پروتاکتینیم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
توریمپروتاکتینیماورانیم
Pr

Pa

(Uqu)
ظاهر
درخشان, نقره‌ای
ویژگی‌های کلی
نام, نماد, عدد پروتاکتینیم, Pa, 91
تلفظ به انگلیسی /ˌprtækˈtɪniəm/
PROH-tak-TIN-ee-əm
نام گروهی برای عناصر مشابه آکتینیدها
گروه، تناوب، بلوک n/a۷, f
جرم اتمی استاندارد 231.03588 g·mol−۱
آرایش الکترونی [Rn] 7s2 6d1 5f2
الکترون به لایه 2, 8, 18, 32, 20, 9, 2 (تصویر)
ویژگی‌های فیزیکی
حالت جامد
چگالی (نزدیک به r.t.) 15.37 g·cm−۳
نقطه ذوب 1841 K, 1568 °C, 2854 °F
نقطه جوش  ? 4300 K, ? 4027 °C, ? 7280 °F
گرمای هم‌جوشی 12.34 kJ·mol−1
گرمای تبخیر 481 kJ·mol−1
ویژگی‌های اتمی
وضعیت اکسید شدن 2, 3, 4, 5
(اکسیدهای ضعیف بازی)
الکترونگاتیوی 1.5 (مقیاس پاولینگ)
انرژی‌های یونیزه شدن 1st: 568 kJ·mol−1
شعاع اتمی 163 pm
شعاع کووالانسی 200 pm
متفرقه
ساختار کریستالی tetragonal[۱]
مغناطیس پارامغناطیس[۲]
مقاومت الکتریکی (0 °C) 177 nΩ·m
رسانایی گرمایی (300 K) 47 W·m−1·K−1
عدد کاس 7440-13-3
پایدارترین ایزوتوپ‌ها
مقاله اصلی ایزوتوپ‌های پروتاکتینیم
iso NA نیمه عمر DM DE (MeV) DP
229Pa syn 1.4 d α 5.58 225Ac
230Pa syn 17.4 d ε 1.310 230Th
β 0.563 230U
231Pa ~100% 32760 y α 5.149 227Ac
232Pa syn 1.31 d β 0.31 232U
233Pa syn 26.967 d β 0.571 233U
234mPa trace 1.17 min β 2.29 234U
IT 0.0694 234Pa
234Pa trace 6.75 h β 0.23 234U
پروتاکتینیوم در جدول تناوبی

پروتاکتینیوم عنصر ۹۱ با معادل انگلیسی Protactinium نماد: Pa

تاریخچه[ویرایش]

این عنصر رادیو اکتیو به سال ۱۹۱۷ توسط هان و لیزه مایتنر و به طور جداگانه در سال ۱۹۱۸ توسط سادی و کرنستون کشف شد. این عنصر را سرچشمه آکتینیم می‌دانند که توسط نشر ذره آلفا تولید می‌شود. ابتدا به پیشنهاد اسفتن مایر و به افتخار مایتنر قرار بود نام آن «لیزونیوم» یا «لیزوتونیوم» نامیده شود.[۳]

ریشه نام[ویرایش]

پروتاکتینیم یعنی نخستین اکتینیم (نام یونانی protos به معنی اصلی، نخستین است)

خواص[ویرایش]

جامد بلوری با جلای نقره ای، عنصری رادیواکتیو با عدد اتمی ۹۱ عضو سری اکتینید. جرم اتمی ۲۳۱٫۰۳۵۹ ظرفیتها ۴ و۵ دارای سیزده ایزتوپ ناپایدار است که‌است که دوتای آن به طور طبیعی یافت می‌شوند. سخت و سفید است، نقطه ذوب نزدیک ۱۶۰۰ درجه. برای مقاصد تجاری بسیار کمیاب است با هالوژنٰها ترکیبهای مختلفی می‌دهد.

احتیاط[ویرایش]

ماده رادیواکتیو به شدت سمی است.

طرز تهیه[ویرایش]

پروتاکتینیم در همه کانیهای اورانیوم یافت می‌شود ٬حدود ۳۴۰ میلی گرم از یک تن استخراج می‌شود. پروتاکتینیم مممکن است با تابش توریم-۲۳۰ ایجاد شود. تصفیه و جداسازی آن به کمک تبادلگر یونی و روشهای استخراج حلال انجام می‌گیرد. ایزتوپ طویل العمر آن پروتاکتینیم-۲۳۱ با تابش آلفا تباهی می‌باد و دارای نیم عمری در حدود ۳۳۰۰۰ سال است. پروتاکتینیم ممکن است به صورت فلویورید پروتاکتینیم دی پتاسیم یا اکسید پروتاکتینیم ته نشین شود. این فلز را می‌توان به کمک احیا ی PaF۴ با باریم یا با گرما دادن PaF۴ در خلا تهیه کرد.

منابع[ویرایش]

  1. Donohue, J. (1959). "On the crystal structure of protactinium metal". Acta Crystallographica 12: 697. DOI:10.1107/S0365110X59002031. 
  2. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  3. کروپر، ویلیام. فیزیک‌دانان بزرگ از گالیله تا هاوکینگ مجلد دوم. فاطمی، ۱۳۸۹. ۴۰۴. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۳۱۸-۶۰۸-۱. 
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پروتاکتینیم موجود است.

کتاب فرهنگ عناصر نوشته سید رضا آقاپور مقدم