افغان‌ها

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نوشتار(های) وابسته: مردم پشتون

افغان نامِ شهروندانِ افغانستان است.

در قانونِ اساسی[ویرایش]

قانونِ اساسی افغانستان، باشنده گانِ افغانستان را بنامِ افغان ذکر کرده است. مادهٔ چهارم قانون اساسی افغانستان:

حاکمیتِ ملّی در افغانستان به ملّت تعلق دارد که به طور مستقیم یا بوسیلهٔ نمایندگانِ خود آن را اعمال می‌کند.

ملّتِ افغانستان عبارت است از تماِم افرادی که تابعیت افغانستان را دارا باشند.

ملتِ افغانستان متشکل از اقوام پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، بلوچ، پشه یی، نورستانی، آیماق، عرب، قرقیز، قزلباش، گوجار، براهوی وسایر اقوام می‌باشد.

بر هر فرد از افراد ملت افغانستان کلمه افغان اطلاق می‌شود.

هیچ فرد از افراد ملت از تابعیت افغانستان محروم نمی‌گردد.

امور مربوط به تابعیت وپناهندگی توسط قانون تنظیم می‌گردد.

پیشینهٔ کاربرد[ویرایش]

این نام از گذشته دور بکار می‌رفته است. ستاره‌شناس هندی قرن ششم میلادی واراهامیهیرا (Varāha Mihira) در کتاب خود به نام برهات سامهیتا (Bṛhat-saṃhitā) واژه «آوگانا» (Avagāṇa) را برای اشاره به این قوم به کار برده‌است.[۱]

مشکلات کاربرد واژه[ویرایش]

کاربرد واژهٔ «افغان» با مشکلاتی همراه است. از نظر قومیتی، یک 'افغان' مترادف است با واژهٔ 'پشتون' یا 'پتان'، گفته می‌شود بدینسان این واژه همچنین می‌تواند بر بیشتر باشندگانی که در پاکستان زندگی می‌کنند نیز اطلاق شود. اگر ما هر یک از اقوام چندزبانی افغانستان را هم در نظر بگیریم با چنین مشکل مشابهی برمی‌خوریم:

مردمان نورستانی و براهویی بین افغانستان و پاکستان پراکنده شده‌اند؛ همچنین مردم بلوچ بهمین شکل پراکنده شده، و افزون بر این در ایران هم یافت می‌شوند؛ مردم تاجیک، ازبک، ترکمن و قرقیز بخشی از شمار زیادتر هم‌تباران خود در جمهوری‌های تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و قرقیزستان و همچنین در بخش‌هایی از چین (همچون ناحیهٔ سین کیانگ، بجز مردم ترکمن) هستند؛ شمار اندک اعراب باشندهٔ مناطق شمال‌غربی افغانستان بخش کوچکی از ملت بزرگتر عرب از مراکش (مغرب) تا عمان هستند، و فارسیوان‌های غرب افغانستان نیز از نظر قومیتی بیشتر با باشندگان تهران (در ایران) اشتراکاتی دارند تا با باشندگان قندهار. تنها مردم هزارهٔ باشندهٔ مناطق کوهستانی مرکزی کشور هستند که همگی تنها محدود به افغانستان می‌شوند، هزاره‌ها از دودمان ترک تبار هستند. گفته می‌شود که هزاره‌ها بازماندگان سلسه‌های غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان اند.

بهمین سبب، واژهٔ 'افغان' مشکل‌آفرین است: در مفهوم محدودتر این واژه تنها بر یک گروه قومی مشخص اطلاق می‌شود، مردم پشتون، که افزون بر افغانستان، در پاکستان هم یافت می‌شوند. در مفهوم گسترده‌تر، واژهٔ 'افغان' می‌تواند بر هر یک از باشندگان افغانستان اطلاق شود، هم بر خود پشتون‌ها و هم بر غیرپشتون‌ها که هویت خود را با افغان‌تباران تعریف نمی‌کنند. با این حال، هیچ‌کدام از نام‌های دیگر نیز کارایی ندارند: کاربرد واژهٔ 'افغانی' معمولاً اجتناب می‌شود، چون نام واحد پولی کشور است، در صورتیکه واژهٔ 'افغانستانی' نیز غیرضرورتا زاید است (و کاربرد آن در گفتارهای رسمی اجتناب می‌شود).[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. Ch. M. Kieffer, 'AFGHAN', Encyclopædia Iranica, 1983
  2. Warwick Ball, 'THE MONUMENTS OF AFGHANISTAN', 2008, pp. 25-28

منابع[ویرایش]