علی بن مهزیار اهوازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علی بن مهزیار اهوازی
Ali mahziar.JPG
آرامگاه علی بن مهزیار اهوازی
متولد هندیجان ، ایران
مرگ در دوران حسن عسکری
اهواز، ایران
ملیت ایرانی
رشته فعالیت فقه
دین مسلمان

علی‌ابن مهزیار اهوازی (هندیجانی)، ( سده سوم هـ. ق )، از فقها، محدثان و دانشمندان معروف شیعی.

وی از اصحاب علی بن موسی الرضا[۱]، محمد تقی ، علی النقی[۲]، و حسن عسکری بوده و احکام دینی را نزد آنها فراگرفته و در برخی از مناطق، به‌ویژه در اهواز به عنوان نماینده او بوده‌است.

شیخ طوسی در رجال او را از یاران علی بن موسی الرضا می داند و می گوید: دانشمندی موثق و دارای اعتقادی درست بود[۳] و از یاران پیشوای نهم و دهم شیعیان نیز محسوب می شود.[۴]

و در «فهرست» می نویسد: «علی بن مهزیار اهوازی رحمت الله علیه دانشمندی جلیل القدر، دارای روایات فراوان و ثقه است. اوراست سی و سه کتاب، مانند کتب حسین بن سعید با زیادت کتاب حروف القرآن، کتاب الانبیاء، کتاب البشارات.


علی علم فقه و شناخت احکام دینی را آموخت، و از علی بن موسی الرضا و محمد تقی روایت کرده است و از اصحاب خاص محمدتقی بشمار می رفت، و از جانب حضرت وکالت داشت. بدین گونه در نزد آن حضرت مقامی بس بزرگ یافت، و نیز از اصحاب علی النقی هم بود، و در بعضی از نواحی وکیل علی النقی بود.

راجع به او توقیعاتی مشتمل بر خوبی های وی از جانب محمد تقی و علی النقی خطاب به شیعیان صادر شده است. او در نقل روایاتش موثق بود. هیچ دانشمندی از وی نکوهش نکرده است. اعتقادی درست داشت، و کتاب های مشهوری تصنیف نموده است.

براساس برخی روایات وی در زمان حسن عسکری درگذشته‌است. بنابر روایات تاریخی هنگامی که مأمون خلیفه عباسی دستور داد تا علی بن موسی الرضا به عنوان ولیعهد او از مدینه عازم خراسان شود علی بن موسی الرضا در مسیر حرکت خود در روز شانزدهم صفر سال ۲۰۱ هـ. ق وارد اهواز شد و چند روزی در این شهر توقف نمود. بعداً در محل اقامت امام مسجدی به نام مسجدالرضا بنا گردید که علی‌ابن مهزیار وصیت کرد پس از مرگ او را در مسجد مذکور دفن کنند. در قسمت غربی بقعه وی و پیوسته به مقبره سالنی وجود دارد که احتمالاً همان مسجدی است که به آن اشاره شد.

او از سوی علی بن موسی الرضا جانشین «عبدالله بن جندب»، وکیل امام جعفر صادق و امام موسی کاظم شد و توقیعاتی از جانب امام محمد تقی و امام هادی به او رسید.[۵]

دانش[ویرایش]

مهزیار اهوازی از مفسران قرن سوم هجری است و بیش از سی کتاب و رساله در زمینه‌های مختلف معارف اسلامی دارد.[۶]نام وی در اسناد حدود ۴۳۷ روایت آمده‌است.[۷][۸] نجاشی از مناظرخ ابن مهزیار با علی بن اسباط که فطحی مذهب بوده، سخن به میان آورده است که سرانجام آن دو مسائل مورد بحث خود را پیش محمد تقی بردند که این امر، با بازگشت علی بن اسباط از عقیده باطل خود، خاتمه یافت.[۹][۱۰]

آثار[ویرایش]

مهزیار اهوازی دو کتاب به نام های تفسیر[۱۱] و حروف القرآن[۱۲] با موضوع قرآن داشته است.

وی در تاریخ نیز کتاب هایی درباره زندگینامۀ پیامبران تالیف کرده است.[۱۳] سید بن طاووس از کتاب ملاحم وی نیز یاد می‌کند.[۱۴]

بیشتر کتاب های علی بن مهزیار اهوازی فقهی است. وی مقالاتی در اشربه، بازرگانی و پیشه‌وری داشته[۱۵] کتاب الوضوء، کتاب الصلاة، کتاب الزکاة، کتاب الصوم، کتاب الحج، کتاب الطلاق، کتاب الحدود، کتاب الدیات، کتاب التفسیر، کتاب الفضائل، کتاب العتق و التدبیر، کتاب التجارات و الاجارات، کتاب المکاسب[۱۶] به رشته تحریر در آورده بود.

کتاب المثالب، کتاب الدعاء، کتاب التجمل و المروة و کتاب المزار از دیگر آثار وی است.[۱۷]

زندگی خانوادگی[ویرایش]

پدر وی به نام مهزیار، مسیحی و اهل هند بود که اسلام آورد سپس در یکی از روستاهای اهواز سکنی گزید. علی بن مهزیار نیز همراه پدرش، در همان دوران نوجوانی به دین اسلام گروید.[۱۸] نجاشی در رجال خود از وی این چنین یاد می کند: «ابوالحسن علی بن مهزیار اهوازی او از مردم دورق بود، و از موالی است. پدرش نصرانی بود و اسلام آورد. و گفته اند که علی نیز در صغر سن نصرانی بود ولی بعد مسلمان شد، و خدا با شناخت اسلام و مذهب تشیع بر وی منت نهاد. برخی معتقدند که وی اهل «هندیجان فارس» است.[۱۹] در دوره‌های گذشته «هندیجان» از شهرهای دورق قدیم - جزء فارس - محسوب می‌شد.

اساتید[ویرایش]

  • محمد بن ابی عمیر
  • احمد بن اسحاق ابهری
  • احمد بن محمد بن ابی نصر
  • حسن بن علی بن فضال
  • حسن بن محبوب
  • حسین بن سعید اهوازی
  • حماد بن عیسی
  • صفوان بن یحیی
  • عبدالله بن یحیی
  • محمد بن اسماعیل بن بزیع
  • محمد بن حسن قمی
  • موسی بن قاسم

سید ابوالقاسم خویی اساتید و کسانی که وی از آنان روایت نقل کرده را بیش از پنجاه نفر ذکر کرده است.

شاگردان[ویرایش]

ابوالقاسم خوئی در کتاب رجالی خویش نام بیش از بیست نفر از شاگردان علی بن مهزیار اهوازی را ذکر کرده است.از آن جمله احمد بن محمد بن خالد برقی ،ابراهیم بن هاشم قمی هستند.[۲۰]

منابع[ویرایش]

  1. رجال برقی، ص ۵۴.
  2. رجال برقی، ص ۵۵ و ۵۸.
  3. رجال شیخ طوسی، ص ۳۸۱.
  4. رجال شیخ، ص ۴۰۳ و ۴۱۷
  5. Amir-Moezzi, Mohammad Ali (1994). The Divine Guide in Early Shi'ism: The Sources of Esotericism in Islam. Translated by David Streight. SUNY Press. p. 102. ISBN 9780791494790. 
  6. فهرست، شیخ طوسی، ص ۸۸
  7. معجم رجال الحدیث، ج۱۲، ص۱۹۴
  8. «آستان علی‌بن مهزیار اهوازی؛ از تخریب تا بازسازی»(فارسی)‎. خبرگزاری قرآن. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  9. مهدی موعود، ترجمه بحار الأنوار،متن،ص:۹۴۷
  10. حیات فکری و سیاسی ائمه، جعفریان،ص:۴۹۲
  11. اعیان الشیعه، ص۲۲۶
  12. اعیان الشیعه، ص۲۲۶
  13. الذریعة، آغا بزرگ الطهرانی،ج۲،ص:۳۵۶
  14. التشریف بالمنن، ابن طاوس،ص:۳۰
  15. مجالس المؤمنین، ص۱۸۱
  16. رجال نجاشی
  17. رجال نجاشی
  18. زرگلی‌،ج ۵ ص ۱۷۸
  19. جال نجاشی، ص۱۷۷؛ اختیار معرفةالرجال (فهرست طوسی)، ج۲، ص۸۲۵.
  20. «علی بن مهزیار اهوازی»(فارسی)‎. پایگاه اطلاع رسانی حوزه. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  • سایه خورشید ،زندگینامه علی بن مهزیار اهوازی مسعود منفرد، قم، عصرجوان، ۲ تیر ۱۳۸۸
  • علی دوانی، با تلخيص از كتاب مفاخر اسلام، جلد ۱، صفحه ۱۰۷.
  • آقابزرگ تهرانی، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، اسماعیلیان، قم.
  • احمدی، رضا، «علی بن مهزیار اهوازی یا جاجرمی» مجلۀ زائر (ویژه نامۀ جواد الائمه)، شمارۀ هشتم، آبان ماه ۱۳۷۷، مشهد، ص ۵۴
  • زرگلی‌،خیر الدین،بیروت، چاپ‌ سوم‌.
  • سید بن طاووس(۶۶۴ق)، التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن، صاحب الأمر، قم، ۱۴۱۶ ق، چاپ اوّل.
  • شریعتی، علی، راهنمای خراسان، ۱۳۶۳، مشهد: انتشارات الفبا، چاپ دوم.
  • شیخ طوسی، رجال الطوسی،افست قم،چاپ اول.
  • باقر شریف قرشی، حیاة الإمام الرضا علیه‌السلام، ناشر سعید بن جبیر، قم، ۱۳۸۰ ش، چاپ دوم.
  • باقر شریف قرشی، تحلیلی از زندگانی امام هادی علیه‌السلام، مترجم محمدرضا عطایی، آستان قدس رضوی، مکان مشهد، ۱۳۷۱ش.
  • مجلسی، بحار، اسلامیه، تهران، ۱۳۶۳ش.
  • مجلسی، مهدی موعود ترجمه جلد۱۵بحار، مترجم علی دوانی، اسلامیه، تهران، ۱۳۷۸ش.
  • مخلصی، محمد علی، «توضیحی بر مقالۀ مسجد جامع جاجرم» مجلۀ اثر، شماره ۱۸ و ۱۳۶۹،۱۹، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
  • یاقوت حموی(م۶۲۶)، معجم البلدان، بیروت،‌دار صادر، ط الثانیة، ۱۹۹۵.