زبان مجاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مجاری
مجاری: magyar
تلفظ mɒɟɒr
سخن‌گویان  مجارستان و مناطقی از:

 رومانی
 صربستان
 اسلواکی
 اسلوونی
 اوکراین
 کرواسی
 اتریش
 اسرائیل
 ایالات متحده آمریکا
 استرالیا

سال تدوین ۲۰۰۵
کل سخن‌گو ۱۵-۱۴ میلیون
خانواده‌های زبانی
رسم‌الخط لاتین (الفبای مجاری)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در مجارستان , اتحادیه اروپا, اسلواکی (زبان محلی), اسلونی (زبان محلی), صربستان (زبان محلی), اتریش (زبان محلی), برخی از حقوق رسمی در رومانی, اوکراین و کرواسی
تنظیم کننده پژوهشکده زبانشناسی دانشکده علوم مجارستان
کدهای زبان
ISO 639-1 hu
ISO 639-2 hun
ISO 639-3 hun
پراکندگی مجاری‌زبانان در اروپا

زبان مَجاری(به انگلیسی: Hungarian language) (به مجاری: magyar، ماجار) زبانی است از خانواده زبان‌های فین‌واوگری و شاخه زبان‌های اوگری و بی‌پیوند با دیگر زبان‌های مرکز اروپا.بدین این زبان در مجارستان و -از سوی اقلیت‌های مجاری-در هفت‌کشور همسایه مجارستان سخن گفته‌می‌شود.

زبان مجاری در جایگاه هموندی در میان دسته کوچک زبان‌های اروپا که از خانواده زبان‌های هند و اروپایی نیستند همواره مورد توجه زبانشناسان بوده‌است.

این زبان ۱۳میلیون گویشور دارد که ۹٫۵ تا ۱۰میلیون‌تن از آنان در مجارستان کنونی می‌زیند. نزدیک به دو میلیون تن در سرزمین‌هایی می‌زیند که تا پیش از جنگ جهانی یکم در پادشاهی مجارستان جای می‌گرفتند. بزرگ‌ترین بخش از این گروه با ۱٫۴میلیون‌تن جمعیت در رومانی کنونی می‌زیند. همچنین در کشورهای اسلواکی، کرواسی، صربستان، اوکراین، اتریش و اسلوونی نیز مجاری‌زبانان می‌زیند. از این گذشته نزدیک به یک‌میلیون مجاری‌زبان هم در سراسر جهان پراکنده‌اند.

دسته‌بندی و تاریخچه[ویرایش]

زبان مجاری آغازین را از ۱۰۰۰ (پیش از میلاد) می‌دانند. در آن هنگام مجاری از زبان‌های اوب-اوگری جداگردید.

مجاری زبانی‌است اوگری که در زیرگروه زبان‌های فین‌واوگری جای‌میگیرد و آن هم شاخه‌ای از خانواده زبان‌های اورالی است. در دهه ۱۶۷۰ بود که پیوند میان زبان‌های اوگری و فینی مورد توجه قرارگرفت. در سده‌های ۱۸ و ۱۹ میلادی دسته‌بندی زبان مجاری از نظر سیاسی بسیار بحث‌انگیز بود. اما امروزه خانواده زبان‌های اورالی مانند خانواده‌های زبان‌های هند و اروپایی و زبان‌های استرانزیایی یک دسته زبانی شناخته‌شده و تثبیت‌شده‌است.

پیوند آوایی[ویرایش]

مجاری فنلاندی استونیایی معنا
fa puu puu درخت
fél pelätä pelgama ترسیدن
fészek pesä pesa آشیانه
  • [k] در مجاری منطبق با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های جلویی‌است:
مجاری فنلاندی استونیایی معنا
könny kyynel küünistama اشک
kéz käsi käsi دست، بازو
kivi kivi سنگ
  • [h] مجاری برابر با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکه‌های پشتی‌است:
مجاری فنلاندی استونیایی معنا
hal kala kala ماهی
ház kota koda خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی و استونیایی)
húgy kusi kusi پیشاب
  • [t] در مجاری منطبق است با [t] در آغاز واژه در فنلاندی و استونیایی:
مجاری فنلاندی استونیایی معنا
tél talvi talv زمستان
tud tuntea teadma، tundma دانستن
tavasz touko teki (گرفته‌شده از 'tekkima') بهار
  • در میان واژه‌ها [z]ی مجاری به [t] در فنلاندی و [d] یا [t] در استونیایی تطبیق می‌خورد:
مجاری فنلاندی استونیایی معنا
ház kota koda خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی)
kéz käsi : käte- käsi : käte- دست، بازو
fazék pata pada دیگ

الفبا[ویرایش]

صفحه‌کلید مجاری دارای کلیدهای ő ű و cs dz dzs gy ly ny sz ty zs
A Á B C Cs D Dz Dzs E É F
G Gy H I Í J K L Ly M N
Ny O Ó Ö Ő P (Q) R S Sz T
Ty U Ú Ü Ű V (W) (X) (Y) Z Zs

حرف‌های درون دوکمان تنها برای واژگان بیگانه کاربرد دارند.

نمونه‌های زبانی[ویرایش]

کتابی مجاری از سده‌های میانه
  • Jó napot (:یو ناپُت) :روزخوش
  • Viszlát (ویسلات):بدرود(نیمه‌رسمی)
  • Elnézést! (النیزیشت) :ببخشید!
  • Köszönöm (کؤسؤنؤم) :سپاسگذارم
  • Mennyi? (مِن‌نی) :چه اندازه؟
  • Igen :آره
  • Nem :نه
  • Nem értem (نِم ایرتِم) :نمی‌دانم
  • víz (ویز) :آب
  • bor :باده
  • sör (شؤر): آبجو
  • tea (ته‌آ):چای
  • tej (تِی):شیر(نوشیدنی)
  • Szeretlek (سِرِتلِک): دوستت دارم.

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Hungarian language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ آوریل ۲۰۱۲).