ازدواج در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ازدواج در ایران دارای رسوم و قواعدی است که برخی از آن‌ها منحصر به فرهنگ ایرانی است. این رسوم در طول تاریخ به دفعات تغییر کرده‌اند و در میان اقوام، ادیان و مذاهب، و حتی طبقات اجتماعی گوناگون به فراخور متفاوت هستند.

قرن‌ها بعد و در دوره ساسانیان، نوع اصلی ازدواج ایرانی «زنیِ پادِخشای» خوانده می‌شد که در واقع انتقال قیمومیت دختر از پدر به شوهر بود.[۱] همچنین گونه‌ای ازدواج موقت برای زنان وجود داشت که «چَگَر» نامیده می‌شد و آن هنگامی بود که شوهر توانایی فرزندآوری نداشت و زن خود را به عنوان همسر موقت به یکی از نزدیکان می‌داد تا فرزند آورد. چگر را به صورت چَکَر هم نوشته‌اند.[۱] در این گونه از ازدواج رضایت زن شرط نبوده‌است و فرزندان حاصل به شوهر اول می‌رسیده‌اند. نوع دیگری از ازدواج‌های ساسانی که باعث بحث و جدل‌های زیادی میان امروزیان شده‌است خویدوده بود که ازدواج با محارم است.[۲]

ازدواج سنتی و مدرن[ویرایش]

ازدواج سنتی ایرانی فرایندی است که دارای مراحل مختلفی است. این مراحل در برخی از نقاط ایران از ابتدا اندکی تفاوت داشته و در برخی از نقاط دیگر، به تدریج تغییراتی در آن راه یافته‌است. ولی آنچه در مراحل ازدواج سنتی ایرانی تقریباً در اکثر نقاط کشور (بخصوص شهر تهران) مرسوم و معمول بوده‌است، بطور رسمی شامل این مراحل است:[۳]

در این میان در گذشته رسومی نیز وجود داشته که از میان رفته‌اند (مانند نشان دادن عروس به قابله پیش از عقد) و رسومی نیز وجود دارند که هنوز پابرجا هستند، ولی به شکل سنتی قدیم اجرا نمی‌شوند (مانند خرید عروسی).[۴] در مقابل ازدواج‌های سنتی، ازدواج‌های مدرن قرار دارند که کمتر تابع رسوم بوده و فقط به جنبه کارکردی ازدواج(عقد نکاح) و آغاز زندگی مشترک پرداخته می‌شود.

از سوی دیگر نقش خانواده در آشنایی زوجین، متغیر دیگری است که نوع ازدواج را (سنتی یا مدرن) تعیین می‌کند.[۵] در ازدواج‌های سنتی غالباً خانواده طرفین نقش تعیین کننده تری داشته و حتی در برخی از ازدواج‌های سنتی تا چند سال پیش، زوجین حق دیدن یا صحبت کردن با یکدیگر را نداشته‌اند.(به عنوان نمونه ازدواج روح‌الله خمینی و بانو خدیجه ثقفی از این نوع بود)[۶] در حالی که در ازدواج‌های مدرن، شناخت پیش از ازدواج توسط خود زوجین صورت می‌گیرد و خانواده طرفین نقش زیادی در آن ندارند. بدیهی است که در این میان، چه از نظر رسوم ازدواج و چه از نظر شناخت و آگاهی، انواع بینابینی زیادی وجود دارد.[۵]

از دیگر تفاوت‌های ازدواج سنتی و مدرن، تفاوت سنی زوجین است. در ازدواج سنتی بطور معمول زوج (داماد) چندین سال از زوجه (عروس) مسن تر است. در حالی که در ازدواج‌های مدرن زوجین اختلاف سنی معنی داری نداشته و در مواردی نسبت معکوس برقرار است.[۵]

یک تحقیق آماری نشان می‌دهد که جوانان تهرانی، به ازدواج سنتی بیش از ازدواج مدرن راغب هستند.[۷] آمار نشان داده‌اند که ازدواج‌های سنتی از استحکام بیشتری نسبت به ازدواج‌های مدرن برخوردارند. در استان تهران که نسبت ازدواج‌های مدرن از دیگر استانها بیشتر است، حدود ۳۰ درصداز ازدواج‌ها به جدایی و طلاق منجر می‌شوند.[۸][۹]

ازدواج سپید[ویرایش]

این نوع ازدواج در سال‌های اخیر (زمان ویرایش ۱۳۹۳) رواج یافته‌است. بدین معناست که تعهدی میان دختر و پسر شکل می‌گیرد، اما در شناسنامه ثبت نمی‌شود. اگر ازدواج نوعی قرارداد باشد، ازدواج سپید، نوعی قرارداد نانوشته است. به دلیل غیرقانونی بودن این ازدواج، آماری از آن در دست نیست.[۱۰]

میانگین سن ازدواج در سال‌های مختلف[۱۰]
سال دختر پسر فاصله سن
۱۳۵۵ ۱۹٫۷ ۲۴٫۱ ۴٫۴
۱۳۷۵ ۲۲٫۴ ۲۵٫۶
۱۳۹۰ ۲۳٫۴ ۲۷٫۶ ۳٫۳
 
 
 
 
 
 

در سال ۱۳۹۱ تعداد ۸۲۹٬۹۶۸ ازدواج صورت گرفته، که ۸۹٬۰۵۹ واقعه، زوجه بزرگتر از زوج است، که معادل ۱۰٫۷ درصد است. نمودار زیر تفاوت سنی را نشان می‌دهد.[۱۰]

     دختر یک سال بزرگتر از پسر - 3.7 %     دختر دو سال بزرگتر از پسر - 2.2 %     دختر سه سال بزرگتر از پسر - 1.6 %     پسر بزرگتر از دختر - 99.5 %

 
 
 
 
 
 

در سال ۱۳۹۲ تعداد ۷۷۴٬۵۱۳ ازدواج صورت گرفته، که ۸۱٬۳۸۰ واقعه، زوجه بزرگتر از زوج است، که معادل ۱۰٫۵ درصد است. نمودار زیر تفاوت سنی را نشان می‌دهد.[۱۰]

     دختر یک سال بزرگتر از پسر - 3.6 %     دختر دو سال بزرگتر از پسر - 2.2 %     دختر سه سال بزرگتر از پسر - 1.6 %     پسر بزرگتر از دختر - 99.3 %

اختلاف سنی[ویرایش]

موضوع اختلاف سنی میان عروس و داماد، در ازدواج ایرانی موضوعی مناقشه برانگیز است. امروزه در برخی از ازدواج‌های مدرن ایرانی، اختلاف‌های سنی معنی دار مشاهده می‌شود. کارشناسان دلیل چنین انتخاب‌هایی را مسائل مالی و کاهش نقش نظارتی خانواده در ازدواج می‌دانند. برخی آسیب شناسان اجتماعی، وضعیت کنونی جامعه ایران را در این خصوص بحرانی و در حد هشدار می‌دانند. علاوه بر آسیب شناسان، کارشناسان مسائل حقوقی نیز نسبت به افزایش اختلاف سنی واکنش نشان داده‌اند.[۱۱][۱۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • دریایی، تورج. شاهنشاهی ساسانی. ترجمهٔ مرتضی ثاقب‌فر. تهران: ققنونس، ۱۳۸۳. ISBN 964-311-436-8. 
  • اعزازی، شهلا. جامعه‌شناسی خانواده: با تاکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر. تهران: روشنگران، ۱۳۸۵. ISBN 964-5512-62-X. 
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ دریایی ۱۷۲
  2. دریایی ۱۷۷
  3. محمود کتیرایی. از خشت تا خشت. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. ۱۲۵ و ۱۲۶. 
  4. محمود کتیرایی. از خشت تا خشت. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. ۱۲۵ و ۱۲۶. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ «ازدواج موفق؛ عامل مهم ایجاد جامعه سالم = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». روزنامه ایران. 
  6. محمد حسنین هیکل (ضمائم توضیحات سیدحمید روحانی). ایران:روایتی که ناگفته ماند. تهران: نشر الهام. ۳۸۱. 
  7. «ازدواج موفق؛ عامل مهم ایجاد جامعه سالم = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». روزنامه ایران. 
  8. «بیشتر جوانان تهرانی طرفدار ازدواج سنتی هستند = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». صنایع نیوز. 
  9. «ازدواج سنتی در تهران به فراموشی می‌رود = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». خبرآنلاین. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ محمدی، مجید. «چهار تحول در رخداد ازدواج در ایران: کمتر، دیرتر، عقلانی‌تر و سفید». رادیوفردا، ۱۹ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴. 
  11. «ازدواج با اختلاف سنی بالا = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». پارسی طب. 
  12. «افزایش تفاوت سنی در ازدواج برای جامعه هشدار محسوب می‌شود = ۲۰ آبان ۱۳۸۸». فارس نیوز.