دیوان عدالت اداری ایران
 |
ممکن است این مقاله نیازمند ویکیسازی باشد تا با استانداردهای کیفی ویکیپدیا همخوانی یابد. خواهشمندیم با افزودن پیوندهای داخلی مرتبط، یا با بهبود چیدمان به بهبود آن کمک کنید.
برای جزئیات بیشتر روی [نمایش] کلیک کنید.
هیچ دلیلی برای این برچسب ویکیسازی ذکر نشدهاست. میتوانید دلیلتان را با استفاده از پارامتر
|
| جمهوری اسلامی ایران | |
 |
|
|
ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران
رهبر و نهادهای وابسته
دولت (قوه مجریه)
قوه مقننه
قوه قضائیه
شوراهای عالی
رهبران
روسای جمهوری
نخست وزیران
روسای مجلس شورای اسلامی
رؤسای قوه قضائیه
حکومت محلی و شوراها
|
به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی، به منظور رسیدگی به شکایات ، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأمورین یا واحدها یا آئین نامه های دولتی و احقاق حقوق آنها، دیوانی به نام دیوان عدالت اداری زیر نظر رئیس قوه قضائیه تأسیس شده است. البته در «قانون راجع به دعاوي بين اشخاص و دولت»، مصوب 12 آبان ماه 1309، مرجعي به نام محاكمات ماليه تشكيل شد و متعاقب آن، با الهام از حقوق فرانسه و به تقليد از شوراي دولتي آن كشور قانوني راجع به شوراي دولتي در سال 1339 به تصويب رسيد. اين قانون هرگز اجراء نشد و به نظر ميرسد اوضاع نامطلوب سياسي و عدم تمكين دولتهاي وقت به حاكميت قانون، در بلااجراء ماندن قانون بيتأثير نبوده است. در اين ميان، قانون مسئوليت مدني مصوب ارديبهشت 1339 كه قبل از وضع قانون شوراي دولتي وجود داشت، مسئوليت مدني دولت را در مقابل افراد مطرح ساخت و با اينكه قانون شوراي دولتي بلااجراء ماند، قانون اخیر معيار و ميزان مسئوليت مدني دولت، چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب، همچنان ملاك تعيين مسئوليت دولت در قبال شكايات اشخاص توسط محاكم قرار گرفت که به موجب ماده 11 آن، «كارمندان دولت و شهرداريها و مؤسسات وابسته به آنها كه به مناسبت انجام وظيفه عمداً يا در نتيجه بياحتياطي خساراتي به اشخاص وارد نمايند شخصاً مسئول جبران خسارت وارده هستند ولي هرگاه خسارت وارده مستند به عمل آنان نبوده و مربوط به نقص وسائل ادارات و مؤسسات مزبور باشد در اين صورت جبران خسارت وارده به عهده اداره يا مؤسسه مربوط است.» پس از پيروزي انقلاب اسلامي، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به منظور رسيدگي به دعاوي و شكايات اداري يك دادگاه عالي به نام ديوان عدالت اداري تأسيس نمود كه عهدهدار نظارت بر مطابقت آييننامهها، تصميمات و اقدامات اداري قوه مجريه با قوانين و حل اختلاف بين افراد و دولت است. دیوان عدالت اداری از مراجع اختصاصی دادگستری است که قانون آن در تاریخ ۱۳۶۰/۱۱/۴ تصویب شده و آیین دادرسی آن تاکنون چندین بار مورد اصلاح واقع شدهاست.
محتویات |
تشکیلات دیوان [ویرایش]
بموجب ماده 7 قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1385، هر شعبه دیوان مرکب از یک رئیس و دو نفر مستشار است. ملاک صدور رای، نظر اکثریت (یعنی دو نفر از 3سه نفر یا نظر واحد دو نفر) است و رای صادره از شعب قطعی تلقی می شود، بدین معنی که قابلیت تجدید نظر به شیوه عادی ندارد. بر این اساس، نیازی به اجتماع هر سه نفر عضو شعبه برای صدور رای نیست، بلکه اجتماع دو نفر از سه نفر نیز برای صدور رای کفایت می کند.
وظائف هیأت عمومی دیوان [ویرایش]
به صراحت ماده 19 قانون دیوان عدالت اداری، مصوب 1385، حدود صلاحیت و اختیارات هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شرح زیر است: ۱) رسیدگی به شکایات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از: آیین نامه ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری ها از حیث مخالفت مدلول آنها با قانون و احقاق حقوق اشخاص در مواردی که تصمیمات یا اقدامات یا مقررات مذکور به علت خلاف قانون بودن یا عدم صلاحیت مرجع مربوطه یا تجاوز یا سوء استفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص می شود. ۲) صدور رای وحدت رویه در مورد آرای متناقض صادره از شعب دیوان. ۳) صدور رای وحدت رویه در صورتی که نسبت به موضوع واحد آرای مشابه متعدد صادر شده باشد.
شرایط قضات دیوان [ویرایش]
علاوه بر شرایط عمومی ناظر به انتخاب قضات، بموجب ماده 3 قانون دیوان عدالت اداری، مصوب 1385، قضات دیوان باید دارای 15 سال سابقه کار قضایی باشند. البته مدت مذکور برای دارندگان مدرک کارشناسی ارشد و دکترا در یکی از گرایشهای رشته حقوق یا مدارک حوزوی معادل، 10 سال است.
شرایط عمومی قضات به شرح زیر است:
۱) عدالت، ایمان، تقوا و تعهد عملی به موازین اسلامی و وفاداری به نظام جمهوری اسلامی ایران. ۲) اشتهار به حسن اخلاق و امانت و نداشتن محکومیت جزایی. ۳) سلامتی و توانایی انجام کار قضایی و نداشتن اعتیاد به مواد مخدر. ۴) تابعیت ایران.
وظایف، صلاحیت و حدود اختیارات دیوان عدالت اداری [ویرایش]
۱) رسیدگی به شکایت علیه تصمیمات و اقدامات واحدهای دولتی اعم از وزارت خانهها، سازمانها و... ۲) رسیدگی به شکایت از تصمیمات و اقدامات مأمورین واحدهای دولتی، وزارتخانهها، سازمانهای دولتی و... ۳) رسیدگی به شکایات و اعتراضات مردم نسبت به آراء و تصمیمات قطعی کمیسیونها، هیأتها و شوراهایی که بر طبق قوانین مختلف در وزارتخانهها، سازمانها، ادارات دولتی و شهرداریها تشکیل شده و به مسائل خاصی رسیدگی میکنند؛ مانند هیأتهای رسیدگی به تخلفات اداری، کمیسیون ماده ۱۰۰ شهرداریها و.... ۴) رسیدگی به شکایات مربوط به تصویب نامهها، آئیننامهها و دیگر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری که بر خلاف شرع یا قانون یا خارج از حدود اختیارات قوه مجریه صادر شده باشد. ۵) رسیدگی به شکایات قضات و کارمندان مشمول قانون استخدام کشوری و سایر مستخدمین واحدها و مؤسسات از حیث تضییع حقوق استخدامی (گروه، پایه، رتبه، درجه، ترفیع، حق اشتغال، مرخصی، محل خدمت، مأموریت، معذوریت، بازنشستگی، اخراج، باز خرید و...)
آئین رسیدگی در دیوان عدالت اداری [ویرایش]
آیین رسیدگی در دیوان عدالت اداری تا حد زیادی شبیه آیین رسیدگی در محاکم عمومی دادگستری است، بدین معنی که مطابق ماده 21 قانون دیوان عدالت اداری، رسیدگی در دیوان مستلزم تقدیم دادخواست است که به زبان فارسی و در برگه های چاپی مخصوص نوشته می شود. تفاوت عمده در رسیدگی دیوان، عدم ضرورت دعوت از اصحاب دعوا برای جلسه دادرسی و عدم ضرورت مراجعه حضوری شاکی برای تقدیم شکایت است. با وجود این، هرگاه دیوان مقتضی بداند، طرفین یا یکی از آنان را برای أخذ توضیح دعوت می نماید. از سوی دیگر، هزینه ناچیزی دادرسی و ساده بودن تشریفات آن، آیین دادرسی دیوان را از آیین دادرسی محاکم دیگر متمایز می سازد. در تما موادری که قانون دیوان عدالت در مضوع خاصی ساکت باشد، مقررات ناشی از آیین دادرسی مدنی بر آن بار می شود.
کتب منتشره دیوان عدالت اداری [ویرایش]
صلاحیت دیوان عدالت اداری در آرای دیوان عالی کشور
رویه قضایی در شعب دیوان عدالت اداری (دفتر نخست)
مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری سال 1389
مجموعه مقالات همایش دیوان عدالت اداری: صلاحیت قضایی و دادرسی اداری
مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری سال 1380 الی نیمه اول سال 1388(جلد اول آرا ابطالی)
مجموعه آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری از ابتدای سال 1380 تا نیمه اول سال 1388 (جلد دوم - آرای وحدت رویه)
شرح و تحلیل قانون دیوان عدالت اداری
قانون دیوان عدالت اداری
منابع [ویرایش]
- http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=11750
- http://www.divan-edalat.ir
- آریامنش، بشیر: مقاله «تاملی بر ضرورت احیای مرحله تجدید نظر در دیوان عدالت اداری»، سایت دیوان عدالت اداری، سال 1390، بخش مقالات ؛
بهرامی، بهرام: آئین دادرسی مدنی، تهران، نگاه بینه، ۱۳۸۲، چاپ اول، صص ۹۰- ۸۷
- دلاوری، محمدرضا: شرح و تحلیل قانون دیوان عدالت اداری، تهران، انتشارات جنگل، 1390، چاپ اول
- مردانی، نادر، بهشتی محمد جواد؛ آئین دادرسی مدنی، تهران، دادگستر، ۱۳۸۰، چاپ اول، ج ۱ صص ۱۱۴- ۹۸
- مدنی، سیدجلالالدین: آئین دادرسی مدنی تهران، پایدار، ۱۳۸۲، چاپ اول، ج ۱، صص ۲۵۴-۲۳۱
- واحدی، قدرت الله : بایستههای آئین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۷۹، چاپ اول، صص ۷۳-۶۹
