اولین نشریه را در افغانستان به طبع رسانید که شمس النهار نام داشت.

بلوچ‌ها

بلوچ‌ها مردمان سنی مذهبی هستند که به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و بیشتر در نواحی جنوب غربی افغانستان در مجاورت با مناطق بلوچ‌نشین ایران و پاکستان زندگی می‌کنند. جمعیت بلوچ‌ها حدود هفتصد هزار نفر است.

نورستانی‌ها

نورستانی‌ها مردمانی از شاخهٔ مردم هندوآریایی هستند که در منطقه جدا در شمال شرق افغانستان در ولایت نورستان و در آنسوی مرز در منطقه چیترال پاکستان زندگی می‌کنند و به زبان زبان نورستانی صحبت می‌کنند. بسیاری از نورستانی‌ها باور دارند آنان از بازماندگان نسل سربازان یونانی سپاه اسکندر هستند ولی شواهد ژنتیکی برای این فرضیه وجود ندارد بلکه آن‌ها بیشتر شبیه به گروهی از مهاجران اولیه آریایی منزوی شده هستند. از لحاظ ریخت‌شناسی، نورستانی‌ها از زیرشاخه‌های نژاد مدیترانه‌ای هستند که در یک سوم از آن‌ها ژن بلوند دیده می‌شود.[۱۲] آن‌ها که بیشتر سنی مذهب هستند در سال ۱۹۹۰ جمعیت‌شان حدود ۱۲۵٬۰۰۰ تن تخمین زده شد که اکنون بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر برآورد می‌گردد.[۸]

پشه‌ای

پشه‌ای‌های افغانستان یکی از اقوام باستانی افغانستان هستند. آنها اکثراً در دامنه‌های جنوب سلسله کوه‌های هندوکش ساکن هستند.

طی قرن‌ها زبان مردم پشه تحت تأثیر زبان‌های دولتی قرار گرفته بود. از مدت ۳۰ سال به این‌طرف دانشمندان پشه‌ای خواستند که زبان خودرا نه‌تنها حفظ بلکه گسترش دهند. ازآن تاریخ به بعد، کتاب‌ها و رسانه‌ها در مورد پشه‌ای‌ها نوشتند و برنامه‌های رادیوئی و تلویزیونی به زبان پشه‌ای دارند.

پامیری

پامیری‌ها به زبان‌های پامیری صحبت می‌کنند و پیرو مذهب شیعه اسماعیلی اند. آنها در تاجیکستان بیشتر خود را تاجیک بدخشانی و در افغانستان و چین خود را تاجیک معرفی می‌کنند.

سادات

در ۲۱ حوت/اسفند ۱۳۹۷ خورشیدی سرور دانش و رئیس‌جمهور افغانستان اشرف غنی در طی سخنرانی ای در قصر سلام خانه قوم سادات را به رسمیت شناختند،[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰] قبل از به رسمیت شناختن سادات، آنها در میان اقوام افغانستان پراکنده بودند. آنها در شهرهای مختلف افغانستان زندگی می‌کنند و به زبان‌های فارسی و پشتو صحبت می‌کنند آنها گویش‌های مختلفی دارند، ساداتی که در مرکز بلخ، در شمال قندوز و در شرق ننگرهار هستند سنی مذهب و ساداتی که در بامیان هستند شیعه مذهب هستند.[۲۱]

دیگر گروه‌ها

گروه‌های قومی کوچکتر شامل نورستانی، قرقیز، پامیری، پشه‌ای، گوجر، براهویی، مغل، ارمور، سادات.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷]

جدول ترکیب قومی

افغانستان یک کشور چند ملیتی است که قومیت‌های مختلفی در آن بودوباش دارند و به زبان‌های متعددی تکلم می‌کنند. با توجه به اینکه هیچگاه سرشماری در مورد قومیت و زبان مردم افغانستان انجام نشده آمار دقیقی در این مورد وجود ندارد. یکی از برآوردهای تقریبی در مورد تعداد اعضای هر قوم اینچنین است:

قومیت‌های افغانستان
گروه قومی اطلاعات‌نامه جهان / کتابخانه کنگره آمریکا (۲۰۰۴–۲۰۱۶)[۲۸][۲۹] اطلاعات‌نامه جهان / کتابخانه کنگره آمریکا (تخمین پیش از ۲۰۰۴)[۸][۳۰][۳۱]
پشتون ۴۲٪ ۳۸–۵۰٪
تاجیک ۲۷٪ ۲۵٫۳٪
هزاره ۹٪ ۱۲–۱۹٪
ازبک ۹٪ ۶–۸٪
ایماق ۴٪ ۵۰۰٫۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ نفر
ترکمن ۳٪ ۲٫۵٪
بلوچ ۲٪ ۱۰۰٫۰۰۰ نفر
دیگر (پشه‌ای، نورستانی، براهویی، پامیری، گوجر و سایر) ۴٪ ۶٫۹٪

نمونه‌گیری زیر با هدف دانستن باور مردم افغانستان نسبت به جنگ سال ۲۰۰۱ با رهبری آمریکا و وضعیت کنونی سیاسی، و نیز مسائل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر زندگی روزانه خود گرفته شده‌است؛ که یکی در بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ توسط بنیاد آسیا و یکی هم بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ در طی تلاشی مرکب از رادیو و تلویزیون که توسط بی‌بی‌سی و ان‌بی‌سی نیوز و آزادی بود اجام گرفت.[۳۲][۳۳][۳۴]

آمار گرفته شده توسط بنیاد آسیا در سال ۲۰۰۶ از بین ۶٬۲۲۶ تن از مردم افغانستان به صورت تصادفی ۳۲ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان ولایت ارزگان (با ضریب ۱٫۱ درصد) و ولایت زابل (با نشاندهندهٔ ۱٫۲) به دلیل نگرانی‌های امنیتی از فهرست حذف شد. با ضریب خطای ۲٫۵ درصد گرفته شده‌است.

این آمار با عنوان‌های «افغانستان: جایی همه چیز ایستاده می‌شود» برای عنوان انگلیسی آن «Afghanistan: Where Things Stand» و «نظرسنجی مردم افغانستان» برای «A survey of the Afghan people» ارائه شده‌اند.

گروه قومیتی «افغانستان: جایی همه چیز ایستاده می‌شود» (۲۰۰۴–۲۰۰۹)[۳۵] «نظرسنجی مردم افغانستان» (۲۰۰۶)[۳۳] «نظرسنجی مردم افغانستان» (۲۰۰۷) «نظرسنجی مردم افغانستان» (۲۰۱۰) «نظرسنجی مردم افغانستان» (۲۰۱۴) «نظرسنجی مردم افغانستان» (۲۰۱۸)
پشتون ۳۸–۴۶ ۴۰٫۹٪ ۴۰٪ ۴۰٪ ۴۰٪ ۳۷٪
تاجیک ۳۷–۳۹٪ ۳۷٫۱٪ ۳۵٪ ۳۳٪ ۳۶٪ ۳۷٪
هزاره ۶–۱۳٪ ۹٫۲٪ ۱۰٪ ۱۱٪ ۱۰٪ ۱۰٪
ازبک ۵–۷٪ ۹٫۲٪ ۸٪ ۹٪ ۹٪ ۹٪
ایماق ۰٪ ۰٫۱٪ ۱٪ ۱٪ ۱٪ ۱٪
ترکمن ۱–۲٪ ۱٫۷٪ ۳٪ ۲٪ ۲٪ ۲٪
بلوچ ۱–۳٪ ۰٫۵٪ ۱٪ ۱٪ ۱٪ ۱٪
دیگر (پشه‌ای، نورستانی و سایر) ۰–۴٪ ۱٫۴٪ ۲٪ ۳٪ ۵٪ ۵٪
بدون نظر ۰–۲٪ ۰٪ ۰٪ ۰٪ ۰٪ ۰٪

منابع

  1. "Article Four of the Constitution of Afghanistan". Archived from the original on 28 October 2013. Retrieved 23 May 2017. The nation of Afghanistan is comprised of the following ethnic groups: Pashtun, Tajik, Hazara, Uzbak, Turkman, Baluch, Pashai, Nuristani, Aimaq, Arab, Qirghiz, Qizilbash, Gujur, Brahwui and others.
  2. «پیشینه تاریخی واژهٔ افغان». www.afghanpedia.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۵.
  3. «ریشه یابی کلمه افغان». www.haqiqat.se. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۵.
  4. "Ethnic map of Afghanistan" (PDF). Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, دانشگاه نبراسکا اوماها; Matthew S. Baker, استراتفور. انجمن جغرافیای ملی. 2003. Retrieved 24 October 2010.
  5. People-in-Country Profile
  6. نت، العربیة (۲۰۱۸-۱۰-۲۲). «پشتون‌ها؛ بزرگترین قوم افغانستان را بشناسید». العربیة نت. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۵.
  7. Richard S. Newell "Post-Soviet Afghanistan: The Position of the Minorities". Asian Survey, Vol. 29, No. 11 (Nov. ، 1989), pp. 1090–1108. Publisher: University of California Press
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ "Ethnic Groups". Library of Congress Country Studies. 1997. Archived from the original on 14 July 2012. Retrieved 2010-10-08.
  9. "Tajik". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011.
  10. "Ḥazāra". Encyclopædia Britannica. Retrieved November 6, 2011.
  11. ethnic group of afghanistan
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ L. Dupree (July 1982), "Afghānistān: (iv.) ethnocgraphy", in دانشنامه ایرانیکا، Online Edition 2006.
  13. "Afghan Population: 31,108,077 (July 2013 est.) [Uzbeks = 9%]". Central Intelligence Agency (CIA). The World Factbook. Retrieved 10 June 2013.
  14. Library of Congress, Aimaq
  15. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People
  16. https://president.gov.af/da/news-99833
  17. https://avapress.com/fa/amp/136880/
  18. https://president.gov.af/da/?p=21550
  19. https://www.vpo.gov.af/بیانیه-استاد-سرور-دانش-معاون-دوم-رئیس-60/
  20. https://af.shafaqna.com/FA/319840
  21. https://nps.edu/web/ccs/ethnic-genealogies
  22. https://www.bbc.com/persian/afghanistan-47551657
  23. https://president.gov.af/da/news-99833
  24. https://avapress.com/fa/amp/136880/
  25. https://president.gov.af/da/?p=21550
  26. https://www.vpo.gov.af/بیانیه-استاد-سرور-دانش-معاون-دوم-رئیس-60/
  27. https://af.shafaqna.com/FA/319840
  28. "Ethnic groups: Pashtun 42%, Tajik 27%, Hazara 9%, Uzbek 9%, Aimak 4%, Turkmen 3%, Baloch 2%, other 4%". The World Factbook. Central Intelligence Agency (CIA). Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 2010-09-18.
  29. "Country Proپرونده: Afghanistan" (PDF). Library of Congress Country Studies on Afghanistan. August 2008. Retrieved October 10, 2010.
  30. "The World Factbok – Afghanistan". The World Factbook/Central Intelligence Agency. دانشگاه میزوری. October 15, 1991. Retrieved 2011-03-20. _#_Ethnic divisions: Pashtun 50%, Tajik 25%, Uzbek 9%, Hazara 12-15%; minor ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and other
  31. "PEOPLE – Ethnic divisions:". The World Factbook/Central Intelligence Agency. University of Missouri. January 22, 1993. Retrieved 2011-03-20. Pashtun 38%, Tajik 25%, Uzbek 6%, Hazara 19%; minor ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and others
  32. "ABC NEWS/BBC/ARD poll - Afghanistan: Where Things Stand" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. February 9, 2009. pp. ۳۸–۴۰. Retrieved ۲۰۱۰-۱۰-۲۹.
  33. ۳۳٫۰ ۳۳٫۱ "Afghanistan in 2006 – A survey of the Afghan people" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2006. p. ۱۲۸. Archived from the original (PDF) on 15 December 2006. Retrieved 2010-10-29. D-8. * Which ethnic group do you belong to? SINGLE RESPONSE ONLY Pashtun 41%, Tajik 37%, Uzbek 9%, Hazara 9%, Turkmen 2%, Baloch 1%, Nuristani 0%, Aimak 0%, Arab 1%, Pashaye 0%, Other 0%.
  34. "Afghanistan in 2010 – A survey of the Afghan people" (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2010. pp. ۲۲۵–۲۲۶. Retrieved ۲۰۱۱-۰۳-۲۰. D-9. Which ethnic group do you belong to? SINGLE RESPONSE ONLY Pashtun 42%, Tajik 31%, Uzbek 9%, Hazara 10%, Turkmen 2%, Baloch 1%, Nuristani 1%, Aimak 2%, Sadat 2%
  35. ABC NEWS/BBC/ARD POLL – AFGHANISTAN: WHERE THINGS STAND, February 9th, 2009, p. 38–40

پیوند به بیرون