پارادوکس
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- برای آرایهٔ ادبی به متناقضنما مراجعه کنید.
پارادوکس در منطق به حکم یا احکامی ظاهرا صحیح گفته میشود که منجر به تناقض میشوند یا با شهود مطابقت نمییابند. در عین حال به جملات متناقض و حتی مخالف که یک حقیقت واحد را بیان میکنند نیز پارادوکس میگویند.
با دقت در پارادوکسها معمولا مشخص میشود که یا از ابتدا تناقضی در مسئله وجود نداشته یا جوابی که در نگاه اول حیرت انگیز مینموده مشکل و تناقضی ندارد و یا اینکه فرضیات استفاده شده اصولا صحیح نبوده یا در کنار هم ناصحیح هستند. شناخت این ابهامها و حل کردن پارادوکسها باعث پیشرفتهای بسیاری در علوم تجربی، ریاضیات و فلسفه گشته. هرچند که هنوز پارادوکسهای بسیاری چون پارادوکس کری یا پارادوکس ابیقوری دارای جواب پذیرفته شدهای نیستند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] پارادوکسها در منطق
ویلیام کواین پارادوکسهای منطقی را به سه دسته تقسیم کرد:
[ویرایش] پارادوکسهای حقیقی
پارادوکسهای حقیقی به ما نتایجی را ارائه میدهند که هر چند در وحله اول مهمل، عجیب یا غیر منتظره به نظر میرسند ولی در واقع صحیح هستند و هیچ خلل یا ناهماهنگی در فرضیات یا استدلالات آنها وجود ندارد. از این دسته پارادوکسها میتوان به پارادوکس روز تولد، پارادوکس جنسیت و مسئله سه کارت اشاره کرد.
[ویرایش] پارادوکسهای مجازی
پارادوکسهای مجازی پارادوکسهایی هستند که نه تنها مهمل به نظر میرسند بلکه در واقعیت نیز فرضیات یا استدلالات استفاده شده در آنها ناصحیح است. پارادوکس اسبها یا مسائلی که در انتها نتیجهای مانند ۱ = ۲ میدهند از این دستهاند.
[ویرایش] تناقض
پارادوکسهایی که در هیچکدام از دستههای فوق نباشند معمولا تناقض هستند. این دسته از پارادوکسها با استفاده از اصول پذیرفته شده منطق ما را به نتایجی میرسانند که با هم متناقض هستند. از این دسته پارادوکسها میتوان به پارادوکس اعدام غیر منتظره اشاره کرد.
بعضی اوقات دسته چهارمی برای پارادوکسها استفاده شدهاست:
[ویرایش] تناقض صحیح
پارادوکسی است که در آن میپذیریم که گزارهای در یک لحظه هم صحیح و هم نا صحیح است. در فلسفه بعد از ارسطو چنین حکمی باطل تلقی میشود اما در منطق ناسازگار گاهی از آن استفاده میشود.
[ویرایش] منابع
- R. M. Sainsbury (۱۹۸۸). Paradoxes. Cambridge.
- W. V. Quine (۱۹۶۲). "Paradox". Scientific American, April ۱۹۶۲, pp. ۸۴–۹۶.
- Michael Clarke (۲۰۰۲). Paradoxes from A to Z. London: Routledge.
- Derek Parfit (۱۹۸۴). Reasons and Persons. Oxford: Oxford University Press.
- Saul Smilansky (۲۰۰۷). ۱۰ Moral Paradoxes. Malden, MA: Blackwell Publishing.
