محمدباقر خوانساری
[[]]
| شناسنامه | ||
|---|---|---|
| نام کامل | سید محمدباقر موسوی خوانساری اصفهانی | |
| لقب | چهارسوقی، صاحب روضات الجنات | |
| تاریخ تولد | ۱۲۲۶ | |
| زادگاه | خوانسار، ایران | |
| محل تحصیل | خوانسار، اصفهان، نجف | |
| محل زندگی | اصفهان | |
| تاریخ وفات | ۱۳۱۳ | |
| محل وفات | اصفهان، ایران | |
| مدفن | تخت فولاد | |
| اطلاعات علمی | ||
| اساتید | سید محمدباقر رشتی سید ابراهیم قزوینی سید میرزا زینالعابدین خوانساری اصفهانی سید حسن مدرس و ... |
|
| شاگردان | شیخ الشریعه سید محمد کاظم طباطبایی یزدی سید ابو تراب عبدالعلی خوانساری سید محمدباقر درچهای و ... |
|
| تالیفات | روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات احسن العطیة شرح الفیه شهید قرة العین و سرور النشأتین تلخیص مجموعه ورام و ... |
|
سید محمدباقر موسوی خوانساری اصفهانی فقیه، اصولی و محدث و معروف به چهارسوقی، در روز دوشنبه ۲۲ ماه صفر سال ۱۲۲۶ در شهر خوانسار به دنیا آمد.[۱]
محتویات |
تحصیلات [ویرایش]
دوران کودکی و نوجوانیاش در زادگاهش در فراگیری علوم مقدماتی حوزه نزد پدر و جدش سپری شد و دیری نپایید که پدرش به اتفاق خانوادهاش برای همیشه، ساکن اصفهان گردید. وی نیز به اصفهان هجرت نمود و به تحصیل علوم دینی اشتغال پیدا کرد. در اصفهان در درس استادانی همچون: محمدتقی رازی،[۲] سید صدرالدین عاملی، محمدابراهیم کرباسی،[۳] سید حسن مدرس، سید محمد پسر عبدالصمد شهشهانی و پدرش شرکت کرد.[۴]
هجرت به نجف اشرف [ویرایش]
وی برای تکمیل یافتههای علمی خود، در سال ۱۲۵۳ به نجف هجرت کرد و در درس خارج سید ابراهیم موسوی قزوینی،[۵] محمدحسن نجفی،[۶] شرکت کرد و به درجه اجتهاد رسید.[۷] بعد از آن به اصفهان مراجعت کرد.
القاب و نُسَب [ویرایش]
سید محمدباقر دارای القاب متعددی است. وی چون در خوانسار متولد شدهاست، منتسب به «خوانساری» است. وی بعد از هجرت به اصفهان و سکونت در محله چهارسوی، به تدریج در بین مردم اصفهان به سید محمدباقر «چهارسویی» یا «چهارسوقی» معروف شد.[۸]
علاوه بر القاب مذکور، به جهت سکونتش در اصفهان به «اصفهانی» و به جهت انتسابش به موسی بن جعفر (ع) به «موسوی» نسبت یافتهاست. مهمترین لقبش، «صاحب روضات الجنات» است که برگرفته از نام مهمترین اثر اوست.
جایگاه علمی [ویرایش]
وی از نادر دانشمندان اسلامی است که در اکثر علوم و فنون اسلامی، از قبیل: فقه، اصول، کلام، حدیث، رجال، منطق، ادبیات و تاریخ، تخصص و تبحر کافی داشت. او سلطهای تام و تخصصی کامل در ادبیات فارسی و عربی داشت. وی صاحب قلمی روان و سیال و در نهایت بلاغت است. کتابش «روضات الجنات» بهترین گواه بر این مدعاست.
در نگارش به قدری زبردست و توانا بود که جواب استفتا و احکام را هم منشیانه و با وزن و قافیه مینوشت. هنگامی که حکم تکفیر حاج سید حسن واعظ کاشی را نزدش بردند، نوشت:
«این سید کاشی، مشغول بدین تراشی، یا در متن کفر است یا در حواشی.»[۹]
علاوه بر نثر، در نظم و شعر نیز زبردست بود. اشعار فراوانی در موضوعات مختلف اخلاقی، اعتقادی و اصولی از وی به یادگار مانده که کتاب «قرة العین و سرور النشأتین» او در موضوع عقاید مشتمل بر بیش از ۳۰۰۰ بیت، طرف الاخبار لتحف الاخیار مشتمل بر ۱۱۲۰۰ بیت[۱۰] و مجموعه قصاید[۱۱] در مناقب اهل بیت عصمت و طهارت و نیز اصول فقهاش که منظوم است، از جمله آثار بجا مانده از اوست.[۱۲]
میرزا محمدباقر خوانساری؛ فقیهی پژوهشگر در فقه جعفری و متفکری اصولی بود. تألیفات وی در زمینه فقه و اصول، از قبیل: رسالههای خمس، فقه، نهریه، فضل الجماعة، اصول الفقه، ترجمه «رسالة الصوم» صاحب جواهر و احسن العطیة و شرح «الفیه» شهید، گواه توانایی وی در استنباط احکام و تسلط کامل او در اصول و فقه اسلامی میباشد.[۱۳]
در علمالحدیث دارای مهارت زیادی بود و تسلط کاملی بر روایات معصومین (ع) داشت. وی از معدود دانشمندان علم تراجم است که از نظر تخصص و احاطه تام و آگاهی کامل بر احوال راویان حدیث و اعلام و علمای اسلام، به سرحد کمال رسیده بود. او در این زمینه، مجتهدی بزرگ بود.[۱۳] وی در این زمینه تألیفات و آثار فراوانی از خود به یادگار گذاشتهاست، از جمله: رساله شرح حدیث حماد، طرف الاخبار لتحف الاخیار، تلخیص مجموعه ورام. مهمتر از همه کتاب «روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات» است. این کتاب از مهمترین کتابهای نوشته شده در شرح حال علما و فقها است؛ به طوری که مورد توجه دانشمندان علم رجال و شرح حال نویسان قرار گرفت و آن را مورد نقل یا نقد قرار دادند و در مدح آن سخنان بسیار گفتند.[۱۴]
استادان [ویرایش]
- سید محمدباقر شفتی[۱۵]
- سید ابراهیم قزوینی[۱۶]
- سید میرزا زینالعابدین خوانساری اصفهانی
- سید حسن مدرس
- محمدابراهیم کرباسی
- محمد ایوانکی بیدآبادی[۱۷]
شاگردان [ویرایش]
- شیخ الشریعه اصفهانی
- سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
- سید ابو تراب عبدالعلی خوانساری
- سید محمدباقر درچه ای
- آقا منیرالدین بروجردی
- ملا محمدحسین فارسی کرمانی
- میرزا عبدالرحیم کرباسی
- سید محمدجواد دهکردی
- میرزا حسن همدانی
- سید مهدی کرمانی
- میرزا احمد همدانی
- منیرالدین اصفهانی
- میرزا بدیع درب امامی[۱۸]
آثار [ویرایش]
- روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات
- احسن العطیة شرح الفیه شهید
- قرة العین و سرور النشأتین
- تلویح النوریات من الکلام فی تنقیح الضروریات من الاسلام
- تلخیص مجموعه ورام
- طرف الاخبار لتحف الاخیار
- جواهر الاثار و جوائز الأبرار
- تسلیة الاحزان فی فقد الاحبة و الاخوان
- ادب اللسان
- ترجمه رسالة الصوم صاحب جواهر
- درر النظیم فی رسم التحیة و التسلیم
- اقسام البلایا النازلة فی هذه الدنیا علی الشقی و السعید
- فضل الجماعه؛ خمس؛ فقه؛ النهریة
- شرح حدیث حماد
- دستور العمل للمکلفین
- امر به معروف و نهی از منکر
- اصول الفقه
- حاشیه بر شرح لمعه
- حاشیه بر قوانین الاصول[۱۹]
وفات [ویرایش]
محمدباقر موسوی خوانساری در شب دوشنبه (هشتم یا) نهم جمادیالاول سال ۱۳۱۳ بر اثر بیماری ذات الریه در اصفهان درگذشت و در تخت فولاد دفن شد.[۲۰]
در سال ۱۳۱۶، میرزا سلیمان خان رکن الملک، بقعهای بر آرامگاه او بنا کرد.[۲۱]
پانویس [ویرایش]
- ↑ ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۶؛ الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۹۸؛ طبقات اعلام الشیعة، ج ۱، ص ۲۱۱؛ فوائد الرضویه، ص ۴۰۳.
- ↑ نویسنده حاشیه بر معالم.
- ↑ نویسنده اشارات.
- ↑ علمای بزرگ شیعه، از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۴؛ روضات الجنات، ج ۱، ص ۳ مقدمه.
- ↑ نویسنده «ضوابط الاصول».
- ↑ نویسنده جواهر الکلام.
- ↑ روضات الجنات، ج ۱، ص ۳ مقدمه؛ النهریة، ص ۱۰؛ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۱۰؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۴؛ جواهر الکلام، ج ۱، ص ۳.
- ↑ «چهارسو» محلهای است معروف در اصفهان، که آن را «چهارسوی شیرازیان» یا «چهارسوی شیرازیها» میگویند (مکارم الاثار، ج ۳، ص ۷۹۸).
- ↑ تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۷.
- ↑ زندگانی آیتالله چهار سوقی، ص ۵۶.
- ↑ همان، ص ۸۳.
- ↑ تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۸ و ۱۷۷.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ النهریة، ص ۱۱.
- ↑ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۷.
- ↑ معروف به حجتالاسلام.
- ↑ نویسنده «ضوابط الاصول».
- ↑ بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ النهریة، ص ۴۱؛ نقباءالبشر، ج ۱، ص ۲۱۱؛ اعیان الشیعة، ج ۹، ص ۱۸۷؛ ریحانة الادب، ج ۱، ص ۳۶۶؛ الکنی و الالقاب، ج ۱، ص ۱۹۸؛ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۳ و ۸۰۴.
- ↑ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۴ ـ ۸۰۶؛ ریحانة الادب، ج ۱، ص ۳۶۶؛ النهریة، ص ۴۴.
- ↑ ایضاح المکنون، ج ۱، ص ۵۸۶؛ بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ احسن الودیعة، ج ۱، ص ۱۳۲؛ فوائد الرضویة، ص ۴۰۳؛ ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۶؛ نقباء البشر، ج ۱، ص ۲۱۱؛ الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج ۱۱، ص ۲۸۰؛ معجم المؤلفی الشیعة، ج ۱، ص ۱۶۵.
- ↑ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۱۵؛ احسن الودیعة، ج ۱، ص ۱۳۷؛ ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۷؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۵؛ الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۹۹؛ فوائد الرضویة، ص ۴۰۳؛ نقباء البشر، ج ۱، ص ۲۱۲.
- ↑ بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۸.
منبع [ویرایش]
- شبکه اطلاع رسانی اجتهاد
- جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۳، چ ۱، نشر معروف، قم: ۱۳۸۲.
هشدار: ترتیب پیشفرض «خوانساری، محمدباقر» ترتیب پیشفرض قبلی «خوانساری، سید محمدباقر» را باطل میکند.
