سینمای افغانستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سینما برای اولین بار در اوایل قرن بیستم به افغانستان وارد شد اما با مخالفت‌های حاکمان سیاسی زمینه خوبی برای رشد آن فراهم نشد. فیلم سازی در افغانستان در قرن بیستم نوسانات زیادی داشت و دهه‌های ۴۰ تا ۶۰ خورشیدی اوج گرفت اما در حکومت‌های بعدی افول کرد. فیلم‌های بیسیار کمی با کیفیت بالا در این کشور ساخته شد. بعد از سقوط طالبان و آزاد شدن رسانه‌ها در افغانستان، سینمای افغانستان دوباره شروع به کار کرد.

پیشینه[ویرایش]

شاه امان‌الله برای اولین بار پروژکتور سینمایی را وارد افغانستان کرد.[۱] در این سال اولین فیلم در پغمان در میان عموم مردم برای نخستین بار اکران شد. اولین سینمای افغانستان سینما بهزاد نام داشت.[۱] زیر فشار روحانیون سینما در بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۱ کاملاً بسته شده. بعد از کشته شدن بچه سقه، نادر خان شاه جدید سیاست روحانیون را پیش گرفته و سینماها تا پاپان حکومت وی بسته ماندند.

در اوایل، سینمای افغانستان فقط شامل فیلم‌های خبری از کار و فعالیت دولت بوده و اندکی هم فیلم مستند ساخته می‌شد. می‌توان گفت در افغانستان همواره سوژه‌های فیلم‌های سینمایی سیاسی و در هر دوره ابزار دست دولت بوده است.[۱]

بعد از به قدرت رسیدن ظاهر شاه در سال ۱۳۱۲ سینماها دوباره باز شده و بیشتر فیلم‌های هندی را نمایش می‌دادند. سال بعد در ۱۹۴۶ اولین فیلم افغانی به نام عشق و دوستی ساخته شد. چندی بعد مؤسسه افغان فیلم در سال ۱۹۶۸ توسط عبدل لطیف احمدی (انجینیر لطیف احمدی) تأسیس شد.[۲][۳]

اوج شکوفایی سینمای افغانستان دهه‌های ۴۰ تا ۶۰ خورشیدی است که از حکومت محمدداوودخان شروع شد، در دوران حکومت چپ‌ها (جمهوری دموکراتیک افغانستان) به اوج رسید و با سقوط حکومت محمدنجیب‌الله روبه زوال رفت. با شروع جنگ‌های داخلی، سینما نیز زیر حمله توپ و تانک قرار می‌گیرد و در دوره طالبان ممنوع می‌شود.[۱]

در سراسر افغانستان، ۱۱۷ تالار سینما وجود داشته که اکنون در حدود ۹۰ درصد آنها یا ویران شده‌اند، یا توسط مقامات تصاحب شده‌اند، و یا اگر هنوز هم پابرجا باشند، تبدیل به انبار شده‌اند.[۱]

دوره طالبان

در دوره طالبان گرفتن عکس، فیلم و بازدید از سینما به کلی ممنوع قرار داده شده بود. طالبان یک تعداد فیلمها و اسناد سینمایی را در نزدیک تعمیر افغان فیلم به آتش کشیدند. گاه دوستداران سینما، نوارهای فیلم را زیر خاک مدفون می‌کردند تا از سوختن در امان باشد.[۱]

سینمای امروز[ویرایش]

پس از سال ۲۰۰۲ تولید فیلمهای سینمائی در افغانستان رونق گرفت. تعدادی از تحصیل کرده‌های سینمائی به کشور باز گشته و بازار خوب دارند.

اکنون در سراسر افغانستان تنها ۱۶ سینما وجود دارد که یازده‌تای آنها در کابل هستند. (شامل پنج سینمای کلاسیک و شش سینمای کوچک سه‌بعدی) ۲ تا سینمای کوچک سه‌بعدی در شهر هرات فعال است، دو سینمای کوچک سه‌بعدی در شهر مزار شریف و یک سینمای سه‌بعدی در شهر قندوز. از این ۱۶ سینما، چهار سینمای کلاسیک با تالارهای نسبتاً بزرگ (سینما آریانا، سینما پارک، سینما پامیر و سینمای خیرخانه) مربوط به دولت است. سینمای تیمورشاهی کلاسیک و شخصی است. بقیه همه، خصوصی هستند. سینماهای زیادی در کابل وجود دارد که به دلیل نبود تماشاگر بسته شده‌اند مانند سینما بهارستان و سینما آریوب.[۱]

صدیق برمک یکی از موفقترین کارگردان فیلم در افغانستان است. فیلم‌های او برنده جوایز بین‌المللی شده‌اند. فیلم اسامه از ساخته‌های او برنده جایزه گلدن گلوب سال ۲۰۰۲ آمریکا شد

فیلم لاله سیاه (فیلم) به کارگردانی سونیا ناتلی نامزد اسکار شد.[۴]

سینمای افغانستان در خارج از کشور[ویرایش]

در پی جنگ‌های طولانی در این کشور اکثر هنرمندان مجبور به ترک افغانستان شدند. به همین دلیل فیلم‌های افغانی زیادی در خارج از این کشور ساخته شدند:

  1. شرین گل و شیر آقا
  2. در سرزمین بیگانه
  3. سه دوست
  4. شکست
  5. خاکستر و خاک

یکی از فیلم‌های سینمایی که در افغانستان خیلی طرف‌دار پیدا کرد و مدت شش یا بیش‌تر از آن نمایش داده شد، فیلم بر باد رفته بود.[۱] همچنین افغانستان با دارا بودن اشتراک مهم با شبه قاره هند، همواره دارای ارتباط بسیار خوبی با سینمای بالیوود بوده. هندی‌ها فیلم‌های زیادی را در افغانستان ساخته‌اند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به Dharmatma در سال ۱۹۷۵ و خداگوا در سال ۱۹۸۸ و فرار از دست طالبان ۲۰۰۳ و کابل اکسپرس ۲۰۰۶ اشاره کرد.[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیا انگلیسی