سرامیک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

به موادی (معمولاً جامد) که بخش عمدهٔ تشکیل‌دهندهٔ آن‌ها غیرفلزی و غیرآلی باشد، سرامیک گفته می‌شود. همچنین بر اساس برخی تعاریف، از نظر شیمیایی به موادی که از مخلوط خاک رس با ماسه و فلدسپات در دمای زیاد تشکیل شده و به صورت توده‌ای شیشه مانند درمی‌آیند و نیز تقریباً گداز ناپذیر و غیر حلال و بسیار سخت هستند، سرامیک گفته می‌شود.[۱]

این تعریف نه‌تنها سفالینه‌ها، پُرسِلان (چینی)، دیرگدازها، محصولات رسی سازه‌ای، ساینده‌ها، سیمان و شیشه را در بر می‌گیرد، بلکه شامل آهن‌رباهای سرامیکی، لعاب‌ها، فِرّوالکتریک‌ها، شیشه-سرامیک‌ها، سوخت‌های هسته‌ای … نیز می‌شود.[نیازمند منبع]

پیشینه[ویرایش]

برخی آغاز استفاده و ساخت سرامیک‌ها را در حدود ۷۰۰۰ سال ق.م. می‌دانند[۲] در حالی که برخی دیگر قدمت آن را تا ۱۵۰۰۰ سال ق. م نیز دانسته‌اند.[۳] ولی در کل اکثریت تاریخ‌نگاران بر ۱۰۰۰۰ سال ق. م اتفاق نظر دارند.[۴] (بدیهی است که این تاریخ مربوط به سرامیک‌های سنتی است)

ریشه واژه[ویرایش]

واژهٔ سرامیک از واژهٔ یونانی کراموس (κεραμικός) گرفته شده‌است که به معنی سفال یا شیء پخته‌شده‌است.

طبقه‌بندی سرامیک‌ها[ویرایش]

سرامیک‌ها از لحاظ کاربرد به شکل زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

  • سرامیک‌های سنتی (سیلیکاتی)
  • سرامیک‌های مدرن (مهندسی)
    • سرامیک‌های اکسیدی
    • سرامیک‌های غیر اکسیدی

سرامیک‌های اکسیدی را از لحاظ ساختار فیزیکی می‌توان به شکل زیر طبقه‌بندی کرد:

  • سرامیک‌های مدرن مونولیتیک (یکپارچه)
  • سرامیک‌های مدرن کامپوزیتی

انواع سرامیک‌ها[ویرایش]

سرامیک‌های سنتی[ویرایش]

این سرامیک‌ها همان سرامیک‌های سیلیکاتی هستند. مثل کاشی، سفال، چینی، شیشه، گچ، سیمان و …

سرامیک‌های مدرن[ویرایش]

این فرآورده‌ها عمدتاً از مواد اولیهٔ خالص و سنتزی ساخته می‌شوند. این نوع سرامیک‌ها اکثراً در ارتباط با صنایع دیگر مطرح شده‌اند.

سرامیک‌های اکسیدی[ویرایش]

برخی از پرکاربردترین این نوع سرامیک‌ها عبارت‌اند از:

. سیلیس یا سیلیکا (SiO۲)

سرامیک‌های غیراکسیدی[ویرایش]

این نوع سرامیک‌ها با توجه به ترکیبشان طبقه‌بندی می‌شوند که برخی از پرکاربردترین آن‌ها در زیر آمده‌اند:

  1. نیتریدها
    • BN
    • TiN
    • Si۳N۴
    • GaN
  2. کاربیدها
    • SiC
    • TiC
    • WC

و…

اهمیت نوع کاشی ازنظر نفوذپذیری[ویرایش]

موضوع میزان جذب آب کاشی بیشتر در دو حالت لازم است مورد توجه قرار گیرد: اول در مورد مکان‌های مرطوب مانند دستشویی و حمام، چراکه آب جذب‌شده بستر مناسبی را برای رشد و تکثیر باکتری‌ها فراهم می‌کند. دوم در مورد مناطق سرد، به دلیل یخ‌زدگی آب جذب‌شده در کاشی که باعث ترک آن می‌شود.[نیازمند منبع]

صنعت سرامیک[ویرایش]

بازار سرامیک‌های پیشرفته در ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۹۸ نزدیک به ۷۰۵ میلیون دلار بود که در سال ۲۰۰۳ به ۱۱ بیلیون دلار رسید.[نیازمند منبع]

خواص برتر سرامیک‌ها نسبت به مواد دیگر[ویرایش]

  • دیرگدازی بالا
  • سختی زیاد
  • مقاومت به خوردگی بالا
  • استحکام فشاری بالا

کاربردهای مختلف مواد سرامیکی[ویرایش]

در زیر کاربردهای رایج مواد سرامیکی به همراه چندنمونه از مواد رایج در هر کاربرد آورده شده‌است:

  1. الکتریکی و مغناطیسی
  2. سختی بالا
    • ابزار ساینده، ابزار برشی و ابزار سنگ‌زنی (۲O۳TiN-Al)
    • مقاومت مکانیکی (SiC- Si۳N۴)
  3. نوری
    • فلورسانس (Y۲O۳)
    • ترانسلوسانس (نیمه‌شفاف) (SnO۲)
    • منحرف‌کنندهٔ نوری (PLZT)
    • بازتاب نوری (TiN)
    • بازتاب مادون قرمز (SnO۲)
    • انتقال دهندهٔ نور (SiO۲)
  4. حرارتی
    • پایداری حرارتی (ThO۲)
    • عایق حرارتی (CaO.nSiO۲)
    • رسانای حرارتی (AlN - C)
  5. شیمیایی و بیوشیمیایی
    • پروتزهای استخوانی P۳O۱۲(Al۲O۳.Ca۵(F,Cl))
    • سابستریت (TiO۲- SiO۲)
    • کاتالیزور (KO۲.mnAl۲O۳)
  6. فناوری هسته‌ای
    • سوخت‌های هسته‌ای سرامیکی
    • مواد کاهش‌دهندهٔ انرژی نوترون
    • مواد کنترل‌کنندهٔ فعالیت راکتور

تفاوت کاشی و سرامیک[ویرایش]

در گویش عوام و غیر علمی به کاشی دیوار کاشی و به کاشی کف سرامیک گفته می‌شود.

به طور کلی یک قطعه کاشی از دو قسمت تشکیل می‌شود:

۱- قطعه سفالی یا به اصطلاح بیسکوئیت که قسمت اصلی و استخوان‌بندی کاشی را تشکیل می‌دهد.

۲- لعاب روی آن که ماده‌ای است شیشه‌ای و قسمت رویی آن را تشکیل می‌دهد.

۳- استحکام: کاشی به دلیل ظریف بودن دارای استحکام کمتر و جذب آب بیشتری است و در دیوار استفاده می‌شود، ولی سرامیک به دلیل سطح استحکام بالا در کف استفاده می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «شبکه ملی رشد». http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=سرامیک&SSOReturnPage=Check&Rand=0. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک)
  2. موریس داماس (۱۳۶۲)، «مبانی تمدن صنعتی»، تاریخ صنعت و اختراع، ترجمهٔ عبدالله ارگانی
  3. P. Rado, An introduction to the technology of pottery, Pergamon Press, 1988
  4. یوسف مجیدزاده (۱۳۶۲)، «سفال برای باستان شناسان»، ماهنامه فروهر (۲)

مقاله علمی پرسلان سفید پخت...مهندس سعید میرحسینی..مدیر تولید کارخانه کاشی نواوران