محمدباقر خوانساری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمدباقر چهارسوقی اصفهانی
نام کامل سید محمدباقر موسوی چهارسوقی خوانساری اصفهانی
اطلاعات علمی
تاریخ تولد ۱۲۲۶
زادگاه خوانسار ایران
محل تحصیل خوانسار، اصفهان، نجف
محل زندگی اصفهان
محل وفات ۱۳۱۳ اصفهان، ایران
مدفن تخت فولاد
شاگردان
شیخ الشریعه
سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
سید ابو تراب عبدالعلی خوانساری
سید محمدباقر درچه‌ای
و ...
تالیفات
روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات
احسن العطیة شرح الفیه شهید
قرة العین و سرور النشأتین
تلخیص مجموعه ورام
و ...

سید محمدباقر موسوی چهارسوقی اصفهانی ادیب،مورخ، فقیه، اصولی و محدث و معروف به چهارسوقی، در روز دوشنبه ۲۲ ماه صفر سال ۱۲۲۶ در شهر خوانسار به دنیا آمد.[۱]

تحصیلات[ویرایش]

دوران کودکی و نوجوانی‌اش در زادگاهش در فراگیری علوم مقدماتی حوزه نزد پدر و جدش سپری شد و دیری نپایید که پدرش به اتفاق خانواده‌اش برای همیشه، ساکن اصفهان گردید. وی نیز به اصفهان هجرت نمود و به تحصیل علوم دینی اشتغال پیدا کرد. در اصفهان در درس استادانی همچون: محمدتقی رازی،[۲] سید صدرالدین عاملی، محمدابراهیم کرباسی،[۳] سید حسن مدرس، سید محمد پسر عبدالصمد شهشهانی و پدرش شرکت کرد.[۴]

هجرت به نجف اشرف[ویرایش]

وی برای تکمیل یافته‌های علمی خود، در سال ۱۲۵۳ به نجف هجرت کرد و در درس خارج سید ابراهیم موسوی قزوینی،[۵] محمدحسن نجفی،[۶] شرکت کرد و به درجه اجتهاد رسید.[۷] بعد از آن به اصفهان مراجعت کرد.

القاب و نُسَب[ویرایش]

سید محمدباقر دارای القاب متعددی است. وی چون در خوانسار متولد شده‌است، منتسب به «خوانساری» است. وی بعد از هجرت به اصفهان و سکونت در محله چهارسوی، به تدریج در بین مردم اصفهان به سید محمدباقر «چهارسویی» یا «چهارسوقی» معروف شد.[۸]

علاوه بر القاب مذکور، به جهت انتسابش به میر زا ایوالقاسم موسوی اصفهانی معروف به میر کبیر، که جدّ جد او محسوب میشود به «اصفهانی» و همین طور به جهت انتسابش به موسی بن جعفر (ع) به «موسوی» نسبت یافته‌است. مهم‌ترین لقبش، «صاحب روضات الجنات» است که برگرفته از نام مهم‌ترین اثر اوست.

جایگاه علمی[ویرایش]

وی از نادر دانشمندان اسلامی است که در اکثر علوم و فنون اسلامی، از قبیل: فقه، اصول، کلام، حدیث، رجال، منطق، ادبیات و تاریخ، تخصص و تبحر کافی داشت. او سلطه‌ای تام و تخصصی کامل در ادبیات فارسی و عربی داشت. وی صاحب قلمی روان و سیال و در نهایت بلاغت است. کتابش «روضات الجنات» بهترین گواه بر این مدعاست.

در نگارش به قدری زبردست و توانا بود که جواب استفتا و احکام را هم منشیانه و با وزن و قافیه می‌نوشت. هنگامی که حکم تکفیر حاج سید حسن واعظ کاشی را نزدش بردند، نوشت:

«این سید کاشی، مشغول بدین تراشی، یا در متن کفر است یا در حواشی.»[۹]

علاوه بر نثر، در نظم و شعر نیز زبردست بود. اشعار فراوانی در موضوعات مختلف اخلاقی، اعتقادی و اصولی از وی به یادگار مانده که کتاب «قرة العین و سرور النشأتین» او در موضوع عقاید مشتمل بر بیش از ۳۰۰۰ بیت، طرف الاخبار لتحف الاخیار مشتمل بر ۱۱۲۰۰ بیت[۱۰] و مجموعه قصاید[۱۱] در مناقب اهل بیت عصمت و طهارت و نیز اصول فقه‌اش که منظوم است، از جمله آثار بجا مانده از اوست.[۱۲]

میرزا محمدباقر خوانساری؛ فقیهی پژوهشگر در فقه جعفری و متفکری اصولی بود. تألیفات وی در زمینه فقه و اصول، از قبیل: رساله‌های خمس، فقه، نهریه، فضل الجماعة، اصول الفقه، ترجمه «رسالة الصوم» صاحب جواهر و احسن العطیة و شرح «الفیه» شهید، گواه توانایی وی در استنباط احکام و تسلط کامل او در اصول و فقه اسلامی می‌باشد.[۱۳]

در علم‌الحدیث دارای مهارت زیادی بود و تسلط کاملی بر روایات معصومین (ع) داشت. وی از معدود دانشمندان علم تراجم است که از نظر تخصص و احاطه تام و آگاهی کامل بر احوال راویان حدیث و اعلام و علمای اسلام، به سرحد کمال رسیده بود. او در این زمینه، مجتهدی بزرگ بود.[۱۳] وی در این زمینه تألیفات و آثار فراوانی از خود به یادگار گذاشته‌است، از جمله: رساله شرح حدیث حماد، طرف الاخبار لتحف الاخیار، تلخیص مجموعه ورام. مهم‌تر از همه کتاب «روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات» است. این کتاب از مهم‌ترین کتاب‌های نوشته شده در شرح حال علما و فقها است؛ به طوری که مورد توجه دانشمندان علم رجال و شرح حال نویسان قرار گرفت و آن را مورد نقل یا نقد قرار دادند و در مدح آن سخنان بسیار گفتند.[۱۴]

استادان[ویرایش]

شاگردان[ویرایش]

آثار[ویرایش]

  • روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات
  • احسن العطیة شرح الفیه شهید
  • قرة العین و سرور النشأتین
  • تلویح النوریات من الکلام فی تنقیح الضروریات من الاسلام
  • تلخیص مجموعه ورام
  • طرف الاخبار لتحف الاخیار
  • جواهر الاثار و جوائز الأبرار
  • تسلیة الاحزان فی فقد الاحبة و الاخوان
  • ادب اللسان
  • ترجمه رسالة الصوم صاحب جواهر
  • درر النظیم فی رسم التحیة و التسلیم
  • اقسام البلایا النازلة فی هذه الدنیا علی الشقی و السعید
  • فضل الجماعه؛ خمس؛ فقه؛ النهریة
  • شرح حدیث حماد
  • دستور العمل للمکلفین
  • امر به معروف و نهی از منکر
  • اصول الفقه
  • حاشیه بر شرح لمعه
  • حاشیه بر قوانین الاصول[۱۹]

وفات[ویرایش]

محمدباقر موسوی خوانساری در شب دوشنبه (هشتم یا) نهم جمادی‌الاول سال ۱۳۱۳ بر اثر بیماری ذات الریه در اصفهان درگذشت و در تخت فولاد دفن شد.[۲۰]

در سال ۱۳۱۶، میرزا سلیمان خان رکن الملک، بقعه‌ای بر آرامگاه او بنا کرد.[۲۱]

پانویس[ویرایش]

  1. ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۶؛ الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۹۸؛ طبقات اعلام الشیعة، ج ۱، ص ۲۱۱؛ فوائد الرضویه، ص ۴۰۳.
  2. نویسنده حاشیه بر معالم.
  3. نویسنده اشارات.
  4. علمای بزرگ شیعه، از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۴؛ روضات الجنات، ج ۱، ص ۳ مقدمه.
  5. نویسنده «ضوابط الاصول».
  6. نویسنده جواهر الکلام.
  7. روضات الجنات، ج ۱، ص ۳ مقدمه؛ النهریة، ص ۱۰؛ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۱۰؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۴؛ جواهر الکلام، ج ۱، ص ۳.
  8. «چهارسو» محله‌ای است معروف در اصفهان، که آن را «چهارسوی شیرازیان» یا «چهارسوی شیرازی‌ها» می‌گویند (مکارم الاثار، ج ۳، ص ۷۹۸).
  9. تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۷.
  10. زندگانی آیت‌الله چهار سوقی، ص ۵۶.
  11. همان، ص ۸۳.
  12. تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۸ و ۱۷۷.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ النهریة، ص ۱۱.
  14. مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۷.
  15. معروف به حجت‌الاسلام.
  16. نویسنده «ضوابط الاصول».
  17. بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ النهریة، ص ۴۱؛ نقباءالبشر، ج ۱، ص ۲۱۱؛ اعیان الشیعة، ج ۹، ص ۱۸۷؛ ریحانة الادب، ج ۱، ص ۳۶۶؛ الکنی و الالقاب، ج ۱، ص ۱۹۸؛ مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۳ و ۸۰۴.
  18. مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۰۴ ـ ۸۰۶؛ ریحانة الادب، ج ۱، ص ۳۶۶؛ النهریة، ص ۴۴.
  19. ایضاح المکنون، ج ۱، ص ۵۸۶؛ بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ احسن الودیعة، ج ۱، ص ۱۳۲؛ فوائد الرضویة، ص ۴۰۳؛ ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۶؛ نقباء البشر، ج ۱، ص ۲۱۱؛ الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج ۱۱، ص ۲۸۰؛ معجم المؤلفی الشیعة، ج ۱، ص ۱۶۵.
  20. مکارم الاثار، ج ۳، ص ۸۱۵؛ احسن الودیعة، ج ۱، ص ۱۳۷؛ ریحانة الادب، ج ۳، ص ۳۶۷؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۰۵؛ الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۹۹؛ فوائد الرضویة، ص ۴۰۳؛ نقباء البشر، ج ۱، ص ۲۱۲.
  21. بیان المفاخر، ج ۱، ص ۲۷۴؛ تذکره شعرای خوانسار، ص ۱۷۸.

منبع[ویرایش]


هشدار: ترتیب پیش‌فرض «خوانساری، محمدباقر» ترتیب پیش‌فرض قبلی «خوانساری، سید محمدباقر» را باطل می‌کند.