اسپی مزگت

مختصات: ۳۷°۳۹′۰۸″شمالی ۴۹°۰۳′۲۰″شرقی / ۳۷٫۶۵۲۲۹۶°شمالی ۴۹٫۰۵۵۶۷۲°شرقی / 37.652296; 49.055672
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد


اسپی مزگت
Espi Mazget 2021.jpg
نمای شرقی ایسپیه مزگت
ناماسپی مزگت
کشورایران
استانگیلان
شهرستانرضوانشهر
بخشپره سر
اطلاعات اثر
نام محلیایسپیه مزگت
نام‌های دیگرمسجد سفید، مسجد عبداللهی
نوع بنامسجد
کاربریمذهبی
دیرینگیدوره سلجوقیان، دوره صفوی
دورهٔ ساخت اثردوره سلجوقیان
مالک اثروزارتخانه میراث فرهنگی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۲۷۹۶
تاریخ ثبت ملی۱۶ مهر ۱۳۷۹
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدهست
اسپی مزگت بر ایران واقع شده‌است
اسپی مزگت
روی نقشه ایران
۴۹°۰۲′۵۳″شمالی ۳۷°۳۸′۱۷″شرقی / ۴۹٫۰۴۸۱۱۹۸۹۷۴۰۴۳۱°شمالی ۳۷٫۶۳۸۱۷۹۵۷۹۷۸۴۵۸۴°شرقی / 49.04811989740431; 37.638179579784584
نمای شمالی ایسپیه مزگت، پره‌سر، رضوانشهر، گیلان، ایران

نیایشگاه باستانی اسپی مزگت[۱] مربوط به دوره‌های سلجوقی و صفوی است و در ۸۰ کیلومتری باختر شهر رشت و ۲۲ کیلومتری جنوب شهر تالش، در دهستان دیناچال پره‌سر در حاشیه باختری رودخانهٔ دیناچال جای دارد.[۲]

این اثر در تاریخ ۱۶ مهر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۷۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۳] امروزه تنها ورودی اصلی بنا، نیمی از شبستان و چند دیوار مجاور آن سالم مانده‌است. ورودی اصلی شامل طاق بلند شاخص معماری دوره سلجوقی است.

نام گذاری[ویرایش]

واژه ایسپیه مزگت به معنای مسجد سپید به زبان تالشی (اسپید) است. واژهٔ مسجد در زبان عربی هم برگرفته از همین واژهٔ کهن ایرانی است.

باستان‌شناسی[ویرایش]

کتیبه بازمانده روی دیوار

علیرغم این ادعا که این بنا در دوره ساسانی یک آتشکده بوده، اما در کاوش‌های انجام شده هیچ نوع بقایای معماری یا سفال دورهٔ ساسانی در اسپی مزگت یافت نشده‌است. سنگ نوشته‌های بنا آن را وابسته به سدهٔ چهارم و آغاز سدهٔ پنجم هجری معرفی می‌کند و سفال‌های یافت شده همگی وابسته به سدهٔ هشتم هجری (دوره ایلخانی) هستند.[۴]

با توجه به کاوشهای باستان‌شناسی انجام شده در سالهای ۱۳۷۹، ۱۳۸۱ و ۱۳۸۵ توسط کارشناسان میراث گیلان از جمله یوسف فلاحیان، این مکان در دو دوره مورد استفاده بوده‌است. دوره اول یعنی قرون پنجم و ششم (همزمان با دوره سلجوقی) بنا ساخته شده‌است. بنا و محوطه اطراف آن حدود شش هکتار مساحت داشته‌است. در این دوره، بنا کاربری مسجد و عبادتگاه داشته و یک گورستان هم در مجاورت آن قرار داشته‌است. در دوره دوم، یعنی دوره صفوی بنا مجدداً احیا و مورد استفاده بوده‌است.[۵]

عکس هوایی محوطه و موقعیت مسجد اسپی مزگت در سال ۲۰۱۰

عوامل مخرب[ویرایش]

در دراز مدت عوامل گوناگون انسانی (نظیر یادگاری، حفاری غیرمجاز، آتش) و طبیعی (سیل، رشد درخت، چرای گاو، زلزله) موجب ویرانی بنای «اسپی مزگت» شده‌اند. ریشه درختان در دیوارها نفوذ کرده و چند ترک بزرگ در دیواره و سقف بوجود آمده‌است. رودخانه سیلابی دیناچال نیز بخشی از جنوب بنا را تخریب و فرسوده‌است.[۳][۶]

دسترسی[ویرایش]

دسترسی به این بنا از طریق جاده رضوان شهر به تالش، به فاصله ۱۶۰۰ متر پس از پل رودخانه دیناچای، از فرعی شمالی میسر است. راه دسترسی جنگلی و آسفالته است و طول آن از جاده اصلی تا بنا ۱۳۰۰ متر است. این بنا در ۶۰ متری غرب رودخانه دیناچال قرار دارد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=853673
  2. جهانی، ولی ۱۳۹۵، اسپی مزگت: کهن‌ترین مسجد تاریخی گیلان، نشر بلور
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  4. فاطمه کشاورز خالقی: مجله اثر، تابستان 1383 - شماره 36 و 37
  5. جهانی، ولی ۱۳۹۵، اسپی مزگت: کهن‌ترین مسجد تاریخی گیلان، نشر بلور
  6. «پره سریکا». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۵.