حادثه افشار
 | در بیطرفی این مقاله اختلافنظر وجود دارد. |
 | برای تأییدپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. |
| عملیات افشار | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بخشی از درگیری داخلی افغانستان | |||||||
 اجساد قربانیان حادثه افشار | |||||||
| |||||||
| طرف‌های درگیر | |||||||
| دولت اسلامی افغانستاناتحاد اسلامی برای آزادی افغانستانحزب حرکت اسلامی افغانستانجنبش ملی اسلامی افغانستان | حزب وحدت اسلامی افغانستانحزب اسلامی افغانستان | ||||||
| فرماندهان و رهبران | |||||||
|
احمد شاه مسعود عبدالرسول سیاف | عبدالعلی مزاری | ||||||
| قوا | |||||||
| مردم غیرنظامی | |||||||
| تلفات و خسارات | |||||||
| تلفات جزئی |
۷۰۰ تن کشته و اسیر، تخریب و تاراج ۴۰۰۰ خانه[۱] مرگ ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر یا بیشتر (تخمینی)، تا ۵۰۰ نفر قتل‌عام (از جمله زن و کودک)[۲] | ||||||
 |
بخشی از مجموعه مباحث دربارهٔ |
|---|
حادثۀ افشار یا عملیات افشار که با نام کشتار افشار از آن یاد می‌شود، کشتاری است که در سال ۱۳۷۱[۳] هجری شمسی در جریان درگیری‌های داخلی گروه‌های مجاهد در کابل، برای کنترل محلۀ افشار و مناطق مشرف به آن رخ داد. این واقعه از شامگاه بیست و یکم بهمن ماه سال ۱۳۷۱ شروع شد و تا شامگاه بیست و دوم بهمن‌ماه ادامه داشت.
این عملیات، توسط نیروهای دولت اسلامی افغانستان به فرماندهی احمد شاه مسعود و برهان‌الدین ربانی به همراه متحدانشان یعنی شبه‌نظامیان حزب دعوت اسلامی افغانستان به رهبری عبدالرسول سیاف، علیه نیروهای حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار و شبه‌نظامیان حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری عبدالعلی مزاری در محلۀ افشار که یکی از مناطق پرجمعیت در غرب شهر کابل است، صورت گرفت.
پیش‌زمینه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پیش از این عملیات، هزاره‌ها و حزب وحدت به همراه پشتون‌ها و حزب اسلامی مرتباً از مواضع خود در منطقۀ افشار به سوی مناطق پرجمعیت شمال کابل راکت پرتاب می‌کردند که به مرگ هزاران غیرنظامی منجر شد. این عملیات برای اشغال مواضع و دستگیری رهبران آن‌ها برنامه‌ریزی شده بود.[۴] طبق گزارش‌های به دست آمده، نیروهای سیاف دارای عقاید وهابیت و تحت حمایت عربستان سعودی بودند.
جزئیات
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]نیروهای سیاف، با همراهی برخی از نیروهای دولتی اقدام به کشتار، تجاوز و شکنجهٔ مردم و تخریب و آتش زدن منازل در افشار کردند.[۵][۶] نیروهای جبههٔ مخالف نیز متقابلاً دست به چنین اعمالی زدند. حداقل دو تن از ۹ فرمانده میدانی نیروهای دولت اسلامی در آن عملیات، به‌نام‌های «انور دنگار» (که بعداً به طالبان پیوست) و «ملّا عزت»، به صورت مستقیم در این اعمال دست داشتند. گزارش شده که نیروهای سیاف، با شلیک و پرتاب بی‌رویهٔ موشک، در غارت، سلاخی و قتل هزاران غیرنظامی هزاره دست داشتند و در یک رویداد، نیروهای دولتی به سوی غیرنظامیان در حال فرار، آتش گشودند. در رویدادی دیگر، نیروهای دولتی یک غیرنظامی زخمی را نجات داده و به محل امن بردند.[۷] همچنین گزارش شد که برخی از فرماندهان میدانی نیروهای دولتی نیز در حال تلاش برای توقف اقدامات خشونت‌آمیز بودند.
وزیر دفاع دولت اسلامی، احمد شاه مسعود، در روز دوم، دستور توقیف درگیری‌ها را صادر کرد؛ اما خشونت‌ها، به ویژه اقداماتی چون تخریب منازل و غارت اموال، همچنان ادامه داشت. مسعود سپس برای دادن آرامش و اطمینان به شیعیان، یک فرماندهٔ شیعه با نام سید حسین انوری را منصوب کرد. مسعود تمامی طرفین درگیری را به آرامش و توقف خشونت فراخواند و پس از آن، کمیته‌ای با حضور مردم افشار برای بررسی و تحقیق در مورد جنایات انجام شده تشکیل داد.[۶] تحقیقات کمیته روشن کرد زنان بسیاری طی درگیری‌ها ربوده شدند اما تعداد کمی از خانواده‌ها این موضوع را اعلام کرده بودند.[۶]
در این عملیات، عده زیادی از غیرنظامیان شیعه از هزاره‌ها و سنی از پشتون‌ها، کشته، بی‌خانمان و آواره شدند؛ ولی هیچ‌گاه آمار دقیقی از تعداد تلفات و خسارات منتشر نشد. این واقعه یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین وقایع مرتبط با فرقه‌گرایی در تاریخ معاصر افغانستان است.[۸]
هر ساله در سالگرد این کشتار، بازماندگان خواستار محاکمه عاملان این عملیات می‌شدند؛ اما پاسخ مشخصی از طرف دولت و مقامات قضایی وقت افغانستان دریافت نکردند.[۹][۱۰]
عبدالرسول سیاف همواره منکر مشارکت نیروهای خود در حادثۀ افشار بوده است.
شرح حادثه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]شامگاه ۲۱ بهمن ۱۳۷۱ شمسی، برابر با ۱۰ فوریه ۱۹۹۳ میلادی، نیروهای دولت اسلامی افغانستان به رهبری احمد شاه مسعود و حزب اسلامی به فرماندهی عبدالرسول سیاف حمله‌های موشکی گسترده‌ای را علیه محلۀ افشار آغاز کردند.[۱۱] این موشک‌باران تا صبح روز ۲۲ بهمن ادامه یافت. صبح روز ۲۲ بهمن، یورش نیروهای زمینی به محلۀ افشار آغاز و این عملیات تبدیل به جنگ شهری شد. گزارش‌هایی مبنی بر وقوع جنایات بی شمار جنگی در طی عملیات روز ۲۲ بهمن گزارش شده است. [نیازمند منبع] تحقیق و گزارش مستقلی از چگونگی این حادثه و عوامل آن منتشر نشده است.
در منطقهٔ افشار صدها تن از ساکنان شیعه توسط نیروهای دولت اسلامی و نیروهای سیاف به قتل رسیدند. ناحیۀ افشار در دامنه کوه‌های افشار قرار دارد و بخش وسیعی از غرب کابل را در برمی‌گیرد. پلی‌تکنیک کابل و مؤسسۀ علوم اجتماعی، که توسط رهبری حزب وحدت پس از ورود به شهر به عنوان پایگاه فرماندهی انتخاب شده بود نیز، در این منطقه قرار دارد که «کافر کوه» افشار سپر حفاظتی آن به‌شمار می‌آید. ساعت یک بامداد ۲۲ بهمن، مؤسسهْ علوم اجتماعی از غرب توسط نیروهای اتحاد اسلامی سیاف و از شمال و جنوب توسط نیروهای دولتی مورد حمله قرار گرفت. آنان تا ۲۴ ساعت بعد به قتل و کشتار، تجاوز و آتش زدن خانه‌ها پرداخته و دختران و پسران جوان را اسیر کردند. خبر این جنایات در همان موقع در کابل و در روزهای بعد در سطح دنیا پخش شد. در این جریان بر اساس برخی برآوردها حدود ۷۰۰ نفر به قتل رسیدند یا ناپدید شدند.[۱۲] هنگام بازپسگرفتن ناحیه توسط حزب وحدت در سال بعد ، چندین گور دسته‌جمعی کشف و در آن‌ها ۵۸ جسد یافت شد. این قتل‌عام توسط کشورهای همسایه و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر محکوم گردید؛ اما عاملان آن هیچ وقت محاکمه یا دستگیر نشدند. اگرچه شخصاً ربانی قتل‌عام را به عنوان یکی از اشتباهات حکومتش محکوم کرد؛ اما حادثه به گردن سربازانش انداخته شد. آن روز منطقۀ افشار به یک شهر ارواح شباهت داشت و تمام ساکنان آن، پس از قتل‌عام از آنجا گریختند. با این وجود، خاطرات تلخ آن در حافظه مردم به یادگار باقی مانده و به تشدید اختلافات قومی-مذهبی دامن زده است.[۱۳][۱۴]
پیامدها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پیامدهای این عملیات به ترتیب:[۱۵]
- حمله با کشتن، فراری دادن و اسیر کردن مردم آغاز شد.
- در مرحله دوم، اموال مردم به تاراج رفت. (برای این تاراج اصطلاح غنیمت به کار برده می‌شد).
- در مرحله سوم، تخریب تمامی خانه‌ها و اماکن مذهبی شیعیان (اکثراً توسط اسرا_ملکی) آغاز شد.
- در مرحله چهارم، جعل اسناد املاک مردم، غصب و فروش برای افراد ثالث با پروسه‌های خاصی صورت گرفت. تا به امروز، هنوز تعدادی از مردم افشار درگیر آن جعل اسناد املاک خود هستند. غاصبان با نفوذی که در حلقه‌های قدرت دارند، همچنان به غصب خود ادامه می‌دهند.
- تعدادی از اسرایی که توسط افراد عبدالرسول سیاف زندانی بودند با مرگ تدریجی جان دادند و تعدادی هم با معاملۀ پولی، به شکل نیمه‌جان آزاد شدند.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ https://jade-abresham.com/reports/3503/
- ↑ https://en.m.wikipedia.org/wiki/Afshar_Operation
- ↑ «دیدار کاردار ایران در کابل با عده ای از آوارگان محله افشار». ایرنا. ۲۶ بهمن ۱۳۷۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ "IV. Culpability". Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (Report). Human Rights Watch. 2006.
- ↑ Rees, Phil (2 December 2001). "A personal account". BBC News. Retrieved 2008-04-21.
- 1 2 3 "III. The Battle for Kabul: April 1992-March 1993". Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity (Report). Human Rights Watch. July 6, 2005.
- ↑ Gutman, Roy (2008). How We Missed the Story: Osama Bin Laden, the Taliban, and the Hijacking of Afghanistan. US Institute of Peace Press. p. 304. ISBN 978-1-60127-024-5.
- ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «فعالان مدنی بامیان خواستار محاکمه عاملان کشتار حادثه افشار شدند». BBC News فارسی. ۲۳ بهمن ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «برگی از تاریخ؛ احمد شاه مسعود هم نتوانست حکمتیار را از حمله به کابل منصرف کند+ فیلم- اخبار بین‌الملل تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۱۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «قتل‌عام افشار؛ فجیع‌ترین جنایت یک دولت اسلامی | جاده ابریشم» (به انگلیسی آمریکا). ۲۰۲۱-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۹-۲۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Griffin, Micheal (2001-11-16). "Analysis: The Northern Alliance's gruesome record". the Guardian (in English). Retrieved 2021-08-17.
- ↑ «قتل و جنایت در افشار چگونه و وسیله کی‌ها صورت گرفت؟». www.esalat.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۷.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Afshar Operation - definition - Encyclo». www.encyclo.co.uk. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۲-۰۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ فاجعه افشار سیاف در BBC News, retrieved 2021-08-17