میدان نفتی اهواز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
میدان نفتی اهواز
میدان نفتی اهواز در ایران قرار گرفته‌است
میدان نفتی اهواز
محل میدان نفتی اهواز
کشور ایران
منطقه استان خوزستان
مکان اهواز
خشکی/دریایی خشکی
مختصات ۳۱°۲۰′ شمالی ۴۸°۴۰′ شرقی / ۳۱.۳۳۳° شمالی ۴۸.۶۶۷° شرقی / 31.333; 48.667مختصات: ۳۱°۲۰′ شمالی ۴۸°۴۰′ شرقی / ۳۱.۳۳۳° شمالی ۴۸.۶۶۷° شرقی / 31.333; 48.667
متصدی (ها) شرکت مناطق نفت‌خیز جنوب
پیمانکار(ان) شرکت نفت و گاز کارون
تاریخچه میدان
اکتشاف ۱۳۳۷
شروع تولید ۱۳۳۸
تولید میدان
تولید کنونی نفت ۷۵۰٬۰۰۰ بشکه در روز (~۳٫۷×۱۰۷ t/a)
نفت درجای برآورد شده ۶۵٬۵۰۰ میلیون بشکه (~۸٫۹۴×۱۰۹ t)
نفت قابل برداشت ۳۷٬۰۰۰ میلیون بشکه (~۵٫۰×۱۰۹ t)
سازندهای تولیدی آسماری
بنگستان
خامی

میدان نفتی اهواز بزرگترین میدان نفتی ایران است، که در استان خوزستان، در محدوده شهرستان اهواز، در جنوب غربی ایران واقع می‌باشد.[۱] میدان نفتی اهواز در سال ۱۳۳۷ با حفر چاه شماره۶ اهواز کشف گردید. در حال حاضر ظرفیت تولید نفت خام میدان اهواز بطور میانگین معادل ٧۵٠ هزار بشکه در روز می‌باشد.[۲] حجم ذخیره درجای نفت خام این میدان معادل ۶۵ میلیارد بشکه برآورد می‌شود، که بطور متوسط در حدود ۳۷ میلیارد بشکه از آن، قابل برداشت می‌باشد.[۳]

طول این میدان ۶۷ کیلومتر و عرض آن ۶ کیلومتر است، که از شمال با میدان رامین، از جنوب با میادین شادگان و منصوری، از شرق با میدان مارون و از غرب با میادین نفتی آب تیمور و سوسنگرد همجوار است. میدان نفتی اهواز از میادین تحت مدیریت شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب است، که عملیات تولید از آن توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز کارون انجام می‌گیرد.[۴]

تاریخچه[ویرایش]

اولین چاه اکتشافی در میدان اهواز، در مرداد ۱۲۹۱ توسط کنسرسیوم دارسی، تا عمق ۱۱۰۰ متری حفاری شد، که در پی اقتصادی نبودن تولید نفت از آن، عملیات اکتشاف در این میدان متوقف شد. چاه شماره۲ اهواز نخستین چاهی بود، که در میدان اهواز به سازند آسماری رسید، این چاه تا کلاهک گازی حفاری گردید، اما برای دومین بار عملیات حفاری در این میدان متوقف شد. در فاصله سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۶ نیز سه حلقه چاه اکتشافی دیگر نیز در میدان اهواز حفاری شد.

مخزن آسماری میدان نفتی اهواز در سال ۱۳۳۷ با حفر چاه شماره۶ اهواز و اثبات ذخایر عظیم نفت و گاز در این مخزن، توسط شرکت سهامی اکتشاف و استخراج نفت کشف گردید. یک سال بعد در سال ۱۳۳۸ تولید نفت از میدان اهواز با میزان متوسط ۳۵ هزار بشکه در روز آغاز شد. مخزن بنگستان میدان اهواز در سال ۱۳۴۸ کشف شد و تولید از این مخزن نیز از سال ۱۳۵۰ آغاز گردید. مخزن خامی میدان اهواز نخستین بار در سال ۱۳۵۶ در پی اثبات ذخایر گاز در سازند فهلیان از گروه خامی این میدان، توسط شرکت اُسکو کشف گردید. وجود ذخایر نفت خام در سازند داریان مخزن خامی میدان اهواز در سال ۱۳۸۳ با حفاری چاه-۳۰۷ اهواز، در عمق ۵٫۱۵۸ متری توسط شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب به اثبات رسید.

تاکنون بیش از ۴۶۰ حلقه چاه نفت در مخازن آسماری، بنگستان و خامی این میدان حفاری شده است. ظرفیت تولید نفت خام میدان اهواز بطور میانگین معادل ٧۵٠ هزار بشکه در روز می‌باشد، که عملیات تولید از هر سه مخزن این میدان، توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز کارون انجام می‌گیرد.

مخازن[ویرایش]

مخزن آسماری[ویرایش]

مخزن آسماری میدان نفتی اهواز در سال ۱۳۳۷ با حفر چاه شماره۶ اهواز کشف گردید. اولین چاه این مخزن در مرداد ۱۲۹۱ تا عمق ۱۱۰۰ متری حفاری شد. چاه شماره۲ اهواز نخستین چاهی است که به سازند آسماری رسید، این چاه تا کلاهک گازی حفاری گردید، اما ادامه حفاری آن متوقف گردید. بین سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۶ سه حلقه چاه دیگر نیز حفاری شد، اما حفاری چاه شماره۶ اهواز، نوید تولید از مخزن آسماری را به دنبال داشت.[۵]

حفاری این چاه در شهریور ۱۳۳۶ آغاز شد و در حین حفاری قسمت فوقانی سازند آسماری در فروردین ۱۳۳۷ دچار فوران گردید، اما سرانجام در سال ۱۳۳۸ بعنوان چاه نفت آسماری تکمیل شد و تولید از آن تا میزان ۳۵ هزار بشکه در روز افزایش یافت. در ابتدای تولید، فرآورش نفت در مجموعه‌های تفکیک سرچاهی به طور موقت صورت می‌گرفت، که با استمرار تولید، واحدهای بهره‌برداری پنج‌گانه فعلی به مرور، احداث و در مدار فرآورش نفت و گاز قرار گرفتند. مخزن آسماری میدان نفتی اهواز در حال حاضر با تعداد ۲۹۰ حلقه چاه تولیدی، تزریقی و مشاهده‌ای و تولید ۶۲۰ هزار بشکه در روز، یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال بزرگترین مخازن نفتی ایران می‌باشد.[۶]

مخزن بنگستان[ویرایش]

مخزن بنگستان میدان نفتی اهواز تقریباً در عمق ۳۰۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد، که سازندهای ایلام و سروک در این مخزن، حاوی ذخایر هیدروکربوری قابل‌توجه می‌باشند. مخزن بنگستان میدان اهواز در سال ۱۳۳۷ کشف گردید و بهره‌برداری از آن در سال ۱۳۵۰ آغاز شد. حجم ذخیره درجای اولیه نفت خام مخزن بنگستان میدان اهواز در حدود ۳۷٫۲۸ میلیارد بشکه برآورد می‌شود.[۷]

با توجه به نقش مخزن بنگستان میدان اهواز در مجموعه مخازن شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، پس از پایان جنگ ایران و عراق، حجم بسیار بالایی از فعالیت‌های حفاری چاه‌های جدید، بر روی این مخزن متمرکز شد و از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۸۳ با حفاری ۹۶ حلقه چاه جدید، مجموع چاه‌های تکمیلی در مخزن بنگستان میدان نفتی اهواز، به ۱۵۰ حلقه رسید. تا سال ۱۳۹۴ در مجموع شمار ۲۲۱ حلقه چاه نفت در مخزن بنگستان میدان اهواز حفاری شده است و هم‌اکنون با ۱۸۲ چاه فعال تولیدی، ظرفیت تولید مخزن بنگستان میدان اهواز با سه واحد بهره‌برداری و سه کارخانه نمک‌زدایی، به حدود ۱۴۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته است.[۸]

مخزن خامی[ویرایش]

ذخایر گاز طبیعی موجود در مخزن خامی میدان اهواز نخستین بار در سال ۱۳۵۶ کشف گردید. وجود نفت خام در مخزن خامی میدان اهواز در سال ۱۳۸۳ با حفاری چاه-۳۰۷ اهواز، در عمق ۵٫۱۵۸ متری اثبات شد. مخزن خامی میدان اهواز در افق داریان دارای ذخیره ۳۵۰ میلیون بشکه نفت درجا است، که بطور میانگین معادل ۲۱۳ میلیون بشکه آن قابل برداشت می‌باشد. حجم ذخیره درجای گاز طبیعی سازند فهلیان مخزن خامی میدان اهواز معادل ۵۲۰ میلیارد فوت مکعب می‌باشد.[۹]

تولید[ویرایش]

در سال ۱۳۵۶ ظرفیت تولید این میدان ۱٫۱ میلیون بشکه در روز بوده است. این میدان از سال ۱۳۴۰ وارد مدار تولید شده و تا سال ۱۳۵۷ بطور میانگین در حدود ۲٫۷۸ میلیارد بشکه نفت تولید نموده است. تعداد چاه‌های حفاری شده در این میدان تا سال ۱۳۸۸ در مجموع ۴۵۰ حلقه می‌باشد.[۱۰]

در میدان اهواز ۵ واحد بهره‌برداری برای نفت آسماری و ۳ واحد بهره‌برداری برای نفت بنگستان وجود دارد. واحدهای بهره‌برداری ۱ تا ۵ آسماری دارای ظزفیت‌های ۴۴۰، ۳۵۵، ۲۷۵، ۱۶۵ هزار بشکه در روز هستند. واحدهای بهره‌برداری میدان اهواز در فاصله سال‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷ احداث و راه‌اندازی شده‌اند. در حال حاضر ظرفیت تولید نفت میدان اهواز ۷۵۰ هزار بشکه در روز است، که عملیات بهره‌برداری از آن توسط شرکت نفت و گاز کارون انجام می‌شود.

مشخصات میدان[ویرایش]

میدان نفتی اهواز در استان خوزستان، در بخش مرکزی شهرستان اهواز، در جنوب غربی ایران، در فروافتادگی دزفول قرار دارد و دارای روند شمال‌غربی جنوب‌شرقی، به موازات رشته کوه زاگرس می‌باشد. طول میدان اهواز ۶۷ کیلومتر و عرض آن ۶ کیلومتر است. این میدان نفتی، از شمال با میدان نفتی رامین، از شرق با میدان نفتی مارون، از جنوب با میدان نفتی شادگان و میدان نفتی منصوری و از غرب با میدان نفتی آب تیمور و میدان نفتی سوسنگرد مجاور است.[۱۱] میدان نفتی اهواز ساختار تاقدیسی دارد و تقریباً از آخرین بخش‌های ناحیه چین‌خورده زاگرس به حساب می‌آید. این تاقدیس بر روی یک بالا آمدگی (هورست) که در طبقات قدیمی‌تر اتفاق افتاده است، قرار دارد و به صورت نابرجا در زیر تاقدیس سطحی اهواز از سازند آغاجاری واقع است. تاقدیس اهواز کم و بیش متقارن می‌باشد. سطح این تاقدیس در سر سازند آسماری در حدود ۲۵۰۰ متری در زیر سطح دریا قرار دارد و این سازند در میدان اهواز، مرکب از ماسه سنگ و سنگ آهک می‌باشد و تخلخل متوسط آن برابر ۱۸ درصد است. نفت آسماری حدود ۳۲٫۶ درجه API، نفت ایلام ۲۹ درجه API و نفت سروک ۲۶ درجه API است.

تأسیسات میدان[ویرایش]

واحد بهره‌برداری اهواز یک[ویرایش]

واحد بهره‌برداری شماره یک اهواز در سال ۱۳۴۱ در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان اهواز با ظرفیت اسمی ۶۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز راه‌اندازی شد. نفت ورودی این واحد از تعداد ۷۰ حلقه چاه آسماری و ۳۸ حلقه چاه بنگستان تأمین می‌شود. میزان نفت آسماری ۱۸۷ هزار بشکه و نفت بنگستان ۵۱ هزار بشکه در روز می‌باشد. همچنین روزانه ۳۰ هزار بشکه نفت بنگستان از واحد بهره‌برداری منصوری به این واحد منتقل می‌شود. نفت فرآورش شده در این واحد به پایانه صادراتی خارگ و پالایشگاه آبادان، گاز تولیدی مرحله اول به کارخانه ان‌جی‌ای۶۰۰ و گاز تولیدی مراحل دوم، سوم و چهارم به ایستگاه تقویت فشار گاز شماره یک منتقل می‌شود.

واحد بهره‌برداری اهواز دو[ویرایش]

واحد بهره‌برداری شماره دو اهواز در سال ۱۳۴۲ در ۵ کیلومتری شمال شرق شهرستان اهواز با ظرفیت اسمی ۴۷۵ هزار بشکه نفت خام در روز راه‌اندازی گردید. هدف از تأسیس این واحد، جمع‌آوری و فرآورش نفت خام تولیدی از مخازن آسماری و بنگستان اهواز (بخش‌های ۲، ۳ و ۴) و میدان نفتی آبتیمور بود. ظرفیت فعلی این واحد ۲۰۲ هزار بشکه نفت آسماری و ۵۰ هزار بشکه نفت بنگستان در روز است که از تعداد ۶۱ حلقه چاه آسماری و ۵۰ حلقه چاه بنگستان تأمین می‌شود. نفت فرآورش شده در این واحد به پایانه صادراتی خارگ و پالایشگاه تهران، گاز مراحل دوم، سوم و چهارم آسماری به واحد تقویت فشار گاز شماره دو، گاز مرحله اول آسماری به ان‌جی‌ال۶۰۰ و گازهای مراحل اول تا چهارم بنگستان به پالایشگاه شیرین سازی ارسال می‌گردد.

واحد بهره‌برداری اهواز سه[ویرایش]

واحد بهره‌برداری شماره سه اهواز در سال ۱۳۵۱ در ۲۰ کیلومتری شمال شهرستان اهواز با ظرفیت اسمی ۳۳۰ هزار بشکه نفت خام در روز راه‌اندازی شد. نفت خام ورودی این واحد ۱۴۴ هزار بشکه از ۵۱ حلقه چاه آسماری و ۵۰ هزار بشکه از ۴۳ حلقه چاه بنگستان در روز تأمین می‌شود. تولید فعلی نفت این واحد حدود ۱۹۸ هزار بشکه در روز می‌باشد که حدود ۱۴۷ هزار بشکه نفت آسماری و ۵۱ هزار بشکه نفت بنگستان می‌باشد. گاز مرحله اول آسماری به کارخانه ان‌جی‌ال۶۰۰ و گاز مراحل دوم، سوم و چهارم نفت آسماری به ایستگاه تقویت فشار گاز شماره سه اهواز منتقل می‌گردد. گازهای مراحل اول تا چهارم نفت بنگستان غالباً به پروژه آماک ارسال می‌گردد.

واحد بهره‌برداری اهواز چهار[ویرایش]

واحد بهره‌برداری شماره چهار اهواز در سال ۱۳۵۴ در ۱۸ کیلومتری شرق شهرستان اهواز با ظرفیت اسمی ۲۷۵ هزار بشکه نفت خام در روز راه‌اندازی شد. نفت خام ورودی این واحد حدود ۱۲۸ هزار بشکه در روز از تعداد ۵۰ حلقه چاه مخزن آسماری اهواز تأمین می‌شود. نفت فرآورش شده این واحد به پایانه‌های صادراتی خارگ و پالایشگاه آبادان انتقال می‌یابد، گاز مرحله اول که در حدود ۷۰ میلیون فوت مکعب در روز می‌باشد به کارخانه ان‌جی‌ال۶۰۰ و گاز مراحل دوم، سوم و چهارم پس از فشار افزایی در ایستگاه تقویت فشار گاز جهت انجام عملیات نم‌زدایی و مایع‌گیری به کارخانه گاز و گاز مایع ۸۰۰/۷۰۰ منتقل می‌شود. تولید فعلی این واحد ۱۲۸ هزار بشکه نفت در روز می‌باشد.

واحد بهره‌برداری اهواز پنج[ویرایش]

این واحد در سال ۱۳۵۶ در شمال غربی شهرستان اهواز با ظرفیت اسمی ۱۷۵ هزار بشکه نفت در روز راه‌اندازی گردید. نفت خام ورودی به این واحد حدود ۲۹ هزار بشکه در روز از ۳۴ حلقه چاه می‌باشد که ۲۱ حلقه چاه آن مربوط به نفت آسماری و ۱۳ حلقه چاه دیگر مربوط به نفت بنگستان است. واحد بهره‌برداری شماره پنج اهواز چون کارخانه نمکزدایی ندارد، نفت چاه‌های نمکی این واحد به نمکزدایی شماره سه اهواز ارسال که پس از فرایند نمکزدایی به واحد بهره‌برداری شماره سه اهواز منتقل و از آنجا به پایانه‌های صادراتی و پالایشگاه‌های داخلی فرستاده می‌شود. مقدار نفتی که از اهواز ۵ به نمکزدایی ۳ منتقل می‌شود، معادل ۲۳ هزار بشکه نفت نمکی آسماری و ۱۴ هزار بشکه نفت نمکی بنگستان در روز می‌باشد. تولید فعلی واحد بهره‌برداری شماره پنج اهواز ۲۹ هزار بشکه نفت در روز می‌باشد. گاز مرحله اول این واحد به کارخانه ان‌جی‌ال۶۰۰ و مراحل دوم، سوم و چهارم به ایستگاه تقویت فشار گاز شماره پنج اهواز ارسال می‌شود که پس از فشار افزایی در این ایستگاه جهت انجام عملیات نم‌زدایی و مایع‌گیری به کارخانه گاز و گاز مایع ۸۰۰/۷۰۰ انتقال می‌یابد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]