جنگل‌های مختلط کاسپینی هیرکانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جنگل‌های مختلط کاسپینی هیرکانی
Lerik Azerbaijan 03.JPG
بومگاه
زیست‌بومTemperate broadleaf and mixed forests
مرزها
گونهٔ پرندگان۲۹۶[۱]
گونهٔ پستانداران۹۸[۱]
جغرافیا
مساحت۵۵٬۱۰۰ کیلومتر مربع (۲۱٬۳۰۰ مایل مربع)
کشورهاایران و جمهوری آذربایجان
نگهداری
منقرض‌شده۵۱٫۰۰۷٪[۱]
محافظت‌شده۱۰٫۳۰٪[۱]
نام رسمیجنگل‌های هیرکانی
زمینهNatural: (ix)
نامزد۲۰۱۹ (چهل و سومین نشست)
شمارهٔ ارجاع۱۵۸۴
State Party ایران
منطقهغرب آسیا

جنگل‌های مختلط کاسپینی هیرکانی (به انگلیسی: Caspian Hyrcanian mixed forests) یک زیست‌منطقه در زیست‌بوم جنگل‌های مختلطِ پهن‌برگِ حاشیهٔ جنوبی دریای کاسپین و کناره شمالی البرز به مساحت ۵۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۲۱٬۰۰۰ مایل مربع) (٪۷ مساحت ایران) است که در کتارهٔ جنوبی و جنوب باختری دریای کاسپین در بخش‌هایی از ۵ استان شمالی ایران قرار گرفته و در دو کشورِ ایران و جمهوری آذربایجان است. این جنگل از منطقه پارک ملی هیرکان جمهوری آذربایجان آغاز و تا استان خراسان شمالی در ایران امتداد دارد و در ایران، مورد حفاظت مشترک سازمان حفاظت محیط زیست ایران و سازمان میراث فرهنگی است.[۲]

واژه هیرکان برابر یونانی نام گرگان است.

تاریخچه[ویرایش]

این جنگل با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال (دوره پالئوژن) یکی از ارزشمندترین جنگل‌های جهان به‌شمار می‌آید و از آن به عنوان موزه طبیعی یاد می‌شود. در آن زمان بیشتر مناطق معتدل شمالی کره زمین را اینگونه جنگل‌ها پوشانده بودند. در عصر یخبندان، کواترنری این جنگل‌ها کوچکتر شدند اما با پایان عصر یخبندان دوباره گسترش یافتند.[۳]

تنوع گونه‌ها[ویرایش]

بیش از ۳۲۰۰ گونه گیاهی، ۴۴ درصد آوندداران، ۵۸ گونه پرنده، ۵۸ گونه پستاندار از جمله یوزپلنگ آسیایی در این جنگل‌ها زندگی می‌کنند. نزدیک هفت و نیم میلیون نفر در این جنگل‌ها زندگی می‌کنند.[۳]

جنگل پهن‌برگ در استان گیلان ایران

برخی مناطق حفاظت‌شده[ویرایش]

در جمهوری آذربایجان[ویرایش]

در ایران[ویرایش]

ثبت جهانی[ویرایش]

در ۲۱ تیر ۱۳۸۵ جمهوری آذربایجان درخواستی را برای ثبت جهانی جنگل‌های خزری-هیرکانی به سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) ارائه کرد. با بررسی کارشناسان این سازمان اعلام شد به دلیل اینکه سهم جمهوری آذربایجان تنها ۲۰ هزار هکتار در مقابل سهم ۲ میلیون هکتاری ایران از این جنگل است ثبت جهانی این اثر به تنهایی به نام آذربایجان ممکن نیست. پس از آن مقامات فرهنگی ایران پیشنهادی را برای ثبت مشترک این اثر طبیعی به آذربایجان ارائه دادند. این امر به دلیل اختلافات موجود به بن‌بست خورد. از جمله موارد، اختلافی این بود که با وجود قوانین یونسکو برای ثبت نام کشورهای دارای آثار تاریخی و طبیعی مشترک به ترتیب حروف الفبا در اسناد مکتوب خود، ایران مخالف ثبت نام آذربایجان پیش از نام ایران بود. استدلال ایران این بود که سهم اندک آذربایجان از این جنگل هم‌ارز سهم ایران نیست که بتوان صرفاً بر اساس حروف الفبا چیدمان متن سند را مشخص کرد.[۵]

جنگل هیرکانی در استان مازندران

بنا بر اعلام دبیرکل کنونی کمیسیون ملی یونسکو در ایران: در چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان، جنگل‌های هیرکانی که از آستارا در شمال استان گیلان تا گلیداغ در خاور استان گلستان کشیده شده‌است، با نظر موافق اعضای کمیته در ۱۴ تیر ۱۳۹۸ در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. به گفته همین منبع، این بیست و چهارمین مورد از میراث تاریخی و طبیعی ایران است که در فهرست یونسکو جای می‌گ،یرد.[۶]

تخریب[ویرایش]

در دهه‌های گذشته توسعه سریع عمرانی، چرای بی‌رویه، برداشت غیرقانونی از منابع جنگلی، ساخت‌و‌ساز، تصرف غیرقانونی زمین‌ها، توسعه ناپایدار گردشگری، توسعه بی‌رویه کشاورزی، و آتش‌سوزی باعث تخریب این جنگل‌ها و از دست رفتن تنوع گیاهی و جانوری آن شده است. سازمان حفاظت محیط زیست ایران و برنامه عمران ملل متحد یک برنامه مشترک پنج ساله را برای حفظ تنوع زیستی این جنگل‌ها آغاز کرده‌اند.[۶]

نقشهٔ زی‌جاها در ایران
  استپ جنگلی
  جنگلها
  نیمه بیابانی
  مناطق پست بیابانی
  استپ
  شوره زار

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ Hoekstra, J. M.; Molnar, J. L.; Jennings, M.; Revenga, C.; Spalding, M. D.; Boucher, T. M.; Robertson, J. C.; Heibel, T. J.; Ellison, K. (2010). Molnar, J. L., ed. The Atlas of Global Conservation: Changes, Challenges, and Opportunities to Make a Difference. انتشارات دانشگاه کالیفرنیا. ISBN 978-0-520-26256-0.
  2. «ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی». جام جم آنلاین. دریافت‌شده در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۹.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «جنگل‌های منحصر به فرد هیرکانی ایران در میراث جهانی یونسکو ثبت شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۴ تیر ۱۳۹۸.
  4. "Caucasus-Anatolian-Hyrcanian Temperate Forests". World Wildlife Fund.
  5. «یونسکو کار ایران را برای ثبت جهانی اثر دشوار کرد». ایسنا. ۱۶ ژوئن ۲۰۱۳.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ «جنگل‌های منحصر به فرد هیرکانی ایران در میراث جهانی یونسکو ثبت شد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۴ تیر ۱۳۹۸.

منابع[ویرایش]