علی بلوکباشی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
علی بلوکباشی
زمینه فعالیت پژوهش و نویسندگی
ملیت ایرانی
تولد ۸۲ سال
تهران
تابعیت ایرانی
محل زندگی تهران
نام(های)
دیگر
پدر مردم‌شناسي آكادميك ايران
فعالیت در گروه تحقیقاتی مردم‌شناسی
مدرک تحصیلی دکترا
رشته تحصیلی مردم‌شناسی
نویسنده کتاب‌های بیش از ۲۰ عنوان کتاب

علی بلوکباشی (زادهٔ ۱۳۱۴ خورشیدی) نویسنده و پژوهشگر در حوزه مردم‌شناسی اهل ایران است. وی دارای مدرک دکترای مردم‌شناسی از دانشگاه آکسفورد انگلستان است.[۱] از وی به عنوان پدر مردم‌شناسي آكادميك ايران یاد میشود. [۲]


شرح زندگی[ویرایش]

علی بلوکباشی زاده سال ۱۳۱۴ در كوچه تهرانچي شهر تهران است. سه ماه پيش از تولدش در اثر تشخيص نادرست نوع بيماري و درمان غلط پدر خود را از دست داد.

تحصیلات آغازین خود را در دبستان دقيقي در خيابان شاهپور تهران گذراند ولی به زودی به پژوهش علاقه‌مند شد. در این مورد خود ایشان در مصاحبه ای اینچنین می‌گویند:

در سالهای ابتدایی دوران دبستان جزوه بینوایان که هفته به هفته چاپ می‌شد را با پول توجیبی که هر هفته می‌گرفتم، می‌خریدم و بااشتیاق تمام می‌خواندم و هر هفته منتظر می‌ماندم تا جزوه بعدی بیاید تا ادامه داستان را بخوانم. پشت هر کدام از این جزوات جلدی بود که خواننده‌ها نظرشان را بنویسند و برای ناشر بفرستند و من در یکی از این جزوات احساس خودم را از داستان نوشتم و برای [مؤسسه] انتشاراتی معرفت فرستادم و آنها این نوشته مرا چاپ کردند و چاپ این نوشته از من، آن هم در سنین ده-دوازده سالگی باعث شد که دلبسته نوشتن شوم … تا اینکه نوبت دبیرستان شد و من دیپلم طبیعی آن زمان را گرفتم؛ ولی عاشق ادبیات بودم و علی رغم اینکه می‌توانستم در دانشگاه رشته پزشکی را دنبال کنم، رفتم به آموزشگاه شبانه و دیپلم ادبی گرفتم.[۳]

در دوران آموزشگاه شبانه، معلم ادبیات آموزشگاه شبانه خزاعلی شادروان دکتر محجوب با دیدن داستان کوتاه بلوکباشی جوان با نام گربه سفیده که محتوایش زندگی فرهنگی یک خانواده سنتی است استعداد پژوهش را در وی کشف می‌کند و این دستان را در مجله پیام نوین چاپ می نماید.

پس از پایان دبیرستان، وی وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران می‌شود و در سال ۱۳۴۱ موفق به دریافت لیسانس در رشته ادبیات می‌شود. پس از آن مدرک فوق لیسانس خود را در رشتهٔ «زبان‌شناسی همگانی و زبان‌های باستانی» از دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران کسب نمود.
در دوران دانشگاه شروع به تحقیق در اقوام ایرانی را می‌نماید و به مدت چند سال مشغول سفر در بین اقوام ایرانی و مطالعه و پژوهش انها میشود. همین مساله او را بیش از پیش ترغیب مینماید که برای ادامه تحصیل در خارج از کشور اقدام نماید.
وی در سال ۱۳۴۹ به انگلستان سفر کرد و در دانشگاه آکسفورد در دوره دکتری به تحصیل مردم‌شناسی پرداخت. در همین مدت دوره‌های Diploma و B. Litt. و D. Phil را در رشته «انسان‌شناسی اجتماعی» نیز گذراند.

بلوکباشی پس از باگشت به ایران تاکنون، بی وقفه در زمینه تدریس، تألیف و پژوهش مشغول بوده‌است. پژوهش در زمینه مسائل مربوط به «مردم‌نگاری و فرهنگ عامه» ایران و مطالعه و بررسی ساختهای اجتماعی، اقتصادی، هنری و فرهنگی و نظامهای ایمانی و عقیدتی در جامعه‌های شهری و ایلی ـ عشایری از عمده‌ترین فعالیتهای ایشان در چند دهه گذشته بوده‌است.
در زمینه تدریس نیز ایشان در دانشکده هنرهای دراماتیک، دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، دانشگاه الزهراء و دانشگاه آزاد اسلامی در رشته‌های «مردم‌شناسی عمومی»، «روان‌شناسی اجتماعی»، «فرهنگ عامه»، «ادبیات عامه» و «نمایش در ایران» از جمله فعالیت‌های ایشان است.
ایشان سردبیری فصلنامه «مردم‌شناسی و فرهنگ عامه ایران» را به عهده داشته‌اند.[۴]

سوابق علمی[۵][ویرایش]

  • عضو شورای عالی علمی دایرة المعارف بزرگ اسلامی از ۱۳۶۵–۱۳۹۳
  • مدیر بخش مردم‌شناسی دایرة المعارف بزرگ اسلامی
  • معاونت اداره فرهنگ عامه از ۱۳۴۴–۱۳۵۲
  • مدیر بخش تحقیقات شهری مرکز مردم‌شناسی ایران از ۱۳۴۷–۱۳۵۵
  • عضو هیئت علمی فرهنگنامه کودکان و نوجوانان از ۱۳۶۲ تاکنون
  • عضو هیئت رئیسه نخستین انجمن انسان‌شناسی ایران از ۱۳۸۰–۱۳۸۴
  • مدیر بخش پیشه و صنعت در فرهنگستان زبان و ادب فارسی از ۱۳۸۴ تاکنون
  • عضو هیئت علمر گروه انسان‌شناسی هنر در فرهنگستان هنر از ۱۳۸۵ تاکنون

جوایز و افتخارات[۶][ویرایش]

  • پژوهشگر برگزیده پژوهش‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۹؛
  • اهدای لوح تقدیر از سایت انسان‌شناسی و فرهنگ: ۱۳۹۲؛
  • اهدای لوح تقدیر از سوی وزارت فرهنگ و هنر: ۱۳۵۶.

آثار وی[ویرایش]

حاصل پنج دهه تلاش، تألیف و ترجمه در حوزه‌های مختلف مانند ایران‌شناسی، قوم نگاری، انسان‌شناسی و مردم‌شناسی و فرهنگ عامه از ایشان کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌های بسیاری است که همگی ارزشمند و قابل توجه هستند.[۷]

کتاب‌ها[ویرایش]

ردیف نام کتاب شرح ناشر سال انتشار
۱ شب یلدا - نشر گل آذین ۱۳۹۵
۲ ترجمه بازمانده هایی از فرهنگ دوران جاهلی در تمدن اسلامی نوشته ادوارد وسترمارک نشر گل آذین ۱۳۹۴
۳ قهوه‌خانه و قهوه‌خانه نشینی در ایران - دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۹۳
۴ آشپز و آشپزخانه پژوهشی انسان شناختی در تاریخ اجتماعی هنر آشپزی - ۱۳۹۲
۵ در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن[۸][۹] سی گفتار دربارهٔ فرهنگ نشر گل آذین ۱۳۸۸
۶ ترجمه تاریخ انسان‌شناسی: از آغاز تا امروز A History of Anthropologhy
by Thomas Hylland Eriksen
نشر گل آذین ۱۳۸۷
۷ بازی‌های کهن در ایران[۱۰] دفتر پژوهشهای اسلامی ۱۳۸۶
۸ جامعه ایلی در ایران[۱۱] دفتر پژوهشهای فرهنگی ۱۳۸۲
۹ پژوهشی درموسیقی وسازهای موسیقی نظامی با همکاری یحیی شهیدی دفتر پژوهشهای اسلامی ۱۳۸۱
۱۰ نخل گردانی[۱۲] نمایش تمثیلی از جاودانگی حیات شهیدان دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۸۰
۱۱ نوروز، جشن نوزایی آفرینش[۱۳] دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۸۰
۱۲ پژوهشی در تعزیه و تعزیه خوانی،
از آغاز تا پایان دوره قاجار در تهران
(مؤلف همکار) کمیسیون ملی یونسکو در ایران
دفتر پژوهش‌های فرهنگی
۱۳۸۰
۱۳ قالی شویان مناسک نمادین قالی‌شویی در مشهد اردهال دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۷۹
۱۴ جزیرهٔ قشم صدف ناشکافتهٔ خلیج فارس دفتر پژوهشهای فرهنگی ۱۳۷۹
۱۵ گردآورنده: چیستان نامه دزفولی اثر محمد علی امام اهوازی دفتر پژوهشهای فرهنگی ۱۳۷۹
۱۶ معرفی و آثاری در ادبیات مردم‌شناسی نقد و نظر دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۷۷
۱۷ قهوه‌خانه‌های ایران دفتر پژوهش‌های فرهنگی ۱۳۷۵
۱۸ فرهنگ عامه کتاب آموزشی وزارت آموزش و پرورش ۱۳۵۶
۱۹ مفاهیم و نمادگارها در طریقت قادری مرکز مردم‌شناسی ایران ۱۳۵۶
۲۰ گردآورنده: کتاب‌شناسی فرهنگ عامه و مردم‌شناسی اثر محمد زمانی مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای ۱۳۵۰

مقالات[ویرایش]

بیش از ۲۰۰ مقاله در دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، دانشنامه ایرانیکا، فرهنگنامه کودکان و نوجوانان، مجلات علمی پژوهشی و … به چاپ رسیده‌است. از جمله مهمترین آنها می‌توان به این مقالات اشاره کرد:[۱۴]

  • "نوروز و خوان نوروزی؛ نقش نمادین و اجتماعی آن در فرهنگ رفتاری و هویتی"، بخارا، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۲، شماره ۹۲؛
  • "چالش‌های اجتماعی و فرهنگی در بنیان‌گیری آموزش نوین"، حافظ، نیمه اول مرداد ۱۳۸۵، شماره ۳۲؛
  • "فن‌آوری‌های سنتی (زمین، باغ، دام، گاه‌شناسی)، دانش و فن کشاورزی در جامعه قدیم ایران (نگاهی به آگاهی‌های تجربی رشیدالدین فضل‌الله دربارهٔ علوم و فنون سنتی کشاورزی)"، فرهنگ مردم، بهار ۱۳۸۵، شماره ۱۷؛
  • "دوالک بازی و تحقیقی در واژهٔ دوال"، هنر و مردم، اسفند ۱۳۴۸، شماره ۸۹؛
  • "ایل‌پژوهی میرزا حسن حسینی فسایی در جغرافیای تاریخی فارسنامه ناصری"، نشر دانش، سال بیست و یکم، زمستان ۱۳۸۴، شماره ۴؛
  • "ضیافتی روحانی بر سر خوان نوروزی"، حافظ، فروردین ۱۳۸۴، شماره ۱۳؛
  • "پدیده‌ای به نام لوطی و لوطی‌گری در حیات اجتماعی ایران"، فرهنگ مردم، بهار ۱۳۸۳، شماره‌های ۸ و۹؛
  • "دورهٔ اساطیری ایران در تاریخ طبری"، کتاب ماه مردم، آذر و دی ۱۳۸۱، شماره ۵۱ و ۵۲؛
  • "هویت سازی اجتماعی از راه بادزدایی گشتاری"، انسان‌شناسی، بهار و تابستان ۱۳۸۱، شماره ۱؛
  • "زبان‌های رمزی در ایران"، کتاب ماه هنر، مرداد و شهریور ۱۳۸۰، شماره‌های ۳۵ و ۳۶؛
  • "اسطوره دراندیشه و بیان اسطوره شناسان برجسته جهان"، کتاب ماه هنر، مهر و آبان ۱۳۷۹، شماره‌های ۲۵ و ۲۶؛
  • "پدیدارشناسی مناسک تشرف"، نشر دانش، مرداد و شهریور ۱۳۷۹، شماره ۶۵؛
  • "تاریخ اجتماعی و سیاسی شاهسون کوچندگان مرزنشین ایران"، نشر دانش، سال هفدهم، تابستان ۱۳۷۹، شماره ۲؛
  • "تابوت گردانی، نمایشی تمثیلی از قدرت قدسی خداوند"، نشر دانش، سال شانزدهم، زمستان ۱۳۷۸، شماره ۴؛
  • "نقش و نگارهای سردر خانه‌های قدیم تهران"، نشر دانش، مرداد و شهریور ۱۳۷۲، شماره ۷۷؛
  • "توصیفی از تعزیه عروسی قاسم"، تئاتر، زمستان ۱۳۷۰، شماره ۱۶؛
  • "ایل بهمئی"، هنر و مردم، مهر ۱۳۴۴، شماره ۳۶.


منابع[ویرایش]

  1. علی بلوکباشی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  2. نمی‌دانم کِی آرام خواهیم گرفت، روزنامه شرق.
  3. علی بلوکباشی، زندگینامه نویسنده و محقق.
  4. «نکوداشت 80سالگی علی بلوکباشی برپا می‌شود». ایسنا، ۲۱ دی ۱۳۹۴. 
  5. سوابق اجرایی و علمی، دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
  6. جوایز و افتخارات، دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
  7. پرونده ی «علی بلوکباشی»، وبگاه اشوود.
  8. در فرهنگ خود زیستن، معرفی کتاب.
  9. رونمایی از در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن، انسان‌شناسی و فرهنگ.
  10. بازی‌های کهن در ایران، انسان‌شناسی و فرهنگ.
  11. جامعه ایلی ایران، انسان‌شناسی و فرهنگ.
  12. نخل گردانی، انسان‌شناسی و فرهنگ.
  13. نوروز، جشن نوزایی آفرینش، انسان‌شناسی و فرهنگ.
  14. زندگینامه علی بلوکباشی، مجله الکترونیکی ویستا.


جستارهای وابسته[ویرایش]