خویشاوندی رضاعی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

خویشاوندی رضاعی نوعی نسبت خانوادگی است که با شیر خوردن نوزاد از زنی که مادر طبیعی او نیست، حاصل می‌شود.

تأثیر این نوع قرابت فقط در منع ازدواج میان خویشان رضاعی است و آثار دیگر قرابت نسبی مانند ارث بردن و انفاق در آن مطرح نیست.

این نوع از خویشاوندی مخصوص حقوق اسلامی و و کشورهای مسلمان‌نشین است و پیشینه آن به سنت‌های اعراب پیش از اسلام می‌رسد. پس از اسلام نیز این نوع از خویشاوندی تأیید شد و هم‌اکنون نیز در قوانین کشورهای اسلامی (حتی قانون مدنی ترکیه که ترجمه قانون مدنی سوئیس است) به رسمیت شناخته شده است[۱].

نام[ویرایش]

رضاع (با فتح یا کسر ر) به معنای شیر دادن و مکیدن شیر از پستان[۲] و رضاعی به معنای همشیر است[۳] و در گفتار بیشتر کلمات برادر و خواهر (یا پدر و مادر) همشیر یا شیری به کار می‌رود.

  • مثال:
چل روز تمام است که با کرهٔ خر گوساله! برادر رضاعی شده‌ای
وین زمین کدبانویی‌ها می‌کند بر ولادات و رضاعش می‌تند

ادله[ویرایش]

آیه ۳۳ سوره نساء در بیان زنانی که ازدواج با آنان ممنوع است، می‌گوید: «...و امهاتکم اللاتی ارضعنکم و اخواتکم من االرضاعة» البته این آیه فقط ممنوعیت نکاح با مادر و خواهر رضاعی را بیان کرده اما در احادیث و اخبار دامنه خویشان رضاعی گسترش یافته و به عمو و عمه و دائی و خاله و اجداد و نوادگان نیز می‌رسد[۴] در این زمینه حدیث معروفی از محمد است که می‌گوید: «یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب» یعنی رضاع از حیث حرمت نکاح در حکم نسب است[۵]. این حرمت برای ازدواج با خویشاوندان رضاعی همسر شخص نیز وجود دارد[۶].

شرایط[ویرایش]

هر نوع شیرخوردنی ایجاد قرابت رضاعی نمی‌کند. قانون مدنی ایران بر پایه فقه امامیه پدیدآمدن آن را مشروط به این کرده است که[۷]:

  • شیر زن ناشی از تولد فرزند حاصل ازدواج (مشروع) او باشد.
  • شیر مستقیماً از پستان مکیده شود.
  • طفل یک شبانه‌روز و یا ۱۵ دفعه متوالی شیر کامل خورده باشد. بدون آن که در بین آن شیر زنی دیگر یا غذای دیگری را خورده باشد.
  • شیرخوردن طفل پیش از تمام شدن دو سال او باشد.[۸]
  • طفل شیر یک زن و یک شوهر را خورده باشد. یعنی اگر یک زن یک دختر و یک پسر رضاعی داشته باشد و به هر یک از آن‌ها از شیر متعلق به دو شوهر متفاوت داده باشد، آن پسر و دختر برادر و خواهر نیستند. همچنین است اگر فرزندی در یک روز از شیر دو زن یک شوهر بخورد که در این صورت نیز فقط شوهر پدر رضاعی او محسوب می‌شود.

پانویس[ویرایش]

  1. صفایی. ص ۲۶۴
  2. لغت نامه دهخدا، رضاع
  3. لغت نامه دهخدا، رضاعی
  4. شهید اول محمد بن مکی، «اللمعة الدمشقیه» در تحریرالروضة فی الشرح اللمعة. ص ۳۲۸
  5. صفایی. ص ۲۶۵
  6. ماده ۱۰۴۷ قانون مدنی، بند ۱ و ۲
  7. ماده ۱۰۴۶ قانون مدنی
  8. با توجه به آن که این ماده ترجمه عبارات کتب فقهی است، منظور قانون‌گذار دو سال قمری بوده‌است.

منابع[ویرایش]

  • حسین صفائی و اسدالله امامی. مختصر حقوق خانواده، تهران: نشر میزان، هشتم بهار ۸۴. ISBN 964-7896-27-1
  • علیرضا امینی و سید محمد رضا آیتی. تحریرالروضة فی الشرح اللمعة، تهران: سمت و مؤسسه طه، ششم تابستان ۸۳. ISBN 964-459-694-3
  • قانون مدنی ایران