احمد بن موسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
احمد ابن موسی
زادهٔمدینه، حجاز
درگذشت۱۷ رجب ۲۰۲ (قمری)
مدفنحرم شاهچراغ، شیراز
محل زندگیمدینه
دیگر نام‌هااحمد ابن موسی، شاهچراغ
دورانهارون الرشید و مأمون عباسی
همسر(ها)حوران بنت اسحاق بن جعفر (عموزاده)
فرزندانمحمد، جعفر
والدین
خویشاوندانعلی بن موسی الرضا (برادر)
فاطمه معصومه (خواهر)
خانوادهبنی‌هاشم

احمد بن موسی کاظم (درگذشته ۱۷ رجب ۲۰۲ (قمری)[۲]) مشهور به شاهچراغ[۳][۴]،فرزند ارشد موسی کاظم[۵] هفتمین امام شیعیان امامی ،متکلم و فقیه شیعه و یکی از راویان حدیث است.[۶][۷] احمد بن موسی و محمد بن موسی از یک مادر که ام احمد خوانده می‌شد متولد گردیدند[۸]. وی برادر بزرگ علی ابن موسی الرضاست.[۹][۱۰]

در منابع شیعه[ویرایش]

مجلسی در کتاب «مراة العقول» در شرح حدیث پانزدهم می‌گوید: ام احمد مادر بعضی اولاد موسی کاظم بود و او داناترین، پرهیزگارترین و گرامی‌ترین زنهایش بود که اسرار خود را به او می‌سپرد و اماناتش را نزد او ودیعه می‌نهاد.

در کتاب اصول کافی در باب «امام در چه زمانی می‌داند امام است» آمده‌است که موسی کاظم امانت سربه‌مهری به ام احمد سپرد و گفت بعد از مرگ من هر کس از فرزندان من در طلب این امانت آمد خلیفه و جانشین من است. با او بیعت نما که جز خدا کسی خبر از این امانت ندارد. بعد از کشته‌شدن موسی، علی بن موسی به نزد ام احمد آمد و امانت پدر را طلبید. ام احمد به گریه افتاد و دانست که موسی کشته شده. پس امانت را بر حسب وصیت همسرش به وی داد و با او به عنوان امام هشتم شیعیان بیعت کرد[۱۱][۱۲].

فرزندان احمد ابن موسی[ویرایش]

بسیاری از علمای انساب احمد بن موسی را بدون فرزند دانسته‌اند[۱۳]؛ اما بر خلاف آنان بعضی وی را دارای فرزند دانسته‌اند، ضامن بن شدقم برای وی چهار فرزند به نام‌های محمد، علی، عبدالله و داود نقل کرده‌است.[۱۴] عباس فیض قمی امامزاده ابراهیم مدفون در قم را فرزند احمد بن موسی می‌داند.[۱۵]

قتل احمد بن موسی[ویرایش]

قُتلُغ خان، حاکم شیراز و عامل مأمون در خان زینان در هشت فرسخی شیراز با احمد بن موسی و کاروان همراه وی ملاقات کرد و خبر درگذشت علی بن موسی الرضا را به آنان رسانید[۱۶]. این خبر باعث تضعیف روحیه و پراکندگی آنان گردید. احمد بن موسی پس از شنیدن این خبر به همراه نزدیکان خود راهی شیراز شد و در آنجا در جریان جنگ به قتل رسید.تاریخ قتل او را ۱۷ رجب ۲۰۲ (قمری) نوشته اند[۱۷].

مدفن[ویرایش]

مقالهٔ اصلی: حرم شاهچراغ

حرم شاهچراغ در شیراز

مزار احمد بن موسی در شیراز، از قرن هفتم هجری قمری، در زمره اماکن زیارتی بوده است[۱۸]. بنای حرم احمد بن موسی در دوره اتابکان فارس در سده ششم هجری قمری ساخته شده‌است و گنبد و بارگاه آن دارای کاشی‌کاری‌های زیبایی است. در سال‌های ۴۰–۱۳۳۹ خورشیدی و در پی مرمت و نوسازی ساختمان گنبد، طراحی کاشی‌کاری آن توسط استاد عیسی بهادری صورت گرفته و به اجرا درآمد.درون حرم را با به کار بردن آئینه‌های ریز رنگین، به سبکی هنرمندانه، آئینه کاری کرده و انواع خط‌های زیبای فارسی و عربی، تزیین‌کننده نمای اطراف آینه‌ها و کاشی‌ها است.

بنای حرم، مشتمل بر ایوانی در جلو و حرمی گسترده در پشت ایوان است که در چهار جانب حرم، چهار شاه‌نشین قرار گرفته و مسجدی نیز در پشت حرم (سمت غرب) ساخته شده‌است. ضریح احمدبن موسی در شاه‌نشین زیر گنبد قرار دارد و از نقره ساخته شده‌است.

کشف مزار احمد بن موسی[ویرایش]

تارنمای خبرآنلاین به نقل از صفحه ۱۹۲ کتاب قیام سادات علوی تألیف علی اکبر تشید می‌نویسد: «تا زمان امیر عضدالدوله دیلمی کسی از مقبره احمد ابن موسی اطلاعی نداشت و آنچه روی قبر را پوشانده بود تل گلی بیش به نظر نمی‌رسید که در اطراف آن، خانه‌های متعدد ساخته و مسکن اهالی بود. از جمله پیرزنی در پایین آن تل، خانه‌ای گلی داشت و در هر شب جمعه، ثلث آخر شب می‌دید چراغی در نهایت روشنایی در بالای تل خاک می‌درخشد و تا طلوع صبح روشن است، چند شب جمعه مراقب می‌بود، روشنایی چراغ به همین کیفیت ادامه داشت با خود اندیشید شاید در این مکان، مقبره یکی از امامزادگان یا اولیاءالله باشد، بهتر آن است که امیر عضدالدوله را بر این امر آگاه نمایم، هنگام روز پیرزن به همین قصد به سرای امیر عضدالدوله دیلمی رفت و کیفیت آنچه را دیده بود به عرض رسانید. امیر و حاضرین از بیانش در تعجب شدند. درباریان که این موضوع را باور نکرده بودند، هر کدام به سلیقه خود چیزی بیان کردند. اما امیر گفت:اولین شب جمعه شخصاً به خانه پیرزن می‌روم تا از موضوع آگاه شوم. چون شب جمعه فرا رسید شاه به خانه پیرزن آمده و دور از خدم و حشم آنجا خوابید و پیرزن را فرمود هر وقت چراغ روشن گردید مرا بیدار کن. چون ثلث آخر شب شد پیرزن بر حسب معمول روشنایی پرنوری قوی تر از دیگر شب‌های جمعه مشاهده کرد و از شدت شعفی که به وی دست داده بود بر بالین امیر عضدالدوله آمده و بی‌اختیار سه مرتبه فریاد زد: «شاه! چراغ». و از آن به بعد به شاه چراغ معروف گردید[۱۹][۲۰]

روز بزرگداشت[ویرایش]

در سال ۱۳۸۶ با تصمیم شورای فرهنگ عمومی استان فارس، ۶ ذی‌القعده در دهه کرامت یعنی حدفاصل تولد فاطمه معصومه و علی ابن موسی الرضا به‌عنوان روز بزرگداشت احمد بن موسی شاهچراغ تعیین شد.[۲۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویسها و منابع[ویرایش]

  1. ذبیح‌الله محلاتی (۱۳۸۵)، «جلد سوم»، ریاحین‌الشریعه، دارالکتب الاسلامیه، ص. ۳۵۸، شابک ۹۶۴-۴۴۰-۳۲۱-۵
  2. «الإرشاد - الشيخ المفيد - کتابخانه مدرسه فقاهت». lib.eshia.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۲-۰۶.
  3. میزان، خبرگزاری (۱۳۹۶/۰۵/۰۸ - ۰۹:۰۰). «دلیل نامیدن حضرت احمد بن موسی (ع) به نام شاهچراغ». fa. دریافت‌شده در 2024-02-05. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  4. «چرا به شاهچراغ، شاهچراغ می گویند؟». www.khabaronline.ir. ۲۰۱۲-۰۹-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۰.
  5. «احمد بن موسی (علیهما السلام) شاه چراغ». shia-ac.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۲-۰۵.
  6. فخرالدین رازی، الشجرة المبارکة، به کوشش مهدی رجایی، قم، ۱۴۰۹ق؛.
  7. «بررسی ابعاد شخصیتی احمد بن موسی‌الکاظم (ع) / شاهچراغ چه معنایی دارد؟». www.iscanews.ir. ۲۰۲۲-۰۶-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۱۸.
  8. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۸، ص۳۰۸.
  9. «زندگینامه حضرت احمد بن موسی (علیهما السلام) | شورای اسلامی شهر شیراز». shorashiraz.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۱۸.
  10. «جایگاه حضرت احمد بن موسی(ع) شاه چراغ در فرهنگ مردم». hawzah.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۰.
  11. شهرستانی، الملل و النحل، ۱۳۳۰ش، ج۱، ص۱۶۹؛ نوبختی، فرق الشیعه، ۱۴۰۴ق، ص۸۵.
  12. حاتمی (۲۰۲۰-۰۶-۲۸). «چرا احمد بن موسی به شاه چراغ ملقّب شد؟». خبرگزاری بین المللی شفقنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۰.
  13. عقیقی، المعقبین، ۱۴۲۲ق، ص۴۳؛ بخاری، سرالسلسله العلویه، ۱۳۸۹ق، ص۴۳.
  14. ض‍ام‍ن ب‍ن ش‍دق‍م، تحفه الازهار، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۲۹۶. کاراکتر zero width joiner character در |عنوان= در موقعیت 2 (کمک)
  15. فیض قمی گنجینه آثار قم، ۱۳۴۹ش، ج۲، ص۳۶۴–۳۷۱.
  16. «احمد بن موسی بن جعفر | دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی». www.cgie.org.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۲-۰۵.
  17. Balanj، Mohsen. «آستان احمد بن موسی(شاهچراغ شیراز)». جنت المهدی-عج. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۲-۰۵.
  18. Fadil, Azhar Hadi (2020-11-04). "صورة الهند من خلال كتاب (نزهة المشتاق) للأدريسي وكتاب (رحلة ابن بطوطة) لأبن بطوطة". Journal of Tikrit University for Humanities. 27 (8): 324–352. doi:10.25130/jtuh.27.8.2020.15. ISSN 2664-0570.
  19. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۸، ص۳۰۸.
  20. زاهدی، «احمد بن موسی(ع)»، ص۹۹ - ۱۰۳.
  21. «خبرگزاری فارس - نام «شاهچراغ» از کجا آمده‌است؟». خبرگزاری فارس. ۲۰۲۲-۱۰-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۱۸.

پیوند به بیرون[ویرایش]