برخوانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

بَرخوانی یا پَری‌خوانی مراسمی است شاملِ نوعی نمایشِ درمانی که شمنانِ درمانگرِ ترکمن صحرا اجرا می‌کرده‌اند و در اجرایش «برخوان» یا «پری‌خوان» نامیده می‌شدند.

چگونگیِ نمایش[ویرایش]

برخوان به نوای دوتار بر چهار شمشیر می‌رقصد. سپس با شمشیر یا شلّاق بیمار را می‌کوبد.

«برخوانی» ِ بیضایی[ویرایش]

«برخوانی» همچنین اصطلاحی است که بهرام بیضایی برای گونه‌ای از روایتِ نمایشی (نمایشنامهٔ روایی) که خود نوشته و به نمایش درآورده به کار برده است.[۱] برخوانی‌های بیضایی عمدتاً در کتابِ سه برخوانی (۱۳۷۶) آمده است. بیضایی خود «برخوانی» را کمابیش هم‌معنای تک‌گویی (در مقابلِ «گفتگو» در فرهنگِ یونانِ باستان) گرفته و توضیح داده که «بَرخوانی هم به معنی از بَر خواندن است، هم به معنی بلند خواندن و برای جمع خواندن. . . . بَرخوانی را من به جای نقالی گذاشتم. بَرخوانی به جای روایت و بَرخوان به جای راوی.»[۲]

ریشه‌ها[ویرایش]

مقالهٔ «مقدمه‌ای بر نمایش شرق و غرب» ِ بیضایی، که سالِ ۱۳۴۷ نوشته و سالِ ۱۳۴۹ در مجلّهٔ جشن هنر و بعدها نیز دو بارِ دیگر منتشر شده، اساسِ بسیاری از نظریّاتِ نمایشیِ نویسنده‌اش را توضیح می‌دهد. اینجا بیضایی به تفاوت‌های نمایشِ سنّتیِ مشرق‌زمین و نمایشِ مغرب‌زمین می‌پردازد؛ که یکی آن است که نمایشِ مشرقی، بر خلافِ نمایشِ مغربی، روایی است.

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • آقاعباسی، یدالله (۱۳۹۱). «برخوان». دانشنامهٔ نمایش ایرانی: جستارهایی در فرهنگ و بوطیقای نمایش ایرانی. تهران: نشر قطره. صص. ۴۰۹. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۱۱۹-۱۹۱-۶.
  • آقاعباسی، یدالله (۱۳۹۱). «پری‌خوانی». دانشنامهٔ نمایش ایرانی: جستارهایی در فرهنگ و بوطیقای نمایش ایرانی. تهران: نشر قطره. صص. ۱۹۶. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۱۱۹-۱۹۱-۶.
  • بیضایی، بهرام؛ آتشی، منوچهر؛ حق‌شناس، علی‌محمد؛ یاوری، حمید؛ نظرزاده، رسول؛ سناپور، حسین؛ مطلق (مهر ۱۳۷۹). «نقد و بررسی «سه برخوانی»». کارنامه (۱۳): ۲۸−۳۷.
  • ثمینی، نغمه (۱۳۸۸). تماشاخانهٔ اساطیر: اسطوره و کهن‌نمونه در ادبیات نمایشی ایران. تهران: نشر نی. شابک ۹۶۴-۳۱۲-۹۶۹-۱.
  • نظرزاده، رسول. فرهنگ واژه‌های نمایش‌های ایرانی