منار جام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۴°۲۳′۴۸″ شمالی ۶۴°۳۰′۵۸″ شرقی / ۳۴٫۳۹۶۶۷°شمالی ۶۴٫۵۱۶۱۱°شرقی / 34.39667; 64.51611

منار جام در ولایت غور
منار جام در کنار هریرود
منار جام در کنار هریرود
اطلاعات اثر
مکانافغانستان افغانستان
نوعفرهنگی
معیار ثبتii, iii, iv
شمارهٔ ثبت۲۱۱
منطقهولایت غور افغانستان آسیا-اقیانوس آرام
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت۲۰۰۲ (جلسه ۲۶ام) (طی نشست نامشخص)
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو

منار جام در مناطق کوهستانی ولایت غور در ۶۲ کیلومتری منطقه «شهرک» در روستای موسوم به «جام»، محلی که رودخانه جام از جنوب به طرف شمال به رودخانه خروشان «هریرود» جریان دارد و در زاویه تلاقی این دو رودخانه قرار دارد.[۱]

این منار در سده دوازدهم میلادی ساخته شده و ۶۵ متر ارتفاع دارد و در سال ۲۰۰۲ مرکز حفظ میراث جهانی یونسکو خواستار ثبت این منار در فهرست میراث فرهنگی جهان شد.این بنا بعد از قطب منار در دهلی نو، هندوستان بلندترین مناره خشتی جهان است.[۲]

منار کهنسال و تاریخی جام در حال فرسایش است فرانچسکو بندارین مدیر این مرکز دربارهٔ منار جام گفته‌است که این منار، «احتمالاً یکی از سازه‌های خارق العاده معماری و کهنسال‌ترین برج آجری باقی مانده در جهان است.»

یونسکو می‌گوید به دلیل جریان آب در رودخانه‌ای که در نزدیکی منار جام قرار دارد، این منار بزرگ، در حال فرسایش است.

پیشینه[ویرایش]

نمای نزدیک منار جام

براساس اسناد سازمان یونسکو، این مناره در سال ۱۱۹۴ میلادی در دوران سلطنت «سلطان غیاث‌الدین غوری» ساخته شده‌است. در شماره ششم کتیبه‎ نشریه «انجمن حفظ میراث‎های فرهنگی افغانستان» (سپک) آمده است که سازنده‎ این مناره معماری به نام «علی» بوده که نام او در دو نقطه این مناره دیده می‎شود همچنین در پای منارجام نیز نام شاه غیاث الدین غوری به چشم می‎خورد.[۱]

معماری[ویرایش]

منار بلند جام به صورت استوانه‌ای و بر پایه‌ای هشت ضلعی ساخته شده که قطرش ۹ متر و بلندای آن ۶۳.۳ متر است. قاعده‎ای این مناره به بلندای تقریباً۲ متر از سطح زمین جای دارد که در کوچکی برای ورود به داخل مناره وجود دارد.

شیوه ساخت و شکل ظاهری جام را شبیه به مناره‌ای می‌دانند که مسعود سوم غزنوی در شهر غزنی یا غزنه ساخته بود همچنین در شهر دهلی هندوستان هم یک مناره به نام منار قطب وجود دارد که بدون شک در ساختش از برج جام ایده گرفته‌اند. تحقیقات باستان‌شناسی نشان داده‌اند که در اطراف برج جام آثار و خرابه‌هایی از استحکامات نظامی، یک کاخ، کوزه‌های سفالین و یک گورستان متعلق به یهودیان یافت شده‌است و با این اوصاف احتمالا از برج جام برای دیدبانی استفاده می‌کردند.

برخی باستان‌شناسان عقیده دارند که قطب منار در هند با الهام از منار جام در اوایل قرن ۱۳ به ارتفاع ۷۳ متر ساخته شده‌است.

آسیب‌ها[ویرایش]

یکی از خطرهایی که منار جام را تهدید می‌کند جای گرفتن آن در کنار رودخانه است. با گذشت زمان، رودخانه هریرود به تدریج ساحل جنوبی خود را تخریب کرده و بستر خود را به سوی این مناره گسترش داده است. چنان که همه ساله در فصل بارندگی با افزایش سیلاب‎ها و بالا آمدن سطح آب رودخانه این خطر طبیعی چندین برابر می‎شود. نخستین آزمایش‎هایی که در سال (۱۹۷۱ میلادی) توسط کارشناسان صورت گرفت نشان داد منار جام به اندازه 2 درجه به سمت شمال و به سوی هریرود تمایل پیدا کرده‌است.[۱]

نوشته‌های منار جام[ویرایش]

منارجام دارای هشت ضلع است، اضلاع آن در مجموع صفحه‌ای را تشکیل می‌دهند که نوشته‌هایی را در خود جای داده است. به‌طور نمونه در هشت ضلع پائین مناره نوشته‌ای طولانی مشاهده می‎شود که متن نوشته به شکل مدور با کاشی آغاز شده‌است. این متن از جزء نوزدهم قرآن از سوره مریم انتخاب شده و مجموعاً 976 کلمه است. در صفحه 3 آیه31، در صفحه 4 آیه 43، در صفحه 5 آیه 54، در صفحه 6 آیه 77، در صفحه 8 آیه 92، درج است.[۱]

  • کتیبه اول: متن این کتیبه از بالا به پائین با کلمات طیبه وشهادتین آغاز می‌شود: «اشهدان لااله اله الله محمدرسول الله و …»
  • کتیبه دوم: در این کتیبه آیه‌ای از قرآن کریم: «نصرمن الله وفتح قریب….»
  • کتیبه سوم: نوشته کوفی که در قسمت نیمه بالای آن ثبت شده‌است:

    « السلطان المعظم غیاث الدنیا والدین ابوالفتح محمد بن سام….»

نوشته زیرین بنا به حدی تخریب شده که تنها 2 کلمه آن قابل خواندن است، این نوشته به سبک زیبای هنر خطاطی کوفی بافت خورده و از نوع خط برجسته است.

ثبت در فهرست میراث جهانی[ویرایش]

منار جام در نشست ۲۶‌ام کمیته میراث جهانی یونسکو به تاریخ ۲۷ ژوئن ۲۰۰۲ در شهر «بوداپست» که از طرف سازمان آموزش، علمی و فرهنگی یونسکو برگزار شد در فهرست میراث فرهنگی جهان قرار گرفت.[۱]

پیروزی بابر در کنار منار جام

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ «منار جام؛ یکی از کهنسال ترین برج های آجری جهان». کمیسیون ملی یونسکو - افغانستان. ۱۰ اکتبر ۲۰۱۶.
  2. Gupta, ‎Om (2006), Encyclopaedia of India, Pakistan and Bangladesh, Gyan Publishing House, p. 1979, ISBN 81-8205-389-7 Retrieved on August 17, 2009.

منابع[ویرایش]