داوید هیلبرت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
داوید هیلبرت
David Hilbert
David Hilbert 1886.jpg
متولد ۲۳ ژانویه ۱۸۶۲
کنیگسبرگ، امپراطوری آلمان
مرگ ۱۴ فوریه ۱۹۴۳ (۸۱ سال)
گوتینگن، آلمان نازی
رشته فعالیت ریاضی
دلیل شهرت بنیان‌ریزی و گسترش آنالیز تابعی

داوید هیلبرت (آلمانی: David Hilbert زادهٔ ۲۳ ژانویه ۱۸۶۲ در کنیگسبرگ، پروس شرقی؛ درگذشته ۱۴ فوریه ۱۹۴۳ در گوتینگن آلمانریاضی‌دان آلمانی و یکی از مشهورترین ریاضی‌دانهای قرن نوزدهم و همچنین، اوایل قرن بیستم. او یکی از تأثیرگذارترین ریاضی‌دانان در گسترش و پیدایش مکانیک کوانتومی و حتی نظریه نسبیت می‌باشد. از کارهای دیگر او، بنیان‌ریزی و گسترش آنالیز تابعی است.

او در کونیگسبرگ متولد شد و در سال ۱۸۸۴ از دانشگاه این شهر درجه دکتری گرفت و قریب ۱۰ سال را به تدریس در آن دانشگاه گذراند. سپس در ۱۸۹۵ به استادی دانشگاه گوتینگن رسید وتا آخر عمر در این شهر زیست.

تلاشها و دستاوردها[ویرایش]

هیلبرت یکی از مؤسسان ریاضیات قرن بیستم و در بسیاری جهات، به‌وجود آورنده مکتب صورتگرایی ریاضیات است که در ریاضیات محض این قرن نفوذ زیادی داشته‌است. یکی از دستاوردهای اساسی او در صورتگرایی و در مبانیِ هندسه است، که برخلاف مبانی اصلِ موضوعیِ نسبتاً شهودی‌تر اقلیدس، در بنا کردن هندسه بر مبنای اصلِ موضوعیِ محض مطرح شده‌است. کارهای ریاضی اوبسیار عمیق ومتنوع است. از جمله می‌توان نظریّه ناورداها، نظریّه میدان‌های جبری و تحقیق در مبانی هندسه و در مبانی ریاضیات، ومعادلات انتگرالی و فیزیکی را ذکر کرد. او سهم عظیمی در آنالیز ریاضی داشت. فضاهای برداری بی‌نهایت بعدیِ ابداعی او که به فضاهای هیلبرت مشهور اند راه را برای بنیانگذاری آنالیز تابعی گشود.

در سال ۱۹۰۰ در کنگره بین‌المللی ریاضیات، قرن تازه را با مطرح کردن فهرست مشهور ۲۳ مسئله‌ای خود، افتتاح کرد. مسائلی که از آن زمان تاکنون ریاضیدانان را به خود مشغول کرده، مبلغ عظیمی از آثار مهم هشتاد سال گذشته را بوجود آورده‌اند.

وی کارهای بسیار ارزشمندی در شاخه‌های متنوعی از ریاضیات انجام داده است. یکی از مهم‌ترین کارهای وی در صورت بندی اصل‌های هندسهٔ اقلیدسی (و به طور کلی هندسهٔ اصل موضوعی) است. وی کتاب «مبانی هندسه» را در سال ۱۸۹۹ منتشر کرد که هدف آن مربوط کردن اصل‌های موضوعهٔ هندسه به اصل حساب بود. وی در این کتاب به شرح نتیجه‌های مطالعات خود در این زمینه پرداخته است. اصل توازی هیلبرت (یا اصل توازی هیلبرت برای هندسهٔ اقلیدسی) چنین است: «هر چه باشد خط L وهر چه باشد نقطهٔ A غیرواقع بر خط L و P صفحهٔ شامل A و L باشد آن گاه حداکثر یک خط در صفحهٔ P، گذرا از A موجوداست که شامل هیچ نقطه‌ای از L نیست.».[۱]

بنا به دلایل فوق، هیلبرت اغلب به عنوان ریاضیدانی مطلقاً محض شناخته می‌شود، اما وی رئیس سمینار فیزیک اتمی مشهور گوتینگن نیز بود، که تأثیر عظیمی بر توسعه نظریه کوانتوم داشت.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. دیوید هیلبرت، انجمن ریاضی‌دانان جوان.