امبروس

مقدس امبروس
امبروس
Early mosaic of Ambrose that might be an actual portrait.
سریر	میلان، Diocese of Milan
منصوب	۳۷۴ میلادی
پایان دوره	۴ آوریل ۳۹۷
پیشین	Auxentius
جانشین	Simplician
رسته‌ها
دست‌گذاری	۷ دسامبر ۳۷۴
اطلاعات فردی
زادهٔ	ح. ۳۴۰ پس از میلاد تری‌یر، Gallia Belgica، امپراتوری روم آلمان
درگذشت	۴ آوریل ۳۹۷ میلان، Italia annonaria، امپراتوری روم ایتالیا
قدوسیت
روز بزرگداشت	۷ دسامبر
تکریم‌شده در	کلیسای کاتولیک کلیسای ارتدکس شرقی ارتدوکسی مشرقی Anglican Communion لوتریانیسم
عنوان مقدس	Confessor and Doctor of the Church
صفت‌ها	Beehive, a child, whip, bones
پشتیبانی	bee keepers; bees; candle makers; domestic animals; French Commissariat; learning; Milan; students; wax refiners
زیارتگاه‌ها	Basilica of Sant'Ambrogio

آمبروز میلانی (لاتین: Aurelius Ambrosius؛ حدود ۳۳۹ یا ۳۴۰ – ۴ آوریل ۳۹۷)، که با عنوان آمبروز قدیس نیز شناخته می‌شود، الهی‌دان، دولتمرد، قدیس مسیحی و اسقف میلان از سال ۳۷۴ تا هنگام مرگش در سال ۳۹۷ بود. او یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌های مذهبی سدهٔ چهارم میلادی و یکی از چهار پزشک کلیسای لاتین به‌شمار می‌رود. آمبروز همچنین به سبب تأثیر عمیقی که بر اندیشه و گرویدن آگوستین به مسیحیت گذاشت، شهرت دارد.

آمبروز پیش از ورود به مناصب کلیسایی، به‌عنوان فرماندار رومی استان امیلیا–لیگوریا در میلان خدمت می‌کرد. در سال ۳۷۴، پس از درگذشت اسقف میلان، به‌گونه‌ای پیش‌بینی‌نشده و با استقبال عمومی مردم به جانشینی او برگزیده شد. وی در مقام اسقف، موضعی سرسختانه در برابر آریانیسم اتخاذ کرد و برای میانجی‌گری در مناقشهٔ میان امپراتوران تئودوسیوس یکم و ماگنوس ماکسیموس کوشید.

آمبروز از استقلال کلیسا در برابر قدرت سیاسی به‌شدت دفاع می‌کرد. به باور او، رهبران کلیسا باید در امور دینی و روحانی از آزادی عمل برخوردار باشند و اقتدار امپراتور نیز در این حوزه مطلق نیست. او استدلال می‌کرد که امپراتور، مانند دیگر مسیحیان، فرزند کلیساست و ازاین‌رو در مسائل دینی جایگاهی برتر از کلیسا ندارد. این دیدگاه نقشی مهم در شکل‌گیری مناسبات میان کلیسا و حکومت در مسیحیت غربی ایفا کرد.

او همچنین مجموعه‌ای درخور توجه از نوشته‌ها به یادگار گذاشت که از نامدارترین آن‌ها می‌توان به رسالهٔ اخلاقی (به لاتین: De officiis ministrorum) (۳۷۷–۳۹۱) و اثر تفسیری (به لاتین: Exameron) (۳۸۶–۳۹۰) اشاره نمود. موعظه‌ها، کارها و آثار ادبی‌اش او را به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های کلیسایی سدهٔ چهارم میلادی بدل ساخت. سرایش دست‌کم چهار سرود نیایشی به دست آمبروز، از جمله سرود شناخته‌شدهٔ (به لاتین: "Veni redemptor gentium")، هستهٔ بنیادین سرودهای آمبروزی را می‌سازد؛ مجموعه‌ای که دربرگیرندهٔ سرودهای دیگری نیز هست که گاه به وی نسبت داده می‌شوند. او همچنین تأثیری چشمگیر بر آگوستین (۳۵۴–۴۳۰) گذاشت و در گرویدن او به مسیحیت نقش داشت.

مسیحیت غربی آمبروز را در کنار آگوستین، جروم و پاپ گریگوری بزرگ، یکی از چهار پدر بزرگ کلیسای لاتین می‌داند که در سال ۱۲۹۸ میلادی به عنوان آموزگاران کلیسا نام‌گذاری شدند. او در کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدکس شرقی، اتحادیه آنگلیکان و شاخه‌های گوناگون لوتریانیسم یک قدیس به‌شمار می‌رود و به عنوان قدیس حامی میلان و زنبورداران گرامی داشته می‌شود.

پیشینه و کنشگری‌ها

• 
  نقاشی از میشائل پاخر
• 
  حکاکی تندیسی از آمبروز
• 
  فرسکی از غسل تعمید دادن آگوستین قدیس به دست آمبروز، اثر بنوتزو گوتزولی

روایت‌ها پیرامون آمبروز مدت‌ها پیش از نگارش زندگینامه‌اش در سراسر امپراتوری روم پخش شده بود، امری که دریافت شخصیت راستین او و داوری منصفانه رفتار وی در بافت دوران باستان را برای تاریخ‌نگاران امروزی دشوار می‌سازد. بیشتر صاحب‌نظران بر این باورند که او تجسم دوران خویش بود. این ویژگی‌ها آمبروز را مردی به‌راستی معنوی نشان می‌دهد که صدای خود را در دفاع از باورش در برابر مخالفان بلند می‌کرد؛ اشراف‌زاده‌ای که بسیاری از نگرش‌ها و شیوه‌های رفتاری یک فرماندار رومی را نگاه داشته بود، و در عین حال پارسایی که به بینوایان یاری می‌رساند.

دوران آغازین زندگی

نقش‌برجسته اثر وولوینیو که آمبروز را در دوران کودکی نشان می‌دهد، هنگامی که دسته‌ای از زنبوران بر گرد گاهواره‌اش حلقه زده‌اند. پدر او در سمت راست نگاره دیده می‌شود و در آسمان سه ابر آتش‌افشان قرار دارد. این نقش‌برجسته برگرفته از محراب سنت آمبروجیو در کلیسای سنت آمبروجیو است.

آمبروز در سال ۳۳۹ میلادی در خانواده‌ای مسیحی و رومی با تبار یونانی زاده شد. خود آمبروز در نامهٔ شمارهٔ ۴۹ خویش که به سال ۳۹۲ بازمی‌گردد نگاشته است که ۵۳ سال دارد. او زندگی‌اش را در آگوستا تروروم (امروزه تری‌یر)، مرکز استان رومی گالیا بلجیکا در شمال‌خاوری گل آن روزگار و ایالت امروزی راینلاند-فالتس آلمان آغاز کرد. پژوهشگران دربارهٔ هویت دقیق پدرش هم‌نظر نیستند؛ پدر او گاه آئورلیوس آمبروسیوس دانسته می‌شود که یک پرفکت پراتوری در گل بود؛ اما برخی پژوهشگران پدرش را مقامی رسمی به نام اورانیوس می‌دانند که در ۳ فوریه ۳۳۹ فرمانی از دربار دریافت کرد (در گزیده‌ای کوتاه از سوی یکی از سه امپراتور حاکم در سال ۳۳۹، یعنی کنستانتین دوم، کنستانتیوس دوم یا کنستانس در کتاب یازدهم از قانون‌نامه تئودوسیوس). آنچه پذیرفتنی و روشن می‌نماید این است که آمبروز در تری‌یر زاده شد و پدرش یا پرفکت پراتوری بود یا در دستگاه اداری آن کار می‌کرد.

روایتی از دوران نوزادی آمبروز بازگو می‌کند هنگامی که او در گاهواره آرمیده بود، دسته‌ای از زنبوران بر چهره‌اش نشستند و قطره‌ای عسل بر جا نهادند. گفته می‌شود پدرش این رویداد را نشانه‌ای از سخنوری و زبان شیرین و شیوای او در آینده قلمداد کرد. از همین روی زنبورها و کندوی عسل بارها در نمادشناسی این قدیس پدیدار می‌شوند.

مادر آمبروز زنی هوشمند و دین‌دار بود. به احتمال زیاد او از اعضای خاندان رومی Aurelii Symmachi بود، که در این صورت آمبروز خویشاوند خطیب برجسته کوئینتوس آئورلیوس سیماموس به‌شمار می‌رفت. این خاندان در پیشینهٔ خود شهیدی به نام سوتریس باکره تقدیم کرده بود. آمبروز کوچک‌ترین فرزند خانواده از میان سه فرزند بود. خواهر و برادر او عبارت بودند از ساتیروس (که موضوع نوشتار آمبروز با عنوان De excessu fratris Satyri است) و مارسلینای قدیس که در فاصلهٔ سال‌های ۳۵۲ تا ۳۵۵ پیمان باکرگی بست؛ پاپ لیبریوس خود چادر باکرگی را بر سر او افکند. خواهر و برادر آمبروز نیز پس از آن به عنوان قدیس گرامی داشته شدند.

در سال‌های آغازین زندگی آمبروز، پدرش درگذشت. پس از آن در زمانی نامشخص، مادرش همراه با سه فرزند خود تری‌یر را ترک کرد و خانواده به رم کوچیدند. در آنجا آمبروز به یادگیری ادبیات، حقوق و فن بیان روی آورد. او سپس راه پدرش را پی گرفت و وارد کارهای دیوانی شد. پرفکت پراتوری، سکستوس کلاودیوس پترونیوس پروبوس، نخست جایگاهی به عنوان مشاور قضایی به او سپرد، و سپس پیرامون سال ۳۷۲ او را به عنوان فرماندار استان‌های لیگوریا و امیلیا، به مرکزیت میلان، گماشت.

اسقف میلان

در سال ۳۷۴ میلادی، اوکسنتیوس اسقف میلان که از پیروان آریانیسم بود درگذشت و آریانیست‌ها بر سر جانشینی او دست به کشمکش زدند. آمبروز برای جلوگیری از آشوب و تنشی که در این بحران محتمل می‌نمود به کلیسایی رفت که قرار بود گزینش اسقف در آن برگزار شود. در هنگام سخنرانی او، ناگهان بانگی برخاست: «آمبروز، اسقف!» و همهٔ حاضران در مجمع این سخن را یک‌صدا پی گرفتند.

گرچه آمبروز به باورمندی به باورنامهٔ نیقیه شناخته می‌شد، اما به سبب مدارایی که در قبال پیروان آریانیسم نشان داده بود، از دید آنان نیز پذیرفتنی بود. او در آغاز با پافشاری از پذیرش کرسی اسقفی سرباز زد، چرا که خود را به هیچ روی آمادهٔ آن نمی‌دید: آمبروز مسیحی نوپایی بود که هنوز غسل تعمید نیافته بود و آموزش رسمی در زمینهٔ الهیات ندیده بود. آمبروز به خانهٔ یکی از همکارانش پناه برد تا پنهان شود. با رسیدن نامه‌ای از سوی امپراتور گراتیان که در آن گزینش افراد شایسته برای مناصب والا از سوی رم ستوده شده بود، میزبانش جای او را آشکار کرد. ظرف یک هفته، او غسل تعمید گرفت، به سلک روحانیت درآمد و به عنوان اسقف نوین میلان تقدیس شد. این نخستین بار در جهان غرب بود که فردی از طبقهٔ بالای مقامات بلندپایهٔ دولتی مسند اسقفی را می‌پذیرفت.

او در مقام اسقف بی‌درنگ شیوهٔ زندگی پارسایانه‌ای در پیش گرفت، دارایی‌اش را به بینوایان بخشید و همهٔ زمین‌هایش را واگذار کرد و تنها بخشی را برای گذران زندگی خواهرش مارسلینای قدیس نگه داشت. آمبروز در دورهٔ اسقفی میلان، به شیوه‌هایی پایبند بود که هم سنت‌های محلی را ارج می‌نهاد و هم نشانگر باورهای معنوی‌اش بود. او پیوند میان شیوهٔ زندگی رهبران دینی و توانایی آنان در الگودهی اخلاقی به باورمندان را به‌خوبی درک می‌کرد. او در اثر خود با نام De Officiis (۳۷۷–۳۹۱) این پرسش را پیش کشید: «چگونه فردی را در اندرز دادن برتر از خود می‌دانید، در حالی که در اخلاق او را فروتر از خویشتن می‌بینید؟» منش فروتنانه و پاک‌دستانهٔ او جایگاهش را در میان مردم فراتر برد؛ و در سراسر سال‌های فعالیتش همین پایگاه مردمی به او نفوذ سیاسی چشمگیری بخشید. با انتصاب نامنتظرهٔ آمبروز به اسقفی، برادرش ساتیروس از مقام فرمانداری خود کناره گرفت تا به میلان بیاید و مدیریت امور دنیوی اسقف‌نشین را به دوش کشد.

آریانیسم

آریوس (درگذشتهٔ ۳۳۶) کشیشی مسیحی بود که پیرامون سال ۳۰۰ میلادی ادعا کرد خدای پدر می‌بایست پسر را آفریده باشد؛ بدین معنا که پسر موجودی فروتر و ناابدی است و «جوهره» ای جدا از خدای پدر دارد. این دیدگاه مسیح‌شناختی، هرچند بر خلاف سنت رایج بود، به‌شتاب در مصر، لیبی و دیگر استان‌های روم گسترش یافت. اسقف‌ها وارد این کشمکش شدند و مردم به دسته‌های گوناگون بخش‌بندی شدند و گاه در خیابان‌ها در هواداری از یک سو دست به تظاهرات می‌زدند.

آریانیسم برای بسیاری از رهبران رده‌بالا و روحانیون در هر دو بخش غربی و شرقی کشش داشت. هرچند امپراتور غرب، گراتیان (دوران فرمانروایی ۳۶۷–۳۸۳) از باور راستین پشتیبانی می‌کرد، اما برادر ناتنی و کوچک‌ترش والنتینیان دوم که در ۳۷۵ شریک امپراتوری او شد، به آیین آریانیسم پایبند ماند. آمبروز کوشید گزاره‌های آریانیست‌ها را از دیدگاه الهیاتی پاسخ گوید، اما نتوانست دیدگاه این شاهزادهٔ جوان را دگرگون سازد. در شرق نیز امپراتور تئودوسیوس یکم (دوران فرمانروایی ۳۷۹–۳۹۵) پیرو باورنامهٔ نیقیه بود، با این همه در سراسر قلمرو او و به‌ویژه در میان روحانیون بلندپایه، هواداران فراوانی برای آریانیسم حضور داشتند.

موزاییک آمبروز قدیس در پالرمو، ایتالیا (۱۱۴۰)

در این اوضاع ناآرام دینی، دو تن از رهبران آریانیست‌ها به نام‌های اسقف پالادیوس راتیاریا و سکوندیانوسِ سینگیدونوم که به‌شمار هوادارانشان دلگرم بودند، گراتیان را بر آن داشتند تا شورایی همگانی از همهٔ بخش‌های امپراتوری فراخواند. این خواسته چنان عادلانه می‌نمود که گراتیان بی‌درنگ آن را پذیرفت. اما آمبروز از پیامدهای آن بیمناک بود و امپراتور را واداشت تا تصمیم‌گیری را به شورایی از اسقف‌های غربی واگذارد. از همین روی، در سال ۳۸۱ میلادی شورایی با حضور ۳۲ اسقف در آکوئیلیا برگزار شد. آمبروز به ریاست این نشست برگزیده شد و پالادیوس که برای دفاع از دیدگاه‌هایش فراخوانده شده بود، از این کار سر باز زد. سپس رأی‌گیری انجام شد و پالادیوس و همراهش سکوندیانوس از جایگاه اسقفی‌شان برکنار شدند.

آمبروز بیش از نیمی از دورهٔ اسقفی خود را در کشمکش با آریانیسم سپری کرد. یکپارچگی کلیسایی برای ساختار دین اهمیتی بنیادین داشت، ولی اهمیت آن برای حکومت نیز کمتر نبود، و آمبروز به عنوان یک رومی تعهد و پافشاری ویژه‌ای بر این موضوع داشت. کشمکش بر سر بدعت‌ها در روزگاری از دگرگونی و پویایی دینی، که با عصر اصلاح دینی سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی مقایسه‌پذیر بود، جایگاهی چشمگیر یافت. مسیحیت راستین در رویارویی با چالش‌های گوناگون در سطوح الهیاتی و کارکردی سرگرم بازتعریف خویش بود، و آمبروز در این برههٔ سرنوشت‌ساز نقشی کلیدی بازی کرد.

پیوندها با دستگاه امپراتوری

آمبروز با امپراتوران رومی، گراتیان، والنتینیان دوم و تئودوسیوس یکم پیوندهای نیکی داشت و به درجات گوناگون بر آنان اثرگذار بود؛ با این همه، میزان دقیق این نفوذ، گونهٔ آن و هنگام و شیوهٔ اثرگذاری‌اش در پژوهش‌های اواخر سدهٔ بیستم و اوایل سدهٔ بیست‌ویکم همواره کانون بررسی و گفتگو بوده است.

سال‌های پایانی و درگذشت

تابوت‌دان سیمین منبت‌کاری‌شده حاوی پیکر آمبروز (با جامهٔ سپید) در سردابهٔ سنت آمبروز، در کنار اسکلت خواهرش مارسلینا

در آوریل ۳۹۳، آربوگاست (فرمانده ارشد نظامی غرب) و امپراتور دست‌نشانده‌اش اوژنیوس برای تحکیم موقعیت خود در برابر تئودوسیوس یکم و پسرش هونوریوس — که اکنون با عنوان آگوستوس برای ادارهٔ بخش غربی امپراتوری منصوب شده بود — به ایتالیا لشکر کشیدند. آربوگاست و اوژنیوس با نامه‌هایی بسیار محترمانه در پی جلب پشتیبانی آمبروز برآمدند؛ اما پیش از رسیدن آنان به میلان، آمبروز به بولونیا رفت و در آنجا در آیین انتقال بقایای متبرک قدیسان ویتالیس و آگریکولا شرکت جست. او از آنجا به فلورانس رفت و تا هنگام خروج اوژنیوس از میلان برای رویارویی با تئودوسیوس در نبرد فریگیدوس در اوایل سپتامبر ۳۹۴ در همان شهر ماند.

کمی پس از به دست آوردن حاکمیت بلامنازع بر امپراتوری روم، تئودوسیوس در سال ۳۹۵ در میلان درگذشت و آمبروز خطابهٔ سوگواری او را ایراد کرد. دو سال بعد (۴ آوریل ۳۹۷) آمبروز نیز درگذشت. پس از او سیمپلیسیان به عنوان اسقف میلان جانشینش شد. پیکر آمبروز هنوز در کلیسای سنت آمبروجیو در میلان در معرض دید عموم است و پیوسته گرامی داشته می‌شود — همراه با پیکرهایی که در زمان خود او متعلق به قدیسان گرواسیوس و پروتاسیوس شناسایی شدند.

روز بزرگداشت

یاد آمبروز در تقویم آیین رومی کلیسای کاتولیک در ۷ دسامبر گرامی داشته می‌شود و در کلیسای انگلستان و کلیسای اسقفی نیز در ۷ دسامبر بزرگداشته می‌شود. پاپ پل ششم که خود نیز پیش‌تر به عنوان اسقف در میلان خدمت کرده بود، شورای دوم واتیکان را در ۷ دسامبر ۱۹۶۵ به پایان رساند و یادآور شد که جشن روز بزرگداشت آمبروز در همان روز برگزار می‌شود.

ویژگی‌های شخصیتی

در سال ۱۹۹۴، نیل بی. مک‌لین پژوهشی گسترده پیرامون آمبروز نوشت که بر رویکردهای سیاسی او تمرکز داشت و هدفش این بود که «نشان دهد آمبروز جامعه را ابزاری برای دستیابی به قدرت سیاسی شخصی می‌دید». با این حال، پژوهش‌های بعدی دربارهٔ نحوهٔ مدیریت مسئولیت‌های اسقفی، الهیات نیقیه‌ای، شیوهٔ تعامل او با پیروان آریانیسم در دوران اسقفی‌اش، مراقبت‌های شبانی، تعهد او به جامعه و زهد فردی‌اش، این دیدگاه را تعدیل کرده است.

تندیس آمبروز قدیس با تازیانه در موزهٔ دوئومو، میلان. اثر هنرمندی ناشناس از لومباردی، اوایل سدهٔ هفدهم.

تمامی نوشته‌های آمبروز آثاری در دفاع از مسیحیت نیقیه‌ای هستند و حتی دیدگاه‌ها و اقدامات سیاسی او پیوند نزدیکی با دینش داشتند. او به ندرت، یا شاید هرگز، در پی صرفاً ثبت رویدادها نبود؛ او نمی‌نوشت تا افکار و دغدغه‌های درونی‌اش را آشکار کند، بلکه می‌نوشت تا از خدای خود پشتیبانی نماید. بونیفاس رمزی می‌نویسد دشوار است «برای مردی معنویت ژرف قائل نشد» که دربارهٔ معانی عرفانی غزل غزل‌ها قلم زده و سرودهای نیایشی برجسته‌ای پدید آورده است. با وجود این معنویت عمیق، آمبروز رفتاری سرراست داشت و در اندیشه‌اش گرایشی کاربردی و عملی به چشم می‌خورد تا نظری و انتزاعی. رسالهٔ De Officiis بیش از آنکه یک شاهکار نظری صرف باشد، راهنمایی عملی برای روحانیونش در خدمات روزانهٔ کلیسای میلان بود.

ایمان مسیحی در سدهٔ سوم سبک زندگی رهبانی را پایه‌ریزی کرد که پس از آن به دیگر بخش‌های جامعهٔ روم در قالب پایبندی به باکرگی، فقر اختیاری و چشم‌پوشی از تمایلات دنیوی به دلایل مذهبی گسترش یافت. این شیوهٔ زندگی را بسیاری از نوایمانان، از جمله آمبروز، پذیرفتند، حتی اگر رسماً به عنوان راهب درنیامده بودند.

اسقف‌های این دوره وظایف اداری سنگینی بر دوش داشتند و آمبروز نیز گاه به امور امپراتوری مشغول می‌شد، اما همچنان مسئولیت اصلی خود در رسیدگی به رفاه و نیازهای پیروانش را به انجام می‌رساند. او چندین بار در هفته و گاه هر روز به موعظه می‌پرداخت و آیین عشای ربانی را برگزار می‌کرد و شخصاً به نیازهای مستمندان، بیوه‌زنان و یتیمان، «باکره‌ها» (راهبه‌ها) و روحانیون زیردست خود می‌رسید. او خود به نامه‌ها پاسخ می‌داد، مهمان‌نوازی می‌کرد و همواره در دسترس مردم بود.

آمبروز قدیس در اتاق کارش، ح. ۱۵۰۰. اثر والنسیایی/پالنسیا، اسپانیا. چوب با رنگ‌آمیزی جزئی. موزه متروپولیتن نیویورک.

آمبروز توانایی چشمگیری در برقراری و حفظ رابطهٔ خوب با اقشار گوناگون مردم داشت. در آن روزگار سنت‌های کلیساهای محلی از جایی به جای دیگر تفاوت زیادی داشت و آمبروز در مقام اسقف می‌توانست همه را به پیروی از شیوهٔ خود وادار کند، چرا که حفظ یکپارچگی مناسک و باورهای کلیساها وظیفهٔ او بود. با این حال، او رسوم محلی را ارج نهاد، خود را با رسوم رایج هر ناحیه همگام کرد و به مادرش نیز آموخت که چنین روشی در پیش گیرد. در مقام اسقف، آمبروز تلاش‌های فراوانی به خرج داد تا میان مردم وحدت ایجاد کند و در دورانی از دگرگونی‌ها و آشفتگی‌های دینی، سیاسی، نظامی و اجتماعی، ثبات به همراه آورد.

براون می‌گوید آمبروز «خوی یک مبارز جناح‌گرا» را داشت. گرچه او با بیشتر مردم رابطه‌ای حسنه داشت، از رویارویی نیز پرهیز نمی‌کرد و حتی در برابر امپراتوران با شجاعتی برخاسته از اعتمادبه‌نفس و وجدانی آسوده می‌ایستاد؛ شجاعتی که ناشی از ناآگاهی دربارهٔ پیامدهای تصمیماتش نبود. او با پیشینهٔ اشرافی رومی و تصدی فرمانداری، نگرش‌ها و شیوه‌های اداره و حکمرانی رومی را حتی پس از رسیدن به مقام اسقفی در خود نگه داشت.

اقدامات و نوشته‌هایش نشان می‌دهد که او مرزهای روشن قدرت امپراتوری بر امور درونی کلیسا از جمله آموزه‌ها، مسائل اخلاقی و ادارهٔ امور مذهبی را کاملاً مشخص می‌دانست. او در نامه‌ای به والنتینیان نوشت: «در امور مربوط به ایمان، این اسقف‌ها هستند که باید امپراتوران مسیحی را داوری کنند، نه امپراتوران اسقف‌ها را.» (نامه ۲۱٫۴). او همچنین به اسقف آریانی منصوب از سوی دربار جملهٔ معروفی گفت: «امپراتور در درون کلیسا جای دارد، نه فراتر از آن.» (خطابه علیه اوکسنتیوس، ۳۶). رفتار و نگاشته‌های آمبروز «الگویی پدید آورد که برای سده‌ها در غرب لاتین در زمینهٔ روابط کلیسا و دولت مسیحی معتبر ماند؛ رابطه‌ای که اساساً بر پایهٔ تعامل متقابل بنا شده بود، اما قلمرو درونی حیات کلیسا — یعنی ایمان، نظم اخلاقی و انضباط کلیسایی — از نفوذ و دخالت دولت مصون نگاه داشته می‌شد.»

با این حال، آمبروز از حدود توان و قدرت خود نیز آگاه بود. در اوج دوران خدمت و در سال ۳۹۶، در حالی که اسقفی معتبر، محترم و محبوب بود، مأموران حکومتی به زور وارد کلیسایش شدند، از کنار او و روحانیونی که محراب را برای پناه دادن به یک متهم سیاسی در میان گرفته بودند گذشتند و آن مرد را پیش چشمان آمبروز از کلیسا بیرون کشیدند؛ بی‌آنکه او بتواند مانع کارشان شود. «هنگامی که پای اختیارات بنیادین حکومت روم در میان بود، حتی چهرهٔ پرنفوذی چون آمبروز نیز دستش کوتاه می‌ماند.»

رویکرد نسبت به یهودیان

در منابع تاریخی گزارش‌هایی از برخوردهای سرسختانه و نامهربانانهٔ آمبروز با یهودیان ثبت شده است؛ برای نمونه در سال ۳۸۸، زمانی که به امپراتور تئودوسیوس یکم گزارش رسید گروهی از مسیحیان برای تلافی به جامعهٔ یهودیان محلی تاخته و کنیسهٔ کالینیکوم بر کرانهٔ فرات را ویران کرده‌اند. این کنیسه به احتمال زیاد درون شهر مستحکم و برای استفادهٔ سربازان مستقر در آنجا ساخته شده بود. تئودوسیوس فرمان داد که آسیب‌زنندگان مجازات شوند و کنیسه با هزینهٔ اسقف آن سامان بازسازی گردد. آمبروز با نوشتن نامه‌ای به امپراتور با این فرمان به مخالفت برخاست و استدلال خود را بر دو محور استوار ساخت: نخست اینکه اگر اسقف فرمان را اجرا کند، به ایمان خویش خیانت کرده است، و دوم اینکه اگر از فرمان سرپیچی کند، به شهادت خواهد رسید و این ماجرا رسوایی بزرگی برای امپراتور رقم خواهد زد. آمبروز با یادآوری رویدادی پیشین که در آن ماگنوس ماکسیموس فرمانی برای سرزنش مسیحیان رم به سبب آتش زدن کنیسهٔ یهودیان داده بود، به تئودوسیوس هشدار داد که مردم در واکنش خواهند گفت «امپراتور یهودی شده است» و با این یادآوری خاطرنشان کرد که تئودوسیوس نیز ممکن است پشتوانهٔ مردمی‌اش را از دست بدهد. در پی این موضع‌گیری، تئودوسیوس دستور بازسازی به دست اسقف را پس گرفت.

اما این برای آمبروز پایان ماجرا نبود؛ هنگامی که تئودوسیوس بار دیگر به میلان آمد، آمبروز رو در رو با او گفتگو کرد تا او را به بستن کامل پرونده وادارد. مک‌لین معتقد است آمبروز در جلب نظر امپراتور ناکام ماند و پس از آن تا مدت‌ها از دایرهٔ مشاوران دربار کنار گذاشته شد. ماجرای کالینیکوم رویدادی منفرد نبود؛ با این همه، هرچند مک‌لین می‌نویسد این ماجرا در نگاه امروزی چهره‌ای انعطاف‌ناپذیر و متعصب از آمبروز به نمایش می‌گذارد، اما پژوهشگران توافق دارند که نمی‌توان رویکرد آمبروز نسبت به یهودیان را تنها در یک جمله خلاصه کرد، زیرا همهٔ نگرش‌های او به این موضوع جنبهٔ منفی نداشت.

برای نمونه، آمبروز در آثار خود بارها از نوشته‌های دانشمند یهودی، فیلون اسکندرانی، با احترام و ستایش بهره برده و او را از «مفسران وفادار کتاب مقدس» خوانده است. فیلون دانشمندی برجسته و پرکار در روزگار یهودیت معبد دوم بود. چهل و سه رساله از وی برجای مانده که نگهداری آن‌ها مدیون مسیحیان بوده است نه یهودیان. دیدگاه‌های فیلون از طریق اثر بازیل پیرامون روزهای آفرینش، پایه و اساس نگرش ادبی مسیحیان دربارهٔ شش روز خلقت شد. نویسندگانی چون یوسبیوس، پدران کاپادوکیایی و دیدیموس نابینا نیز از اندیشه‌های فیلون بهره بردند، اما هیچ‌یک به اندازهٔ آمبروز از آثار او استفاده نکرد. در نتیجهٔ این ارجاعات گسترده، فیلون در سنت مسیحی همچون یک پدر افتخاری کلیسا پذیرفته شد. «حتی در یکی از تفاسیر بیزانسی از او با عنوان 'فیلونِ اسقف' یاد شده است. این جایگاه بلند حتی موجب پیدایش داستان‌هایی دربارهٔ گرویدن او به مسیحیت شد، هرچند این ادعا بر پایه‌های استواری استوار نیست.» آمبروز همچنین از آثار یوسف فلاوی، کتاب‌های مکابیان و دیگر منابع یهودی سود جست و برخی چهره‌های یهودی را ستود. او غالباً منتقدان باورهای نیقیه را در یک گروه کلی دسته‌بندی می‌کرد، روشی که بیشتر کاربردی خطابی در نوشته‌هایش داشت و باید با همین دید نگریسته شود.

رویکرد نسبت به بت‌پرستان

مقالهٔ اصلی: آزار و اذیت پاگان‌ها در اواخر امپراتوری روم

سر تندیس الههٔ یونانی آفرودیته که علامتی از صلیب بر پیشانی‌اش تراشیده شده است. آمبروز از مدافعان پرنفوذ برچیدن و ممنوعیت پاگانیسم در امپراتوری روم بود.

پژوهش‌های نوین نشان می‌دهد برای مسیحیان سده‌های چهارم و پنجم میلادی از جمله آمبروز، مسئلهٔ ارتداد و بدعت‌های دینی اهمیتی به مراتب بیشتر از پاگانیسم داشت، هرچند پاگانیسم نیز همچنان برایشان مطرح بود. نوشته‌های این دوره عموماً لحنی سرسخت و گاه تحقیرآمیز نسبت به باورهای کهن پاگانی داشت؛ زیرا مسیحیان آن‌ها را از پیش در پیشگاه خداوند شکست‌خورده می‌دیدند. نویسندگان بزرگ مسیحی سده‌های سوم تا پنجم با کاوش در متون پاگانی، «به‌ویژه آثار وارو، برای یافتن هرآنچه بر پایهٔ معیارهای مسیحی ناپسند و دور از دینداری می‌نمود»، در پی بی‌اعتبار ساختن تداوم این «رسوم شکست‌خورده» برآمدند. آثار آمبروز بازتابی از همین رویکرد پیروزمندانه است.

آمبروز در سراسر دوران اسقفی‌اش با هرگونه پشتیبانی دولت از آیین‌های پاگانی به مخالفت برخاست. هنگامی که گراتیان فرمان داد محراب پیروزی برچیده شود، اشراف رم بر آن شدند تا هیئتی را برای فرجام‌خواهی و لغو تصمیم نزد امپراتور بفرستند، اما پاپ دامازوس سناتورهای مسیحی را به ارائهٔ درخواستی مخالف آن ترغیب کرد و آمبروز نیز راه حضور نمایندگان پاگان نزد امپراتور را بست. در روزگار والنتینیان دوم، تلاشی دوباره برای بازگرداندن محراب پیروزی به جایگاه باستانی‌اش در تالار سنای روم و برقراری دوبارهٔ پشتیبانی از هفت زن باکرهٔ وستال صورت گرفت. جناح پاگان‌ها به رهبری سناتور بافرهنگ کوئینتوس آئورلیوس سیماموس با بهره‌گیری از مهارت سخنوری و قلم توانایش متنی برجسته و سرشار از شکوه ملت روم فراهم آورد. هانس لیتسمان می‌نویسد: «پاگان‌ها و مسیحیان به یک اندازه تحت تأثیر شکوه و لحن پرصلابت اندرزی قرار گرفتند که همهٔ انسان‌های نیک‌اندیش را به پاسداری از پیشینهٔ درخشان تاریخی و بزرگداشت جهان رو به زوال فرامی‌خواند».

آنگاه آمبروز به والنتینیان نوشت و یادآور شد که امپراتور سرباز خداست — نه صرفاً یک باورمند در زندگی شخصی، بلکه فردی که جایگاهش او را به خدمت به ایمان متعهد می‌سازد؛ و تحت هیچ شرایطی نباید با امری که به ترویج بت‌پرستی می‌انجامد موافقت کند. آمبروز رفتار برادرش گراتیان را به عنوان الگو پیش چشم والنتینیان گذاشت و به او گوشزد کرد که فرمان خدا باید بر هر امری مقدم باشد. پافشاری و دخالت اسقف موجب ناکامی فرجام‌خواهی سیماموس شد.

در سال ۳۸۹، آمبروز در برابر هیئتی از سناتورهای پاگان که خواستار دیدار با امپراتور تئودوسیوس یکم بودند نیز ایستادگی کرد. گرچه تئودوسیوس درخواست‌های سناتورها را رد کرد، اما از پیش‌دستی و رفتار جسورانهٔ اسقف ناخشنود شد و تا چند روز او را به حضور نپذیرفت. پس از آن، آمبروز نامه‌ای به امپراتور اوژنیوس نگاشت و در آن گلایه کرد که بخشی از هدایایی که امپراتور به سناتورهای پاگان بخشیده است ممکن است برای تأمین مالی آیین‌های پاگانی به کار گرفته شود.

الهیات

آمبروز در کنار آگوستین، جروم و گریگوری بزرگ، یکی از آموزگاران کلیسای لاتین به‌شمار می‌رود. الهی‌دانان او را با هیلاری پواتیه مقایسه می‌کنند؛ چهره‌ای که به باور آنان در توانمندی‌های اجرایی و اداری به پای آمبروز نمی‌رسید، ولی توانمندی الهیاتی برجسته‌تری از خود نشان می‌داد. آمبروز با وجود پیشینهٔ آموزش حقوقی و پرداختن نسبتاً دیرهنگام به مباحث کتاب مقدسی و مسائل اعتقادی الهیات، توانست در جایگاه یک الهی‌دان به کامیابی دست یابد.

درک عمیق اسقفیِ آمبروز به پیشبرد آموزه‌های رو به گسترش کلیسا و وظایف روحانی آن، از جمله آموزش، هدایت آیین‌های عبادی، اجرای آیین‌های مقدس و ارائهٔ راهنمایی‌های شبانی کمک کرد. او میان ارائهٔ آیین‌های مقدس به عنوان شیوه‌هایی رازآمیز برای رویارویی با پروردگار، و نگرش صرفاً صوری و مناسک‌گرایانه — که در جاهای دیگر رواج داشت — تعادلی شایسته پدید آورد. او زهدگرایی رایج در روزگار خویش را با بهره‌گیری از آموزه‌های رواقی و سنت سیسرونی که در جوانی فراگرفته بود پی گرفت و توانست معیاری والا برای اخلاق مسیحی ارائه دهد. حاصل این رویکرد، نگارش آثاری چون De officiis ministrorum, De viduis, De virginitate و De paenitentia بود.

آمبروز در زمینهٔ مناسک عبادی نوعی انعطاف‌پذیری نشان می‌داد و بر این باور بود که آیین‌های نیایشی ابزاری برای خدمت به مردم در مسیر پرستش پروردگارند و نباید به قالبی خشک و دگرگونی‌ناپذیر میان مناطق گوناگون تبدیل شوند. اندرز او به آگوستین هپویی در این باره، پیروی از سنت‌های عبادی محلی بود: «چون در رم هستم، روز شنبه روزه می‌گیرم؛ و چون در میلانم، روزه نمی‌گیرم. از رسوم کلیسایی که در آن به سر می‌بری پیروی کن.» بدین‌گونه، آمبروز از ورود به کشمکش‌های ساختگی بر سر اینکه کدام کلیسای محلی صورت آیینیِ «درست‌تر» دارد — در جایی که مسئله‌ای بنیادین در میان نبود — خودداری می‌کرد. این اندرز او در زبان انگلیسی به صورت ضرب‌المثل «وقتی در رم هستی، مانند رومیان رفتار کن» ماندگار شده است.

فرجام‌شناسی

برخی پژوهشگران بر این باورند که آمبروز به جهان‌گرایی مسیحی باور داشت. یادآوری شده است که الهیات آمبروز تا اندازهٔ فراوانی زیر تأثیر دیدگاه‌های اوریجن و دیدیموس نابینا — دو تن دیگر از معتقدان نخستین به نجات همگانی — بود. یکی از فرازهایی که در پشتیبانی از این نگرش نقل می‌شود چنین است:

منجی ما در کتاب مکاشفه دو گونه رستاخیز نهاده است: «خوشا به حال کسی که در رستاخیز نخست سهمی دارد»، چرا که اینان بدون داوری به فیض می‌رسند. اما آنان که به رستاخیز نخست نمی‌رسند و برای رستاخیز دوم نگاه داشته می‌شوند، در فاصلهٔ میان رستاخیز نخست و دوم، تا زمان مقرر خویش تأدیب خواهند شد.

این فراز را می‌توان نمونه‌ای دیگر از باور مسیحیان به رستاخیز همگانی (بدین معنا که هم بهشتیان و هم دوزخیان رستاخیز جسمانی خواهند داشت) دانست، یا اشاره‌ای به برزخ تعبیر کرد (که برخی از راهیافتگان به بهشت باید نخست دوره‌ای از پاکسازی را بگذرانند). برخی دیگر از نوشته‌های آمبروز را نیز می‌توان آموزش‌دهندهٔ دیدگاه جریان اصلی دربارهٔ رستگاری ارزیابی کرد؛ برای نمونه:

یهودیان از ایمان آوردن به اینکه سرشت انسانی در پیوند با الوهیت قرار گیرد هراسیدند، و از این روی فیض رستگاری را از دست دادند، زیرا چیزی را که نجات بدان وابسته است رد کردند.

این سخن را می‌توان به‌جای مفهومی فرجام‌شناختی، بیانی خطابی یا وابسته به وضعیت توبه در نظر گرفت. متنی که بیش از همه در دفاع از باور احتمالی آمبروز به بازگشت همگانی (آپوکاتاستاسیس) به آن استناد می‌شود، شرح او بر فصل پانزدهم رساله اول به قرنتیان است:

یگانگی در قدرت، هرگونه تصور از فرمانبرداری خفت‌بار را دور می‌سازد. واگذاری قدرت از سوی او، و پیروزی‌اش به عنوان فاتح بر مرگ، از قدرتش نکاسته است. فرمانبرداری، انقیاد را رقم می‌زند. مسیح خود اطاعت را بر دوش گرفت؛ اطاعتی تا سرحد پوشیدن کالبد خاکی ما و بر دوش کشیدن صلیب تا دستیابی به رستگاری ما. از این روی، آنجا که کار جریان دارد، آفرینندهٔ کار نیز همان‌جاست. پس هنگامی که با اطاعت مسیح همه چیز مطیع او گشت و همگان در برابر نام او زانو زدند، آنگاه او خود همه‌چیز در همگان خواهد بود. اکنون که همگان ایمان نیاورده‌اند، به نظر می‌رسد همه چیز فرمانبردار نیست؛ اما هنگامی که همگان ایمان آورند و خواست خدا را به جا آورند، آنگاه مسیح در همه و همه‌چیز خواهد بود. و آنگاه که مسیح همه در همگان شد، خدا نیز همه‌چیز در همگان خواهد بود؛ زیرا پدر همواره در پسر ساکن است. پس چگونه می‌توان او را که ناتوانان را رستگار ساخته، ناتوان دانست؟

شمار دیگری از پژوهشگران دیدگاه نجات‌شناختی آمبروز را همسو با جروم استریدونی و کسانی می‌دانند که آگوستین در رسالهٔ «دربارهٔ ایمان و اعمال» از آنان انتقاد کرده است؛ کسانی که معتقد بودند گرچه بی‌ایمانان داوری جاودان را تجربه خواهند کرد، اما همهٔ مسیحیانی که به عیسی ایمان آورده‌اند سرانجام در زمانی به خدا خواهند پیوست، حتی اگر دچار گناه شده و لغزیده باشند.

رسیدگی و بخشش به بینوایان

آمبروز در رسالهٔ De Officiis که اثرگذارترین متن برجامانده از او و یکی از مهم‌ترین رساله‌های آبای کلیسا است، دیدگاه‌های خود پیرامون پیوند عدالت و بخشندگی را آشکار می‌سازد و تأکید می‌کند که این رفتارها سودی دوسویه برای همگان دارد. او برای تبیین مفهوم وابستگی متقابل در جامعه، بسیار از آرای سیسرون و کتاب پیدایش در عهد عتیق بهره می‌گیرد. به دیدهٔ این اسقف، توجه به منافع یکدیگر همان چیزی است که پیوندهای جامعه را استوار نگه می‌دارد. آمبروز بر این باور است که آزمندی این همبستگی دوسویه را می‌گسلد و در نتیجه به فروپاشی خود جامعه می‌انجامد. در اواخر دههٔ ۳۸۰ میلادی، اسقف با ایراد رشته‌موعظه‌هایی صریح خطاب به ثروتمندان و گوشزد کردن ضرورت رسیدگی به تهیدستان، پیشگام رویارویی با طمع زمین‌داران بزرگ میلان شد.

برخی پژوهشگران اظهار داشته‌اند که کوشش‌های آمبروز در هدایت مردم هم در مقام یک رومی و هم به عنوان یک مسیحی، سبب شد او در پی برقراری چیزی باشد که در چارچوب مفهومی امروزی گونsingleه‌ای از کمونیسم یا سوسیالیسم خوانده می‌شود. او تنها به امور کلیسا نمی‌پنداشت، بلکه وضعیت عمومی جامعهٔ ایتالیای روزگار خود را نیز مد نظر داشت. آمبروز بینوایان را گروهی بیگانه و جدا از جامعه نمی‌دید، بلکه آنان را بخشی از مردمی یکپارچه می‌دانست که باید در همبستگی با ایشان زیست. بخشش به نیازمندان از نگاه او کاری از سر ترحم به حاشیه‌نشینان نبود، بلکه بازپس‌دادن منابعی بود که خداوند از آغاز به گونه‌ای برابر به همگان بخشیده بود و ثروتمندان آن‌ها را تصاحب کرده بودند. او عدالت را در گرو تأمین نیازهای تهیدستان تعریف می‌کرد؛ کسانی که از دید وی به سبب «اشتراک در انسانیت»، «برادران و خواهران» ما هستند.

پاپ لئون چهاردهم یادآور می‌شود که هم آمبروز و هم شاگردش آگوستین آموزش داده‌اند: «آنچه به بینوایان می‌بخشید مال شما نیست، بلکه دارایی خود آنان است».

مریم‌شناسی

رساله‌های الهیاتی آمبروز میلان بعدها بر پاپ‌هایی چون دامازوس، سیریکیوس و لئون سیزدهم اثر گذاشت. در اندیشهٔ آمبروز، بکارت مریم و جایگاه او به عنوان مادر خدا نقشی محوری دارد.

• زایش از باکره شایستهٔ خداوند است. کدامین زایش انسانی می‌توانست شایسته‌تر از ولادتی برای خداوند باشد که در آن، پسر بی‌عیب‌ونقص خدا پاکی خاستگاه معصوم خود را هنگام پذیرش صورت انسانی نگاه داشت؟
• ما معترفیم که مسیح خداوند از باکره زاده شد، و از همین روی نظم طبیعی امور را رد می‌کنیم؛ چرا که او نه از پیوند با مرد، بلکه از روح‌القدس بارور شد.
• مسیح دوپاره نیست بلکه یکی است. اگر او را به عنوان پسر خدا می‌پرستیم، زایش او از باکره را منکر نمی‌شویم… اما نباید این جایگاه را به مریم تعمیم داد. مریم معبد خدا بود، نه خدای درون معبد؛ بنابراین تنها آن که در معبد حضور داشت درخور پرستش است.
• آری، به‌راستی خجسته باد که از کاهن (زکریا) پیشی گرفت؛ در حالی که کاهن انکار ورزید، آن باکره خطا را برطرف کرد. شگفت نیست که پروردگار برای نجات جهان، کار خود را با مریم آغاز نمود؛ تا او که رستگاری همگان به واسطه‌اش رقم می‌خورد، نخستین دریافت‌کنندهٔ ثمرهٔ موعود نجات باشد.

آمبروز تجرد را برتر از زناشویی می‌دید و مریم را الگوی پاک‌دامنی و باکرگی به‌شمار می‌آورد.

آگوستین

آمبروز الهیات را نزد سیمپلیسیان، از کشیشان رم، فراگرفت. او با تسلط چشمگیر به زبان یونانی — که در آن زمان در غرب نادر بود — عهد عتیق و آثار نویسندگان یونانی چون فیلون، اوریجن، آتاناسیوس و باسیل قیصریه را مورد مطالعه قرار داد و با باسیل به نامه‌نگاری نیز پرداخت. آمبروز به خطیبی نامدار بدل گشت و آگوستین برای شنیدن سخنانش به پای موعظه‌های او آمد. آگوستین در کتاب اعترافات خویش می‌نویسد که فاوستوس، خطیب مانوی، بیانی گیراتر داشت، اما محتوای موعظه‌های آمبروز به آرامی در باورهای دینی‌اش اثر گذاشت. آگوستین در پی راهنمایی از آمبروز برآمد و در اعترافات یادآور شد که آمبروز چنان سرگرم کار بود که فرصت پاسخ به پرسش‌هایش را نداشت. آگوستین در بخشی از کتاب که از ناتوانی در در میان گذاشتن دغدغه‌هایش با آمبروز یاد می‌کند، می‌نویسد: «به معیارهای اهل دنیا، آمبروز را مردی کامیاب می‌دیدم که بزرگان حرمتش می‌داشتند؛ تنها زندگی مجردی‌اش به چشمم باری گران و دشوار می‌آمد.» با این حال، سیمپلیسیان پیوسته با آگوستین دیدار می‌کرد و آگوستین از «مهر پدرانهٔ» او یاد کرده است؛ همو بود که آگوستین را با نوافلاطونی‌گری مسیحی آشنا ساخت. در سنت مسیحی چنین پذیرفته شده است که تعمید آگوستین به دست آمبروز انجام گرفت.

در همین بخش از کتاب اعترافات آگوستین روایتی آمده که در تاریخ خواندن و مطالعه اهمیت بسزایی دارد:

چون [آمبروز] مطالعه می‌کرد، چشمانش روی سطرها می‌گشت و دلش در پی دریافت معنا بود، اما صدایش برنمی‌خاست و زبانش از حرکت بازمی‌ایستاد. هر کس می‌توانست بی‌مانع نزدش رود و آمدن میهمانان اعلام نمی‌شد؛ از این روی بارها چون به دیدارش می‌رفتیم، او را می‌دیدیم که در خاموشی به همین سان می‌خواند، زیرا هرگز با صدای بلند مطالعه نمی‌کرد.

این فراز در پژوهش‌های نوین بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در روزگار باستان، خواندن در دل و بدون بر زبان آوردن واژگان، به گستردگی دوره‌های پسین نبود. در فرهنگی که برای سخنوری و همایش‌های همگانی ارزش فراوان قائل بود، کتابت بسیار دشوار و پرزحمت انجام می‌گرفت، بخش عمدهٔ جامعه سواد خواندن نداشتند و توانگران نیز بردگانی داشتند که متن‌ها را برایشان بلند بخوانند؛ متون نوشته‌شده بیشتر به عنوان دست‌نوشته‌ای برای بازخوانی در جمع دیده می‌شدند تا وسیله‌ای برای تأمل در تنهایی. با این همه، شواهد نشان می‌دهد که خواندن خاموش نیز در دوران باستان رواج داشته و امری یکسره شگفت‌آور شمرده نمی‌شد.

موسیقی

موزاییکی از آمبروز در کلیسای جامع وست‌مینستر، لندن

مقالهٔ اصلی: سرودنگاری آمبروزی

نوشته‌های آمبروز فراتر از ادبیات رفته و به گسترهٔ موسیقی نیز کشیده شد؛ جایی که او نوآوری برجسته در سرودنگاری آغازین مسیحی به‌شمار می‌رفت. دستاوردهای او دربرگیرندهٔ «ابداع موفقیت‌آمیز سرودخوانی لاتین مسیحی» بود، و سرودشناس گویدو ماریا درفس او را «پدر سرودخوانی کلیسایی» نامید. او نخستین کسی نبود که به زبان لاتین سرود نیایشی سرود؛ پیش از او اسقف هیلاری پواتیه چند دهه زودتر چنین کرده بود. با این همه، سرودهای هیلاری به دلیل پیچیدگی و بلندی‌شان تا حد زیادی دور از دسترس و دشوار شمرده می‌شدند. امروزه تنها پاره‌هایی از سرودهای اثر هیلاری به نام Liber hymnorum بر جا مانده است، از این رو سرودهای آمبروز کهن‌ترین سرودهای کامل برجای‌مانده به زبان لاتین به‌شمار می‌روند. گردآوری و تشخیص مجموعهٔ آثار برجای‌مانده از آمبروز همچنان موضوع گفتگوست؛ چرا که محبوبیتِ تقریباً آنی سبک او خیلی زود به تقلیدهایی انجامید که پاره‌ای از آن‌ها چه بسا به روزگار زندگی خود او بازمی‌گردند. چهار سرود وجود دارد که انتساب آن‌ها به آمبروز مورد پذیرش همگان است، زیرا آگوستین آن‌ها را به او نسبت داده است:

• «Aeterne rerum conditor»
• «Deus creator omnium»
• «Iam surgit hora tertia»
• «Veni redemptor gentium» (که با نام «Intende qui regis Israel» نیز شناخته می‌شود)

هر یک از این سرودها دارای هشت بند چهارسطری است و در بحر موشح اکید (چهار وتد دو هجایی) سروده شده است. این سرودها با سادگی پروقار خود، الگویی پربار برای روزگاران پسین شدند. پژوهشگرانی همچون الهی‌دان برایان پی. دانکل بر اصالت و انتساب سیزده سرود دیگر نیز پافشاری کرده‌اند، در حالی که موسیقی‌شناس جیمز مک‌کینون معتقد است انتساب‌های بیشتر می‌تواند «شاید نزدیک به ده سرود دیگر» را نیز دربر گیرد. به صورت سنتی تصنیف قطعاتی از نغمه‌های آمبروزی که با نام «نغمه‌خوانی پادآوایی» (شیوه‌ای از خواندن که در آن دو دسته از همسرایان به تناوب پاسخ یکدیگر را می‌دهند) نیز خوانده می‌شود به آمبروز نسبت داده شده، اما مدرکی دال بر آهنگسازی عملی او در دست نیست. هرچند نغمه‌های آمبروزی به نام او خوانده شده است، هیچ آهنگ و ملودی مشخصی از این نغمه‌ها را نمی‌توان به‌طور قطعی به آمبروز منسوب دانست. همچنین به صورت سنتی تصنیف سرود «ت دئوم» را به همراهی آگوستین به آمبروز نسبت می‌دادند؛ با این حال از سال ۱۸۹۳ و با پژوهش‌های سرودشناس گویدو ماریا درفس، پژوهشگران این انتساب را رد کرده‌اند.

پنجرهٔ شیشهٔ رنگی اثر سرجیو د کاسترو بر پایهٔ سرودهای آمبروزی پیرامون آفرینش جهان، کلیسای بندیکتی‌ها در کوورشف – لا فولی (کان)، ۱۹۵۶–۱۹۵۹

نوشته‌ها

De officiis ministrorum (۳۷۷–۳۹۱) در دست‌نوشته‌ای از پیرامون ۹۰۰ میلادی که اکنون در کتابخانه صومعه سن گال نگهداری می‌شود (Cod. Sang. 97 p. 51). این اثر احتمالاً شناخته‌شده‌ترین کار آمبروز است.

منبع: همهٔ آثار در اصل به زبان لاتین نوشته شده‌اند. در ادامهٔ هر اثر، جایگاه آن در مجموعه‌های معتبر و استاندارد آثار آمبروز آمده است. نخستین نوشتهٔ او احتمالاً De paradiso (۳۷۷–۳۷۸) بوده است. بیشتر آثار دارای تاریخ‌های تقریبی هستند، و آثاری مانند De Helia et ieiunio (۳۷۷–۳۹۱)، Expositio evangelii secundum Lucam (۳۷۷–۳۸۹) و De officiis ministrorum (۳۷۷–۳۹۱) از سوی پژوهشگران با تاریخ‌گذاری‌های گوناگونی مشخص شده‌اند. پرآوازه‌ترین اثر او احتمالاً De officiis ministrorum (۳۷۷–۳۹۱) است، در حالی که (به [Exameron] ) (۳۸۶–۳۹۰) و De obitu Theodosii (۳۹۵) نیز در شمار برجسته‌ترین آثار او جای دارند. در زمینهٔ تفسیر، او همانند هیلاری پیرو مکتب اسکندریه است. در مسائل اعتقادی و جزمی از باسیل قیصریه و دیگر نویسندگان یونانی پیروی می‌کند، اما به مباحث نظری جنبه‌ای آشکارا غربی می‌بخشد. این ویژگی به‌ویژه در تأکید پررنگ‌تر او بر گناه نخستین انسان و فیض الهی، و نیز جایگاهی که برای ایمان در زیست فردی مسیحی قائل است نمایان می‌شود. پیرامون انتساب پاره‌ای از نوشته‌ها گفتگوهایی در میان بوده است: برای نمونه رسالهٔ De mysteriis معمولاً به آمبروز نسبت داده می‌شود، در حالی که رسالهٔ وابسته به آن، یعنی De sacramentis با سبکی متفاوت و همراه با برخی اختلافات ناگفته نگاشته شده و از این رو بر سر مؤلف آن توافق کمتری وجود دارد. این اثر دوم گاه به اشتباه به آگوستین قدیس نسبت داده می‌شد.

تفسیرها

• (به لاتین: Exameron) [شش روز آفرینش]. Vol. 6 کتاب. 386–390. (PL‌ ۱۴٫۱۳۳–۲۸۸

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۳–۲۶۱

؛ FC‌ ۴۲٫۳–۲۸۳

)

• De paradiso [دربارهٔ بهشت]. 377–378. (PL‌ ۱۴٫۲۹۱–۳۳۲

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۲۶۵–۳۳۶

؛ FC‌ ۴۲٫۲۸۷–۳۵۶

)

• De Cain et Abet [دربارهٔ قایین و هابیل]. 377–378. (PL‌ ۱۴٫۳۳۳–۸۰

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۳۳۹–۴۰۹

؛ FC‌ ۴۲٫۳۵۹–۴۳۷

)

• De Noe [دربارهٔ نوح]. 378–384. (PL‌ ۱۴٫۳۸۱–۴۳۸

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۴۱۳–۹۷

)

• De Abraham [دربارهٔ ابراهیم]. Vol. 2 کتاب. دههٔ 380. {{cite book}}: تاریخ وارد شده در |date= را بررسی کنید (کمک) (PL‌ ۱۴٫۴۴۱–۵۲۴

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۵۰۱–۶۳۸

)

• De Isaac et anima [دربارهٔ اسحاق و روان]. 387–391. (PL‌ ۱۴٫۵۲۷–۶۰

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۶۴۱–۷۰۰

؛ FC‌ ۶۵٫۹–۶۵.

)

• De bono mortis [در نیکویی مرگ]. 390. (PL‌ ۱۴٫۵۶۷–۹۶

؛ CSEL‌ ۳۲٫۱٫۷۰۷–۵۳

؛ FC‌ ۶۵٫۷۰–۱۱۳

)

• De fuga saeculi [در گریز از جهان]. 391–394. (PL‌ ۱۴٫۵۹۷–۶۲۴

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۱۶۳–۲۰۷

؛ FC‌ ۶۵٫۲۸۱–۳۲۳

)

• De Iacob et vita beata [دربارهٔ یعقوب و زندگی سعادتمند]. 386–388. (PL‌ ۱۴٫۶۲۷–۷۰

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۳–۷۰

؛ FC‌ ۶۵٫۱۱۹–۸۴

)

• De Joseph [دربارهٔ یوسف]. 387–388. (PL‌ ۱۴٫۶۷۳–۷۰۴

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۷۳–۱۲۲

؛ FC‌ ۶۵٫۱۸۷–۲۳۷

)

• De patriarchis [دربارهٔ پدران نخستین]. 391. (PL‌ ۱۴٫۷۰۷–۲۸

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۱۲۵–۶۰

؛ FC‌ ۶۵٫۲۴۳–۷۵

)

• De Helia et ieiunio [دربارهٔ ایلیا و روزه‌داری]. 377–391. (PL‌ ۱۴٫۷۳۱–۶۴

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۴۱۱–۶۵

)

• De Nabuthae [دربارهٔ نابوت]. 389. (CSEL‌ ۳۲٫۲٫۴۶۹

)

• De Tobia [دربارهٔ طوبیا]. 376–390. (PL‌ ۱۴٫۷۹۷–۸۳۲

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۵۱۹–۵۷۳

)

• De interpellatione Iob et David [دعای ایوب و داوود]. Vol. 4 کتاب. 383–394. (PL‌ ۱۴٫۸۳۵–۹۰

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۲۱۱–۹۶

؛ FC‌ ۶۵٫۳۲۹–۴۲۰

)

• Apologia prophetae David [دفاع از داوود پیامبر]. 387. (PL‌ ۱۴٫۸۹۱–۹۲۶

؛ CSEL‌ ۳۲٫۲٫۲۹۹–۳۵۵

)

• Enarrationes in xii psalmos davidicos [شرح دوازده مزمور داوود]. (PL‌ ۱۴٫۹۶۳–۱۲۳۸

؛ CSEL‌ ۶۴

)

• Expositio in Psalmum cxviii [تفسیر مزمور 118]. 386–390. (PL‌ ۱۵٫۱۱۹۷–۱۵۲۶

؛ CSEL‌ ۶۲

)

• Expositio Esaiae prophetae [تفسیر اشعیای پیامبر]. (CCSL‌ ۱۴٫۴۰۵–۸

)

• Expositio evangelii secundum Lucam [تفسیر انجیل به روایت لوقا]. Vol. 10 کتاب. 377–389. (PL‌ ۱۵٫۱۵۲۷–۱۸۵۰

؛ CSEL‌ ۳۲٫۴

؛ CCSL‌ ۱۴٫۱–۴۰۰

)

رساله‌های اخلاقی و زهدگرایانه

• De officiis ministrorum [در باب وظایف خادمان]. 377–391. (PL‌ ۱۶٫۲۵–۱۹۴

)

• De virginibus [دربارهٔ باکرگان]. 377.
• De viduis [دربارهٔ بیوگان]. 377. (PL‌ ۱۶٫۲۴۷–۷۶

)

• De virginitate [دربارهٔ باکرگی]. 378. (PL‌ ۱۶٫۲۷۹–۳۱۶

)

• De institutione virginis [آموزه‌هایی برای یک باکره]. 391–392. (PL‌ ۱۶٫۳۱۹–۴۳

)

• Exhortatio virginitatis [در ستایش باکرگی]. 393–395. (PL‌ ۱۶٫۳۵۱–۸۰

)

نوشته‌های اعتقادی و جزمی

• De fide [در باب ایمان]. Vol. 5 کتاب. 378–380. (PL‌ ۱۶٫۵۴۹–۷۲۶

؛ CSEL‌ ۷۸

)

• De Spiritu Sancto [در باب روح‌القدس]. 381. (PL‌ ۱۶٫۷۳۱–۸۵۰

؛ CSEL‌ ۷۹٫۱۵–۲۲۲

؛ FC‌ ۴۴٫۳۵–۲۱۴

)

• De incarnationis dominicae sacramento [در باب آیین مقدس تجسد پروردگار]. 381–382. (PL‌ ۱۶٫۸۵۳–۸۴

؛ CSEL‌ ۷۹٫۲۲۳–۸۱

؛ FC‌ ۴۴٫۲۱۹–۶۲

)

• Explanatio symboli ad initiandos [شرح باورنامه برای نومعمدان]. (PL‌ ۱۷٫۱۱۹۳–۹۶

؛ CSEL‌ ۷۳٫۱–۱۲

)

• De sacramentis [در باب آیین‌های مقدس]. Vol. 6 کتاب. 390. (PL‌ ۱۶٫۴۳۵–۸۲

؛ CSEL‌ ۷۳٫۱۳–۱۱۶

؛ FC‌ ۴۴٫۲۶۹–۳۲۸

)

• De mysteriis [در باب اسرار].
• De paenitentia [در باب توبه]. 384–394. (PL‌ ۱۶٫۴۸۵–۵۴۶

؛ CSEL‌ ۷۳٫۱۱۷–۲۰۶

)

• Expositio fidei [شرح ایمان]. (PL‌ ۱۶٫۸۴۷–۵۰

)

• De sacramento regenerationis sive de philosophia [در باب آیین مقدس نوزایی یا در باب فلسفه]. (به صورت پاره‌متن؛ CSEL‌ ۱۱٫۱۳۱

)

موعظه‌ها و خطابه‌ها

• De excessu fratris [در سوگ درگذشت برادر]. 375–378. (PL‌ ۱۶٫۱۳۴۵–۱۴۱۴

؛ CSEL‌ ۷۳٫۲۰۷–۳۲۵

؛ FC‌ ۲۲٫۱۶۱–۲۵۹

)

• De obitu Valentiniani [در سوگ درگذشت والنتینیان]. (PL‌ ۱۶٫۱۴۱۷–۴۴

؛ CSEL‌ ۷۳٫۳۲۷–۶۷

؛ FC‌ ۲۲٫۲۶۵–۹۹

)

• De obitu Theodosii [در سوگ درگذشت تئودوسیوس]. 25 فوریه 395. (PL‌ ۱۶٫۱۴۴۷–۸۸

؛ CSEL‌ ۷۳٫۳۶۹–۴۰۱

؛ FC‌ ۲۲٫۳۰۷–۳۳۲

)

• Contra Auxentium de basilicis tradendis [علیه اوکسنتیوس در واگذاری باسیلیکاها]. 386. (PL‌ ۱۶٫۱۰۴۹–۵۳

)

دیگر آثار

• ۹۱ نامه

چاپ‌ها و ویرایش‌ها

Divi Ambrosii Episcopi Mediolanensis Omnia Opera، چاپ سال ۱۵۲۷ از مجموعه نوشته‌های آمبروز گردآوری و ویرایش‌شده به دست اراسموس

تاریخ چاپ و انتشار آثار آمبروز قدیس چند سده را در بر می‌گیرد. اراسموس این آثار را در سال ۱۵۲۷ در چهار جلد در بازل منتشر کرد. یک ویرایش برجستهٔ رمی که دستاورد سال‌ها تلاش بود، در سال ۱۵۸۰ در پنج جلد به ابتکار سیکستوس پنجم (در زمانی که هنوز با نام راهب فلیچه پرتی شناخته می‌شد) انتشار یافت. این چاپ دربرگیرندهٔ زندگینامه‌ای از آمبروز قدیس به قلم بارونیوس بود که در آغاز برای درج در کتاب Annales Ecclesiastici نگاشته شده بود. چاپ نامدار موریست‌ها که به کوشش ژاک دو فریش و دنی-نیکولا لو نوری ویراسته شده بود، میان سال‌های ۱۶۸۶ و ۱۶۹۰ در پاریس در دو جلد رحلی منتشر شد و پس از آن در سال‌های ۱۷۴۸–۵۱ و ۱۷۸۱–۸۲ در ونیز بازچاپ گشت. تازه‌ترین ویرایش به دست پائولو آنجلو بالرینی در سال ۱۸۷۸ در میلان در شش جلد رحلی به چاپ رسید.

ویرایش‌های استاندارد

• Migne, Jacques Paul, ed. (1845). Patrologia Latina (in Latin). Vol. 14–17. Paris. بر پایهٔ ویرایش موریست‌ها، منتشرشده در پاریس به کوشش ژاک دو فریش و دنی-نیکولا لو نوری.
• Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (in Latin). Vol. 11, 32, 62, 64, 73, 78–79. Vienna: آکادمی علوم امپراتوری در وین. 1866.
• Ballerini, P. A., ed. (1875–1883). Opera omnia (in Latin). Milan.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) بر پایهٔ ویرایش موریست‌ها، منتشرشده در پاریس به کوشش ژاک دو فریش و دنی-نیکولا لو نوری.
• دانشگاه کاتولیک آمریکا, ed. (1947). Fathers of the Church (in English). Vol. 22, 42, 44, 65. Washington DC.: انتشارات دانشگاه کاتولیک آمریکا. OCLC 8110481.
• Corpus Christianorum. Vol. 14. Turnhout: برپولس. 1953. OCLC 1565173.

لاتین

• Hexameron, De paradiso, De Cain, De Noe, De Abraham, De Isaac, De bono mortis – ویرایش کارل شنکل ۱۸۹۶، جلد ۳۲/۱ (به زبان لاتین)
• De Iacob, De Ioseph, De patriarchis, De fuga saeculi, De interpellatione Iob et David, De apologia prophetae David, De Helia, De Nabuthae, De Tobia – ویرایش کارل شنکل ۱۸۹۷، جلد ۳۲/۲
• Expositio evangelii secundum Lucam – ویرایش کارل شنکل ۱۹۰۲، جلد ۳۲/۴
• Expositio de psalmo CXVIII – ویرایش میشائیل پچنیگ ۱۹۱۳، جلد ۶۲؛ ویرایش دوم همراه با تکمله‌ها به کوشش میشائلا زلتسر ۱۹۹۹
• Explanatio super psalmos XII – ویرایش میشائیل پچنیگ ۱۹۱۹، جلد ۶۴؛ ویرایش دوم همراه با تکمله‌ها به کوشش میشائلا زلتسر ۱۹۹۹
• Explanatio symboli, De sacramentis, De mysteriis, De paenitentia, De excessu fratris Satyri, De obitu Valentiniani, De obitu Theodosii – ویرایش اتو فالر ۱۹۵۵، جلد ۷۳
• De fide ad Gratianum Augustum – ویرایش اتو فالر ۱۹۶۲، جلد ۷۸
• De spiritu sancto, De incarnationis dominicae sacramento – ویرایش اتو فالر ۱۹۶۴، جلد ۷۹
• Epistulae et acta – ویرایش اتو فالر (جلد ۸۲/۱: کتاب‌های ۱–۶، ۱۹۶۸)؛ اتو فالر، میشائلا زلتسر (جلد ۸۲/۲: کتاب‌های ۷–۹، ۱۹۸۲)؛ میشائلا زلتسر (جلد ۸۲/۳: کتاب ۱۰، نامه‌های برون‌مجموعه‌ای، صورت‌جلسات شورای آکوئیلیا، ۱۹۹۰)؛ نمایه‌ها و تکمله‌ها گردآوری میشائلا زلتسر، ۱۹۹۶، جلد ۸۲/۴

نگارخانه

• 
• 

منابع

• Wikipedia contributors, "Ambrose," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ambrose&oldid=589989840 (accessed January ۲۳، ۲۰۱۴).

جستارهای وابسته

• دانشگاه سنت امبروز، دونپورت، آیووا

پیوند به بیرون

• کارهای امبروس در پروژه گوتنبرگ