سرامیک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

به مواد (معمولاً جامد)ی که بخش عمدهٔ تشکیل دهندهٔ آن‌ها غیرفلزی و غیرآلی باشد، سرامیک گفته می‌شودگ. همچنین بر اساس برخی تعاریف، از منظر شیمیایی به موادی که از مخلوط خاک رس با ماسه و فلدسپار در دمای زیاد تشکیل شده و به صورت توده‌ای شیشه مانند در می‌آیند و نیز تقریباً گداز ناپذیر و غیر حلال و بسیار سخت هستند، سرامیک گفته می‌شود.[۱]

این تعریف نه‌تنها سفالینه‌ها، پرسلان (چینی)، دیرگدازها، محصولات رسی سازه‌ای، ساینده‌ها، سیمان و شیشه را در بر می‌گیرد، بلکه شامل آهنرباهای سرامیکی، لعاب‌ها، فروالکتریک‌ها، شیشه-سرامیک‌ها، سوخت‌های هسته‌ای … نیز می‌شود.[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

برخی آغاز استفاده و ساخت سرامیک‌ها را در حدود ۷۰۰۰ سال ق.م. می‌دانند[۲] در حالی که برخی دیگر قدمت آن را تا ۱۵۰۰۰ سال ق. م نیز دانسته‌اند.[۳] ولی در کل اکثریت تاریخ‌نگاران بر ۱۰۰۰۰ سال ق. م اتفاق نظر دارند.[۴] (بدیهی است که این تاریخ مربوط به سرامیک‌های سنتی است)

ریشه واژه[ویرایش]

واژهٔ سرامیک از واژهٔ یونانی کراموس (κεραμικός) گرفته شده‌است که به معنی سفال یا شیء پخته‌شده‌است.

طبقه‌بندی سرامیک‌ها[ویرایش]

سرامیک‌ها از لحاظ کاربرد به شکل زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

  • سرامیک‌های سنتی (سیلیکاتی)
  • سرامیک‌های مدرن (مهندسی)
    • سرامیک‌های اکسیدی
    • سرامیک‌های غیر اکسیدی

سرامیک‌های اکسیدی را از لحاظ ساختار فیزیکی می‌توان به شکل زیر طبقه‌بندی کرد:

  • سرامیک‌های مدرن مونولیتیک (یکپارچه)
  • سرامیک‌های مدرن کامپوزیتی

انواع سرامیک‌ها[ویرایش]

سرامیک‌های سنتی[ویرایش]

این سرامیک‌ها همان سرامیک‌های سیلیکاتی هستند. مثل کاشی، سفال، چینی، شیشه، گچ، سیمان و …

سرامیک‌های مدرن[ویرایش]

این فرآورده‌ها عمدتاً از مواد اولیهٔ خالص و سنتزی ساخته می‌شوند. این نوع سرامیک‌ها اکثراً در ارتباط با صنایع دیگر مطرح شده‌اند.

سرامیک‌های اکسیدی[ویرایش]

برخی از پرکاربردترین این نوع سرامیک‌ها عبارت‌اند از:

. سیلیس یا سیلیکا (SiO۲)

سرامیک‌های غیراکسیدی[ویرایش]

این نوع سرامیک‌ها با توجه به ترکیبشان طبقه‌بندی می‌شوند که برخی از پرکاربردترین آن‌ها در زیر آمده‌اند:

  1. نیتریدها
    • BN
    • TiN
    • Si۳N۴
    • GaN
  2. کاربیدها
    • SiC
    • TiC
    • WC

و…

اهمیت نوع کاشی ازنظر نفوذپذیری[ویرایش]

موضوع میزان جذب آب کاشی بیشتر در دو حالت لازم است موردتوجه قرار گیرد: اول در مورد مکان‌های مرطوب مانند دستشویی و حمام، چراکه آب جذب‌شده بستر مناسبی را برای رشد و تکثیر باکتری‌ها فراهم می‌کند. دوم در مورد مناطق سرد، به دلیل یخ‌زدگی آب جذب‌شده در کاشی که باعث ترک آن می‌شود.[نیازمند منبع]

صنعت سرامیک[ویرایش]

بازار سرامیک‌های پیشرفته در ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۷۰۵ میلیون دلار بود که در سال ۲۰۰۳ به ۱۱ بیلیون دلار رسید.[نیازمند منبع]

خواص برتر سرامیک‌ها نسبت به مواد دیگر[ویرایش]

  • دیرگدازی بالا
  • سختی زیاد
  • مقاومت به خوردگی بالا
  • استحکام فشاری بالا

کاربردهای مختلف مواد سرامیکی[ویرایش]

در زیر کاربردهای رایج مواد سرامیکی به همراه چندنمونه از مواد رایج در هر کاربرد آورده شده‌است:

  1. الکتریکی و مغناطیسی
  2. سختی بالا
    • ابزار ساینده، ابزار برشی و ابزار سنگ‌زنی (۲O۳TiN-Al)
    • مقاومت مکانیکی (SiC- Si۳N۴)
  3. نوری
    • فلورسانس (Y۲O۳)
    • ترانسلوسانس (نیمه‌شفاف) (SnO۲)
    • منحرف‌کنندهٔ نوری (PLZT)
    • بازتاب نوری (TiN)
    • بازتاب مادون قرمز (SnO۲)
    • انتقال دهندهٔ نور (SiO۲)
  4. حرارتی
    • پایداری حرارتی (ThO۲)
    • عایق حرارتی (CaO.nSiO۲)
    • رسانای حرارتی (AlN - C)
  5. شیمیایی و بیوشیمیایی
    • پروتزهای استخوانی P۳O۱۲(Al۲O۳.Ca۵(F,Cl))
    • سابستریت (TiO۲- SiO۲)
    • کاتالیزور (KO۲.mnAl۲O۳)
  6. فناوری هسته‌ای
    • سوخت‌های هسته‌ای سرامیکی
    • مواد کاهش‌دهندهٔ انرژی نوترون
    • مواد کنترل‌کنندهٔ فعالیت راکتور

تفاوت کاشی و سرامیک[ویرایش]

در گویش عوام و غیر علمی به کاشی دیوار کاشی و به کاشی کف سرامیک گفته می‌شود.

به طور کلی یک قطعه کاشی از دو قسمت تشکیل می‌شود:

۱- قطعه سفالی یا به اصطلاح بیسکوئیت که قسمت اصلی و استخوان‌بندی کاشی را تشکیل می‌دهد.

۲- لعاب روی آن که ماده‌ای است شیشه‌ای و قسمت رویی آن را تشکیل می‌دهد.

۳- استحکام: کاشی به دلیل ظریف بودن دارای استحکام کمتر و جذب آب بیشتری است و در دیوار استفاده می‌شود، ولی سرامیک به دلیل سطح استحکام بالا در کف استفاده می‌شود.[۵]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «شبکه ملی رشد». http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=سرامیک&SSOReturnPage=Check&Rand=0. 
  2. موریس داماس. «مبانی تمدن صنعتی». در تاریخ صنعت و اختراع. ترجمهٔ عبدالله ارگانی. ۱۳۶۲. 
  3. P. Rado, An introduction to the technology of pottery, Pergamon Press, 1988
  4. یوسف مجیدزاده. سفال برای باستان شناسان. . ماهنامه فروهر، ش. ۲ (۱۳۶۲). 
  5. محمد کاظم فرقانی. «کاشی و سرامیک». سایت کاشی سرام. 

مقاله علمی پرسلان سفید پخت...مهندس سعید میرحسینی..مدیر تولید کارخانه کاشی نواوران