گویش‌های گورانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گویش‌های گورانی
سخن‌گویان عراق و ایران سال تدوین ۲۰۰۰
منطقه هورامان و گرمیان
کل سخن‌گو ۴۴٬۰۰۰
خانواده‌های زبانی هندواروپایی
گویش‌ها
کدهای زبان
ISO 639-1 هیچکدام
ISO 639-2
ISO 639-3 hac

گورانی دسته‌ای از گویش‌های ایرانی شمالغربی است که در غرب ایران و شمال شرق عراق صحبت می‌شود. متکلمین به گویش‌های گورانی همچنین از زبان کردی سورانی، کردی کلهری ، کردی کرمانجی و همچنین زبان های رسمی کشورهایی که در آن زندگی می کنند، مانند فارسی، عربی و ترکی نیز استفاده می‌کنند.[۱][۲] این زبان به علت تعداد کم گویشوران آن توسط یونسکو یکی از زبانهای در خطر نابودی اعلام شده است.[۳] گویشوران آن در ایران ۲۳ هزار نفر و در عراق ۲۱ هزار نفر برآورد شده‌اند.[۲]

دسته بندی زبانی[ویرایش]

گویش‌های گورانی از شاخه زازا-گورانی زبان‌های ایرانی هستند و نزدیکی آن‌ها بیشتر با زبان‌های کناره دریای خزر است.[۴] برخی معتقدند گورانی با زبان‌های کردی مانند سورانی و کرمانجی که در همسایگی آن قرار دارند تمایز زیاد دارد.[۵] اما برخی دیگر آن را در شمار گویش‌های زبان کردی قرار می‌دهند.[۶]

برخی نیز معتقدند که گورانی نه یک گویش یا لهجه و نه یک زبان، بلکه یک شیوه‌ی ادیبانه ی زبانی است که در بین گویشوران کرد زاگرس نقش پیوندی دارد و تنها در گفتمان ادبی و در فرم شعری به منصه ی ظهور میرسد. بر این اساس می توان گفت که گورانی روش کلاسیک بیان ادیبانه‌ی مردم دیار زاگرس پس از برافتادن زبان پهلوی (از دوره‌ی ساسانیان) تا نیمه‌های سده‌ی بیستم بوده است.[۷]

منطقه جغرافیایی[ویرایش]

این گویش در نواحی جنوبی کردستان که بین ایران و عراق تقسیم شده‌است تلفظ می‌شود. در کردی سایر مناطق به آواز گورانی و به آواز خوان گورانی بیژ گفته می‌شود. در عراق در خانقین، مندلی، شرق سلیمانیه، نزدیکی حلبچه و در ایران در جنوب و غرب ایران (کنار مرز عراق)، اورامانات، شرق سنندج، شمال و شمال غربی کرمانشاه به این گویش سخن می‌گویند.[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. آیا مردم ایل گوران به گویش گورانی تکلم دارند؟
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International Gurani
  3. [۱] UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger
  4. J N Postgate, Languages of Iraq, ancient and modern, British School of Archaeology in Iraq, [Iraq] : British School of Archaeology in Iraq, 2007, p.138.
  5. J N Postgate, Languages of Iraq, ancient and modern, British School of Archaeology in Iraq, [Iraq] : British School of Archaeology in Iraq, 2007, p.138.
  6. «Kurdish language». Britannica Encyclopedia. بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۰. 
  7. برای رسیدن به گنجینه نهفته ی زبان کردی نقاط کور سلسله جبال انتهائی زاگرس را رصد کردم. / شفق نیوز؛ ۱۵ اسفند ۱۳۹۱

منابع دیگر[ویرایش]

Wikimedia Incubator
پروژه
گویش‌های گورانی test مربوط به ویکی‌پدیا در بنیاد ویکی‌مدیا موجود است .
  • دانشنامهٔ ایرانیکا - چاپ دانشگاه کلمبیا
  • شاهنامهٔ فردوسی