خمام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خمام
خومام
کشور  ایران
استان گیلان
شهرستان رشت
بخش خمام
نام(های) دیگر شهر خوبان
نام(های) قدیمی خُمآب
سال شهرشدن ۱۳۲۹ شمسی
مردم
جمعیت ۱۷٬۱۰۶ نفر(۱۳۹۰)[۱]
تراکم جمعیت ۳۳۵ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۶۰ کیلومترمربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷− متر
میانگین دمای سالانه ۱۵٫۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۱۳۹۷ میلیمتر
اطلاعات شهری
شهردار علیرضا پورهادی
ره‌آورد

یخ در بهشت
برنج
رشته خشکار
نان کشتا

صنایع دستی حصیربافت:
سفره،
زیرانداز، زنبیل،
زیر دیگی
پیش‌شماره تلفنی ۰۱۳
وبگاه khomam-news.ir
شناسهٔ ملی خودرو ایرانایران ۴۶[۲]
به شهر شهیدپرور خمام خوش آمدید
خمام، شهر خوبان

خُمام (khomam)، شهری است در بخش خمام از بخش‌های تابع شهرستان رشت در استان گیلان ایران. شهر خمام بر سر راه ارتباطی دو شهر بزرگ و توریستی استان گیلان یعنی رشت و بندر انزلی واقع شده است. به دلیل عرضه یخ در بهشت میوه‌ای مخصوص به عنوان قطب جدید توریسم استان گیلان و حتی ایران معرفی شده است، از این‌رو می‌توان یخ‌دربهشت خمام را یکی از قطب‌های اقتصادی یاد کرد که حتی باعث حضور اشخاصی مانند “جواد خیابانی، مزدک میرزایی، حمید لولایی، حمیدرضا پگاه، جاسم ویشگاهی، ساعد هدایتی، سوشا مکانی و حسین بادامکی و …” و توریستهایی از کشورهای “لیتوانی، سوئیس، ترکیه، سوئد، آرژانتین و …” شده باشد، و قطعاً ترافیک حاصل از توقف‌های موقت مسافرین در مرکز شهر (تا ساعات ابتدایی بامداد) گواه بر این ادعا می‌باشد.[۳]

فاصله شهر خمام تا شهر رشت ۷ کیلومتر و تا شهر انزلی ۱۵ کیلومتر می‌باشد. خمام در شمال از طریق ساحل زیبای جفرودبالا (به طول ۱/۵ کیلومتر) به دریای خزر متّصل است و شهری مرزنشین محسوب می‌شود، و در غرب از طریق روستاهای دهنه سرشیجان و فرشکی چوکام به ساحل شرقی تالاب انزلی متّصل می‌باشد. تعداد ۷ روستا از روستاهای حومه خمام جزیی از منطقه آزاد بشمار می‌روند.

جمعیت[ویرایش]

براساس سرشماری سال ۱۳۹۰ جمعیت شهر خمام ۱۷٬۱۰۶ نفر[۴] و جمعیت بخش خمام ۵۳٬۶۰۰ نفر می‌باشد.[۵] خمام در میان بخش‌های تابع شهرستان رشت بیشترین جمعیت شهرنشین را داراست، جمعیت شهری سایر بخش‌های تابع شهرستان رشت از ۷٬۰۰۰ نفر تا نهایت ۱۰٬۰۰۰ نفر است، در حالی که جمعیت شهرنشین خمام بدون احتساب جمعیت حومه بخش خمام، افزون بر ۱۷٬۰۰۰ نفر است. البته بر طبق پیش بینی‌های جمعیت شناسی، جمعیت شهری خمام برای سال ۱۳۹۴ بیش از۲۲٬۰۰۰ نفر تخمین زده شده است.

علّت نامگذاری خمام[ویرایش]

از قدیم دلایل متعددی به این منظور صورت گرفته که عبارتند از:

۱-بعضی‌ها معتقد بودند که در قدیم در این منطقه در هر خانه‌ای برای نگهداری آب شرب مورد استفاده آن را داخل خُم‌هایی نگه می‌داشتند به طوری که در اکثر خانه‌ها این خم‌ها وجود داشتند، به دلیل وجود این خم‌ها این منطقه به خمآب و به مرور زمان به خمام تغییر نام پیدا کرد.

۲-این منطقه در قدیم به شهر خوبان معروف بود ولی به مرور زمان خوبان به خمام تغییر نام داد.

۳- بعضی بر این اعتقاد هستند که خمام در ابتدا «خو مام» بوده‌است که در زبان گیلکی به معنی سرزمین من می‌باشد.[۶]

تقسیمات کشوری[ویرایش]

بخش خمام: این بخش دارای ۱ شهر و ۳ دهستان است.

تنها شهر بخش خمام عبارتست از: خمام

دهستانهای آن عبارتند از:

۱– دهستان چاپارخانه

۲– دهستان چوکام

۳– دهستان کته سرخمام

که مجموعاً دارای ۴۴ روستا هستند.

روستاهای خمام:

(الف).دهستان چاپارخانه:این دهستان دارای ۱۷ روستا به شرح زیر است و مرکز آن روستای چاپارخانه می‌باشد.

پُشتسان، تازه آباد صدر، توکسرشیجان، جفرود بالا، چاپارخانه، احمد ویرسر، دهنه سرشیجان، راسته کنار، زرنگ محله، زیرده، شیجان، غلامرضاباغ، فتاتو، فشتکه، گورابجیر، میان محله، خیرآباد.

(ب).دهستان چوکام:این دهستان دارای ۱۴ روستا به شرح زیر است و مرکز آن روستای بالا محله چوکام است.

اشکیک، بالا محله چوکام، بلسکله، بیج، بیجرودکل، تازه آباد خاچکین، جیرسرباقرخاله، جیرسرچوکام، خاچکین، مرزدشت، فرشکی چوکام، لله کا، مصردشت، میانکل،

(ج).دهستان کته سر:این دهستان دارای ۱۳ روستا به شرح زیر است و مرکز آن روستای کته سر می‌باشد.

اسماعیل‌آباد، اشمنانطالم، برمچه بالامحل، برمچه پائین محله، تیسیه، دافچاه، کته سر، کلاچاه، کویشاد، لات، مشکاپشت، معاف محله، کتکول دافچاه.

وضعیت طبیعی[ویرایش]

جغرافیا[ویرایش]

مرداب دهنه سر خمام

خمام در طول جغرافیایی ۴۹ درجه و ۳۹ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۳ دقیقه واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا منهای ۱۷ متر می‌باشد. خمام از شمال به شهرستان بندرانزلی، از جنوب به شهرستان رشت، از شرق به بخش خشکبیجار، از غرب به تالاب انزلی، از شمال شرق به دریای خزر و از جنوب شرقی به بخش کوچصفهان متصل است. خمام در ناحیه‌ای کاملاً جلگه‌ای در کناره ساحل دریای خزر و تالاب انزلی واقع شده و دارای آب و هوای معتدل مرطوب می‌باشد. بخشی از محیط زیست طبیعی خمام را دریا(۱٫۵ کیلومتر نوار ساحلی) و بخش مهم دیگر را اکوسیستم ارزشمند تالاب انزلی تشکیل می‌دهد. جنگل فتاتو یکی از بکرترین جنگل‌های کناره دریای خزر است که در فتاتوی خمام واقع شده است، مرداب دهنه سر شیجان و مرداب جیرسر چوکام (هر دو متصل به تالاب انزلی) از زیستگاه‌های طبیعی پرندگان، جانوران آبزی و ماهیان در خمام هستند. همچنین چراگاه طبیعی چوکام (قرق جیرسرباقرخاله) بعنوان یکی از بزرگترین چراگاه‌های چهارپایان شهرستان رشت در خمام وجود دارد.

مکان‌نگاری[ویرایش]

تاریخ خمام[ویرایش]

خمام بر سر راه رشت به انزلی در شمال خاوری رشت و جنوب باختری انزلی قرار دارد. تا پیش از آنکه رشت در قسمتهایی از حومه‌های پیرامون خود گسترش پیدا کند فاصله اش از این شهر ۱۳ کیلومتر و از بندرانزلی ۲۰ کیلومتر محاسبه می‌گردید. خمام از آبادی‌هایی است که در نوشته‌های گذشتگان از آن با نام هُمام یاد گردیده است. رودخانهٔ خمام که سابقاً پرآب‌تر و وسیع‌تر بوده، با اتصال به راه‌های آبیِ رودخانه‌ای به گسکر راه داشته و محل لنگرگاه بزرگ کشتی‌های بادبانی بوده است. از تاریخ ۴ ذیقعده ۱۲۷۱ خورشیدی در سالهای پایانی حکومت ناصرالدین شاه که قرارداد شرکتی ایرانی و روسی برای دایر کردن راه ارّابه رو از انزلی به رشت بسته شد، رفت و آمد مأموران روس در این منطقه روز به روز افزایش یافت و به سبب موقعیت خمام بود که در اینجا راهدارخانه‌ای که روس‌ها به آن زاستاو می‌گفتند برپا گردید.

در تاریخ خمام، رفت و آمدهایی که در آن صورت می‌گرفت عامل بزرگ راه یافتن فرهنگ به این دیار بود بدین صورت که ابتدا با ایجاد مکتب خانه‌ها در خمام و روستاهای پیرامون آن مانند دافچاه که شاید تا هفتاد و چند سال پیش مکتب خانه ای در آن دایر بوده و سپس تبدیل به مدرسه شده است.

نخستین مدرسه‌ای که در خمام تأسیس شد مدرسهٔ اتفاق بود که در سال ۱۳۱۲ دایر گردید. این مدرسه در یک کلاس و در خانهٔ شادروان حاجی محمد تقی جنت مکان تشکیل شد و با مدیریت شادروان آقای مهدی ایرانپور اصلی و دو معلم که هر یک عهده دار تدریس در دو کلاس بودند به صورت ۴ کلاسه کار می‌کرد. ورود دختران به مدرسه به سبب برخورداری مردم منطقه از بینش درست با هیچ نوع مخالفتی روبرو نشد و بدین ترتیب بعد از ۲ یا ۳ سال دختران هم در همان مدرسه به تحصیل پرداختند و تعداد دانش آموزان در این موقع به ۱۰۰ نفر رسیده بود. بارها مکان مدرسه در خیابانهای بوعلی و فرهنگ جابجا گردید و زمانی هم آن را به زاستاو یا راهدارخانه‌ای که در محلی به «ساختمان» معروف شده بود انتقال دادند.

در سال ۱۳۲۳ مدرسهٔ اتفاق به نام دبستان مولوی در دو نوبت صبح و عصر برای پسران به کار ادامه داد و بصورت مدرسه‌ای ۶ کلاسه درآمد. دبستان دخترانه‌ای هم به نام مهستی در زمانی که آقای فریدون فرحبد ریاست فرهنگ خمام را داشت تأسیس شده بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۸ نام آن به «شهید صادقی» برگردانده شد که امروزه در ۲ نوبت با حدود ۴۰۰ دانش آموز فعالیت آن ادامه دارد. سال ۱۳۳۱ این منطقه شاهد باز شدن کلاس اول دبیرستان بود که امروزه نیز با کاملتر شدن دبیرستان مورد استفاده دانش آموزان قرار دارد.[۷]

تبدیل خمام به اولین بخش سبز استان گیلان[ویرایش]

در روز سه شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۴ خورشیدی، بخش خمام به عنوان اولین بخش سبز استان گیلان تبدیل شد.

با تلاش و پیگیری مستمر بخشدار خمام (حسین ذاکر استقامتی) بعد از سالها انتظار تدوین سند توسعه خمام انجام پذیرفت و مقرر گردید احداث شهرک صنعتی خمام در یکی از مراتع حومه خمام پیگیری شود. همچنین در شورای معاونین دانشگاه علوم پزشکی گیلان ساخت و احداث پلی کلینیک فوق تخصصیخمام و دهکده سلامت با اختصاص ۱۰ دستگاه دیالیز به خمام مصوب گردید. [۷]

اماکن دیدنی و تاریخی خمام[ویرایش]

آلاچیق درختی دهنه سر شیجان


ردیف نام مکان نوع مکان توضیح
۱ مرداب دهنه سر شیجان طبیعی مرداب دهنه سر شیجان متصل به تالاب بین‌المللی انزلی است. این تالاب سواحلی پوشیده از نیزار و گل‌های دریایی رنگارنگ و نیلوفر دارد و قایقرانی، شکار، ماهیگیری و گردش با قایق از تفریحات رایج در آن است. در زمستان‌ها هزاران پرنده دریایی بخصوص قوهای زیبا به این محل مهاجرت می‌کنند. انواع ماهیان و گیاهان در مرداب وجود دارند[۸]
۲ ساحل تفریحات دریایی جفرودبالا طبیعی - تفریحی ساحل جفرودبالا به طول ۱٫۵ کیلومتر، نوار ساحلی خمام است که در مجاورت منطقه آزاد انزلی قرار دارد.
۳ عمارت تاریخی چوکام تاریخی این عمارت در هستهٔ مرکزی بافت روستای چوکام از توابع خمام قرار دارد. مجموعه متعلق به ناصرالملک، نایت السلطنهٔ احمدشاه قاجار بوده و وی آن را به فرزندش حسین علی خان قراگوزلو واگذار کرد. این مکان تفرج گاه وی در فصول مختلف سال بوده است. عمارت قدیمی باغ از جمله آثار به جا مانده از دورهٔ قاجار و پهلوی است. بنای آن در دو طبقه ساخته شده و ایوان زیبای آن مزین به ستون‌ها، سرستون‌ها و نرده‌های چوبی است.
۴ آلاچیق درختی دهنه سر تفریحی آلاچیق‌های ساخته شده روی درختان بلند در نزدیکی مرداب دهنه سرشیجان یکی از اماکن گردشگری خمام هستند که گردشگران زیادی را از سایر شهرهای استان گیلان به این مکان دیدنی جذب می‌کند.
۵ تندیس دکتر چمساز دیدنی مجسمه‌ای سنگی از تندیس پزشک کهن‌سال و خیر شهر خمام که با کمک به بیماران و مستمندان، تبدیل به اسطوره اخلاق و انسانیت در خمام و گیلان شد، بر روی سکویی در ورودی خیابان تختی خمام مقابل منزل دکتر ساخته شده است که مورد بازدید عموم قرار می‌گیرد.
۶ بقعه امامزاده حسن (ع) خمام زیارتی - تاریخی بقعه واقع در شهر خمام به گفته اهالی و مطابق آنچه در شجره نامه موجود آمده‌است آقا سید حسن از پسران امام موسی کاظم (ع) می‌باشد. بنای قدیمی این بقعه را تخریب و به جای آن ساختمان جدید و مجللی ساخته‌اند. این ساختمان شامل بقعه و مسجد بزرگ شهر در ۲ طبقه‌است.
چشم انداز


مسکن مهر خمام[ویرایش]

خمام، به دلیل آماده شدن سریع مسکن مهر، دارای رتبه نخست در کشور است که باعث قدردانی وزیر کشور از استاندار وقت (مهندس قهرمانی چابک) شد، همچنین خمام تنها شهر استان گیلان است که در آن دو فاز جداگانه مسکن مهر وجود دارد. لازم است ذکر شود که فاز دوّم مسکن مهر خمام با حضور رئیس جمهوری وقت یعنی دکتر محمود احمدی‌نژاد و با سخنرانی ایشان در محوطه ورودی مسکن مهر افتتاح شد. به یادبود حضور رئیس جمهور در مسکن مهر خمام، سنگ نوشته‌ای با ذکر تاریخ و توضیحات بر روی یک سکّو در فضای سبز ورودی شهرک، جانمایی گردید.[۷]

مفاخر خمام[ویرایش]

دکتر امین چمساز (پزشک خیّر و اسطوره شهر)

آیت اللّه حاج ملّامحمّد خمامی (مرجع تقلید مردم گیلان در عصر مشروطه)

پروفسور رضا نصیری (مشاور ارشد سازمان بهداشت جهانی)

دکتر محمدتقی غیاثی (دکترای ادبیات فرانسه - استاد دانشگاه تهران)

دکتر جمالعلی اُلفتی (عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان)

رضا پورربّانی (مخترع دستگاه پیش بینی زلزله)

دکتر سیّد امیر سیدموسوی (استاد دانشگاه اراسموس شهر روتردام هلند)

مهدی نصیری (عضو انجمن بین‌المللی شعبده بازان)[۷]

ورزش خمام[ویرایش]

خمام در عرصه ورزش استان و کشور همواره فعال بوده و قهرمانان و ملی پوشان زیادی را چه در گروه مردان و چه در گروه بانوان تحویل تیم‌های ملّی کشور داده است، فوتبال، فوتسال، والیبال، بسکتبال، کاراته، تکواندو، کونگ فو، کشتی، کیک بوکسینگ، جودو، بوکس و شطرنج از ورزشهای فعال همیشگی در شهر خمام بوده و در پنج سال اخیر ورزش‌های قایقرانی، شنا، هندبال و سپاک تاکرا نیز در خمام شروع به آموزش آکادمیک ورزشکاران این رشته‌ها نمودند.


ورزشکاران خمام در المپیک


زنده یاد علی بحری ملّی پوش بوکس ایران و قهرمان آسیا که در المپیک ۱۹۷۶ مونترال حضور داشت، یکی از اسطوره‌های ورزش خمام در سالهای پیش از انقلاب بود، مرحوم علی بحری در سال ۱۳۵۷ بر اثر سانحه تصادف درگذشت. در سالهای اول انقلاب، به درخواست مردم ورزشدوست و ورزشکاران، استادیوم ورزشی و زمین فوتبال خمام به پاس افتخارآفرینی‌های بحری به نام این قهرمان خمامی نامگذاری شد.

فوتبال خمام[ویرایش]

فوتبال در شهر خمام از سالیان دور فعالیت باشگاهی خود را آغاز کرده، همواره بازیکن ساز بوده و بازیکنان مطرح زیادی را به باشگاه‌های فوتبال رشت و انزلی معرفی کرده است، در سال ۱۳۵۴ پروانه باشگاه فوتبال پپسی بعنوان اولین باشگاه رسمی فوتبال در شهر خمام به ثبت رسید.

محمدحسن پوربهلول ، سیّدرضی مؤدّب پور و سعید مصفا خمامی، نام آوران فوتبال خمام، در سالهای آغازین انقلاب، عمر فوتبالی خود را در باشگاه فوتبال سپیدرود رشت سپری کردند و با بازیهای درخشان خود خاطرات شیرینی در ذهن هواداران سپیدرود به جا گذاشتند. زنده یاد <<فرهاد نجاتی>> نیز یکی از بزرگان فوتبال خمام بود که با پایان دوران بازیگری به جرگه مربیان پیوست و در سنین میانسالی بر اثر بیماری به دیار باقی شتافت.

فوتبالیستهای سرشناس خمام در لیگ برتر فوتبال[ویرایش]

سیامک عاشوری (ملوان - استقلال رشت - سپاهان - پیکان)

مرتضی ابراهیمی (استقلال رشت - پگاه گیلان - استقلال تهران - مس کرمان - سایپا - داماش گیلان)

رسول میرطرقی (ملوان - استقلال اهواز - پگاه - مس کرمان - نفت آبادان - شهرداری اراک)

علی عشوری زاد (ملوان - پگاه - سایپا - استیل آذین - داماش)

هادی سهرابی (پگاه - داماش - مس کرمان)

محسن فروزان (پگاه - ملوان - گسترش فولاد تبریز - تراکتورسازی - گسترش فولاد تبریز - استقلال تهران - سیاه جامگان مشهد)

مهدی رحیم زاده (ملوان - گسترش فولاد - داماش)

احسان عبدی (ملوان - نساجی مازندران - آلومینیوم هرمزگان - نفت مسجدسلیمان - مس کرمان - صنعت نفت آبادان)

محمدهادی یعقوبی «حسام» (ملوان - گهردورود - ملوان)

محمد دادرسی (داماش گیلان - سپیدرود رشت)

همچنین در لیگ یک فوتبال ایران و نیز در لیگ برتر رده سنی امیدها، بازیکنانی از این شهر بازیکن ساز در مسابقات شرکت داشتند که اسامی آنها بشرح زیر می‌باشد:

سیدهادی موسوی (شیرین فراز کرمانشاه - سپیدرود رشت)

افشین عشوری زاد (سپیدرود رشت)

مجید فارسی خمامی (نساجی قائمشهر)

زنده یاد وحید رفاهتی (ملوان بندرانزلی)

سامان حقگو (پگاه گیلان - سپاهان اصفهان - شهرداری هشتگرد - ملوان بندرکیاشهر)

سامان رفیعی (سپیدرود رشت)

بانوان ملی پوش خمام


سارا قمی بانوی فوتبالیست ملّی پوش خمامی که در تیم بانوان ملوان بندرانزلی دو دوره به عنوان بهترین گلزن لیگ برتر بانوان کشور دست یافت.

سوگند حق پرست بانوی والیبالیست خمامی عضو تیم ملی والیبال بانوان ایران.

منابع[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. شماره پلاک خودروهای شهرهای مختلف - Incars.ir
  3. [khomam-news.ir/1717/خمام/یخ دربهشت-خمام،از-عوامل-جذب-مسافر-و-توریست «گزارش»]. خمام نیوز، ۲خرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۵ ژوییه ۲۰۱۵. 
  4. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  5. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  6. [khomam-news.ir/wiki/2-خمام-درباره «مصاحبه ها»]. خمام نیوز، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوییه ۲۰۱۵. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ [khomam-news.ir/wiki/تاریخچه ی-خمام/درباره-خمام-2 «مصاحبه ها»]. خمام نیوز، ۱۲ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوییه ۲۰۱۵. 
  8. سازمان منطقه آزاد تجاری-صنعتی بندر انزلی