گزاره تحلیلی-گزاره ترکیبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تمایز و تقسیم‌بندیِ گزاره‌ها به آناکاوی یا تحلیلی (analytic) و همنهادی یا تألیفی یا ترکیبی (synthetic) کارِ کانت فیلسوفِ آلمانیِ قرنِ هجده در کتاب سنجش خرد ناب است.[۱] پس از وی، این تقسیم‌بندی موردِ قبول و استفادهٔ بسیاری از فیلسوفان قرار گرفت. کواین در مقاله معروف خود تحت عنوان دو حکم جزمی تجربه‌گرایی این تقسیم‌بندی را زیر سؤال برد.

گزاره آناکاوی[ویرایش]

گزارهٔ آناکاوی: گزاره‌ای که محمولِ آن در موضوع محصور باشد.

مثال‌هایِ ممکن از گزارهٔ آناکاوی یا تحلیلی:

«این مثلث از سه ضلع تشکیل شده‌است» «انسانِ مجرد ازدواج نکرده است»

گزاره همنهادی[ویرایش]

گزارهٔ همنهادی: گزاره‌ای که محمولِ آن در موضوع محصور نباشد.

مثال‌هایِ ممکن از گزارهٔ همنهادی یا ترکیبی:

«این مثلث زیبا است» «انسانِ مجرد خوش‌بخت است»

زیبایی در تعریفِ مثلث نیست، همان‌طور که خوش‌بختی در تعریفِ مجرد نیست.

منابع[ویرایش]

  1. Critique of Pure Reason ۱۷۸۱/۱۹۹۸، A۶-۷/B۱۰-۱۱