جمالالدین محمد خوانساری
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
برای دیگر کاربردها، جمالالدین (ابهامزدایی) را ببینید.
| شناسنامه | ||
|---|---|---|
| نام کامل | جمالالدین محمد بن آقا حسین | |
| لقب | جمال المحققین | |
| تاریخ تولد | مشخص نیست | |
| زادگاه | مشخص نیست، | |
| محل تحصیل | اصفهان | |
| محل زندگی | اصفهان | |
| تاریخ وفات | ۱۱۲۵ | |
| محل وفات | اصفهان، ایران | |
| مدفن | تخت فولاد | |
| اطلاعات علمی | ||
| اساتید | حسین خوانساری محقق سبزواری |
|
| شاگردان | سید ابوالقاسم خوانساری میرزا رفیعا گیلانی سید صدرالدین قمی امیر محمدابراهیم قزوینی و ... |
|
| تالیفات | مبدأ و معاد جبر و اختیار نیت و اخلاص شرح و تفسیر احادیث طینت رساله نماز جمعه و ... |
|
جمالالدین محمد بن آقا حسین معروف به «جمال المحققین» محدث، اصولی، حکیم، متکلم، از فقیهان امامیه و از ملایان پر آوازه ایران محسوب میشود.[۱] تاریخ تولد و محل ولادت او معلوم نیست. اما مسلم است که وی اصالتاً خوانساری بوده و در اصفهان پرورش یافته است.[۲]
محتویات |
استادان [ویرایش]
شاگردان [ویرایش]
- سید ابوالقاسم خوانساری[۵]
- میرزا رفیعا گیلانی[۶]
- سید صدرالدین قمی[۷]
- امیر محمدابراهیم قزوینی[۸]
- محمد زمان بن کلب علی تبریزی[۹]
- آقا خلیل اصفهانی
- سید غیاثالدین محمد خیال اصفهانی[۱۰]
- سید فاضل میرعبدالباقی دزفولی
- میرزا عبدالله افندی شیرازی[۱۱]
- علیاصغر مشهدی رضوی
- محمد خاتونآبادی[۱۲]
- ملا محمد اکمل بهبهانی[۱۳]
- محمدتقی طبسی[۱۴]
- محمدحسین خاتونآبادی
- حکیم محمدحسین مازندرانی
- محمدحسین گیلانی
- امیر محمد صالح قزوینی
- سید محمدمهدی قزوینی
- محمدکاظم تویسرکانی
- محمدهادی سبزواری[۱۵]
- سید نعمتالله جزایری[۱۶]
- یوسف بحرانی[۱۷]
آثار [ویرایش]
الف) تألیفات [ویرایش]
- مبدأ و معاد[۱۸]
- جبر و اختیار
- نیت و اخلاص[۱۹]
- شرح و تفسیر احادیث طینت
- رساله نماز جمعه
- افعال واجب و مندوب نماز
- شرح حدیث سحاب
- مکاتبات و منشئات ادبی با علما و معاصران
- شرح حدیث بساط
- مجموعه اجازات به فضلاء و دانشمندان
- شرح زیارت جامعه
- اختیارات الایام و اللیالی و الساعات
- الاسئلة السلطانیة
- اصول الدین فی الامامة
- رساله در تفسیر آیه عهد
- مزار و توضیحاتی برالفاظ زیارت و دعاها
- الحاشیة الجمالیة
- رساله درباره قاعده الواحد لایصدر ...
- سؤال و جوابهای فقهی
- رساله در خمس
- رساله در نذر
- تقویم الاولیاء
- تحفة عباسی
- عقاید النساء یا کلثوم ننه
- اثبات الرجعة
- رساله در معنی کراهیت در عبادات
ب) تعلیقات و حاشیهها [ویرایش]
- تعلیقات تهذیب الاحکام
- تعلیقات من لایحضره الفقیه
- حاشیه بر شرایع الاسلام
- حاشیه شرح لمعه شهید ثانی
- حاشیه بر طبیعیات شفای ابن سینا
- حاشیه بر شرح اشارات ابن سینا
- حاشیه بر حاشیه خفری بر شرح قوشجی بر تجرید
- حاشیه بر شرح باغنوی بر شرح تجرید
- حاشیه شرح مختصر الاصول عضدی
- حاشیه بر معالم
- حاشیه بر شرح حکمة العین
- شرح و رد رساله اشتراک لفظی حکیم تبریزی
ج) ترجمههای فارسی [ویرایش]
- ترجمه و شرح غرر الحکم آمدی[۲۰]
- ترجمه مفتاح الفلاح شیخ بهایی
- ترجمه الفصول المختاره[۲۱]
- ترجمه قرآن مجید
- ترجمه صحیفه سجادیه
- ترجمه و شرح دعای صباح
- ترجمه داستان طرماح[۲۲]
ادب فارسی [ویرایش]
وی افزون بر اینکه به عنوان مجتهد طراز اول و مدرس بزرگ عصر صفویه شناخته شده بود، یکی از ستارگان درخشان آسمان ادب فارسی شمرده میشد. این ویژگی او را میتوان در چند محور بررسی نمود.
الف) انشائات، رسالهها و وقفنامههای فارسی کتابها، نامهها، انشاءات ادبی، وقفنامهها و ترجمههای روان به جا مانده از او، گواه روشنی بر این ادعاست.
ب) ترجمه متون دینی جمال ۸ منبعِ مهم علمی و دینی را به فارسی ترجمه کرد و به دو کتاب بزرگ حدیث حاشیه نوشت. ترجمه غرر الحکم، الفصول المختاره، مفتاح الفلاح، دعای صباح، صحیفه سجادیه، قرآن کریم، احادیث طینت و داستان طرماح، از جمله فعالیتهای او در نهضت ترجمه میباشد.
ج) فارسینگاری فقه استدلالی وی رسالهای تحقیقی در نیت نگاشت و مباحث پیچیده نیت را عرضه نمود. وی با نگارش رساله نماز جمعه و رساله خمس به گونه فقهی و استدلالی، دیدگاههای فقیهان بزرگ را در بوته نقد نهاد.
در نگاه ملایان [ویرایش]
مرتضی مطهری مینویسد:
«جمال الدین خوانساری معروف به آقا جمال خوانساری، فرزند آقا حسین خوانساری و شاگرد او و شاگرد دایی خود، (محقق سبزواری) بوده. وی مردی محقق و جامع معقول و منقول بوده. آقا جمال با دو واسطه، استادِ سید مهدی بحرالعلوم است.»[۲۳]
شیخ حر عاملی مینویسد:
«او دانشمندی فاضل، فیلسوفی متکلم و پژوهشگری ژرفنگر میباشد. او با ما معاصر بود و تألیفاتی نیز دارد.»[۲۴]
سید محمدباقر خوانساری مینویسد:
«آقا جمال در خاندان علم و فضیلت متولد شد و در دامان آن پرورش یافت. از مکتب او دانش پژوهان بلندنظری در علم فقه و اصول و فلسفه برخاستند. ریاست تدریس در زمان پر سعادت او در اصفهان به وی منتهی شد و بسیاری از فضلای نامدار و بزرگان عصر از انفاس قدسیه او به کمال رسیدند. آقا جمال شخصی شوخ طبع، ظریف، فقیهی خوش صورت و خوش فکر، بلند همت، گشاده رو، دارای سعه صدر و افکار متین بود.»[۲۵]
وفات [ویرایش]
جمال در ۲۶ رمضان سال ۱۱۲۵ در اصفهان وفات یافت و در تکیه آقا حسین خوانساری در تخت فولاد، کنار قبر پدرش، مدفون شد.
پانویس [ویرایش]
- ↑ دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۱، ص ۴۵۸.
- ↑ اعیان الشیعة، ج ۹، ص ۲۳۱.
- ↑ آقا حسین، چهره درخشان خاندان خوانساری، استاد فضلای عصر خود بود. او در سال ۱۰۱۶ ه.ق در خوانسار به دنیا آمد و بعد از بلوغ، برای تحصیل علم و حکمت و معارف به اصفهان هجرت کرد. او در مدت کوتاهی به مرحلهای از دانش رسید که نوشتهاند: «او استاد الکل فی الکل عند الکل بود.» (روضات الجنات، ج ۲، ص ۳۴۹).
این لقب به جهت تسلط او بر تمام علوم عصرش، اطلاق شده است و معنای آن این است که آقا حسین استاد همه علمای عصر در همه علوم، به عقیده همه معاصرانش میباشد. (شرح آقا جمال بر غرر و درر آمدی، ج ۱، ص ۸۹).
آقا حسین کتابهای ارزشمندی در موضوعات گوناگون از خویش بر جای نهاد و شاگردان برجستهای مانند: آقا جمال خوانساری، علامه مجلسی و میرزا محمد شیروانی پرورش داد. وی در سال ۱۰۹۹ ه.ق در اصفهان چشم از جهان فرو بست. (روضات الجنات، ج ۲، ص ۳۵۸). - ↑ ملا محمدباقر سبزواری استاد و مربی آقا جمال و دایی او بود. محقق سبزواری از استادان زبدهای همچون میر فندرسکی، شیخ بهایی و مولی محمدتقی مجلسی کسب دانش نمود. وی سپس در حوزههای علمیه اصفهان و مشهد به تدریس علوم و معارف دینی پرداخت. او دانش پژوهان بی شماری را تربیت کرد که آقا حسین خوانساری و دو پسرش، آقا جمال و آقا رضی از آن جملهاند. از معروفترین تألیفات او میتوان به ذخیرة المعاد، روضة الانوار عباسی و کفایة الاحکام اشاره کرد. وی در سال ۱۰۹۰ ه.ق درگذشت و در مدرسه میرزا جعفر، واقع در صحن حرم علی بن موسی الرضا (ع) به خاک سپرده شد. (اعلام المکاسب، ص ۵۹؛ نگاهی به خوانسار، ص ۲۷).
- ↑ نویسنده مناهج المعارف.
- ↑ پدیدآورنده شواهد الاسلام، حاشیه بر اصول کافی و ۱۶ کتاب دیگر.
- ↑ شارح «وافیه» و از برجستهترین فقیهان قرن ۱۲ هجری.
- ↑ بالغ بر ۱۵۰۰ نسخه کتاب را مقابله، حاشیه نویسی و تصحیح نموده و دارای ۱۸ تألیف است.
- ↑ نویسنده فوائد الفوائد.
- ↑ داماد آقا جمال.
- ↑ نویسنده ریاض العلماء.
- ↑ نوه علامه مجلسی.
- ↑ پدرِ استاد الکل آقا وحید بهبهانی.
- ↑ نویسنده حاشیه مدارک.
- ↑ فرزند محقق سبزواری.
- ↑ نویسنده انوار نعمانیة، غایة المرام، زهر الربیع و ریاض الابرار.
- ↑ فقیه و محدث معروف، پدید آورنده الحدائق الناظرة فی احکام العترة الطاهرة (الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج ۴، ص ۱۴۱؛ دانشمندان خوانسار، ص ۲۵۱؛ فرزانگان خوانسار، ص ۴۵؛ ویژه نامه کنگره خوانساری، ص ۱۳).
- ↑ در اصول دین و اعتقادات.
- ↑ در نیت طهارت.
- ↑ حاوی سخنان امام علی (ع)
- ↑ مناظرات شیخ مفید که سید مرتضی آنها را در این مجموعه گلچین نموده است.
- ↑ در تنظیم فهرستِ آثار آقا جمال خوانساری، از کتابهای الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج ۱، ص ۳۶۷ و ج ۴، ص ۱۲۲؛ ریحانة الادب، ج ۱، ص ۵۴؛ روضات الجنات، ج ۲، ص ۲۱۴؛ ویژه نامه کنگره محققان خوانساری به نام خدیو خرد؛ فوائد الرضویة، ص ۸۳ و ج ۹، ص ۲۳۱ و اعیان الشیعة، استفاده شد.
- ↑ خدمات متقابل اسلام و ایران، ص ۵۹۰؛ آشنایی با علوم اسلامی، ص ۳۰۶.
- ↑ امل الآمل، ج ۲، ص ۵۷.
- ↑ روضات الجنات، ج ۲، ص ۲۱۴.
منابع [ویرایش]
- شبكه اطلاع رسانی اجتهاد
- جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۳، چ ۱، نشر معروف، قم: ۱۳۸۲.
