استهبان

استهبان صابونات
کشور	ایران
استان	فارس
شهرستان	استهبان
بخش	مرکزی
نام(های) دیگر	صابونات
نام(های) قدیمی	اصطهبانات
مردم
جمعیت	۳۳٬۱۰۱ (آمار ۱۳۸۵)
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۲۶۵۲ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۱۷۶۷
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۷۳۲
استهبان روی نقشه ایران شرقی‌°۵۳ شمالی‌°۳۰

استهبان شهری در جنوب‌شرقی استان فارس واقع در کشور ایران است. این شهر مرکز شهرستان استهبان است.

نام

در گذشته، نام این شهر اصطهبانات بوده‌است که در آبان ۱۳۵۳ شمسی به نام کنونی آن، یعنی استهبان تغییر کرده‌است.

در واقع کمابیش در منابع متعدد تاریخی و جغرافیایی نامی از سرزمین استهبان آورده شده‌است، فارسنامه ناصری گوید که نام این شهر استهبانات بوده که پس از استیلای عرب به اصطهبانات تغییر یافته‌است.. حدودالعالم با استناد از المسالک و الممالک اصطخری شهر را اصطهبان و همچنین اصطهجان می‌نامد، ابن بلخی در فارسنامه خود به اصطهبان اشاره دارد ولی نزهةالقلوب آن را اصطهبانان ذکر می‌کند، ابن حوقل و مقدسی نیز در کتب خود اصطهبانات را آورده‌اند.

منابع فوق حاکی است که در طول ده قرن شکل بیانی آن ثابت مانده و فقط از لحاظ نوشتن دچار تغییری جزئی گردیده‌است، این امر نشان می‌دهد در طول سال‌های بسیار اصالت این کلمه حفظ شده و تغییر نکرده‌است.

مردم این شهر، استهبان را صابونات نیز می‌نامند.

وجه تسمیه

استهبان واژه ای پهلوی از عبارت سته بان، به معنای تاکستان (انگورستان) یا نگهبان شهر استخر است.

محصولات کشاورزی

محصول اصلی کشاورزی این شهر انجیر و زعفران است. در منابع، به محصولات دیگری از جمله: حبوبات، پنبه، تنباکو و میوه‌های دیگری همچون گردو، بادام و انار اشاره شده‌است. زعفران این شهر از نظر عطر و طعم زبانزد و دارای کیفیت منحصر به فردی است اما در بازار تجارت زعفران شناخته شده نیست.

سوابق علمی

استهبان، در گذشته‌ای نه‌چندان دور، از مراکز مهم مطالعات شیعی به‌حساب می‌آمده و در حدود دو سده، طلاب علوم دینی در این شهر به تحصیل می‌پرداختند. به‌طوری که به این شهر، لقب نجف اصغر یا نجف کوچک را داده بودند.

بزرگان

• دکتر جمشید آموزگار که در دورهٔ سلطنت محمد رضا پهلوی، وزیر و سپس نخست وزیر ایران شد. پس از وقوع انقلاب به آمریکا مهاجرت کرد و مدتی رییس صندوق بین المللی پول بود^{[نیازمند منبع]}.
• از بزرگترین علمای این شهر که همواره نام او در تاریخ شفاهی و کتبی این شهر، با احترام فراوان یاد می‌شود مرحوم آیت‌الله العظمی سید ابراهیم اصطهباناتی است که به آقا میرزا آقا اصطهباناتی شهرت یافته‌است. در نجف ایشان را آقا میرزا آقا حسینی اصطهباناتی شیرازی می‌خواندند. وی از مراجع و فقهای عالی‌رتبه شیعه بود که در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی در نجف اشرف، دیده از جهان فروبست.
• بزرگترین عالم این شهر علامه کبیر ملا شاه محمد اصطهباناتی است که صاحب بسیاری تألیفات فارسی و عربیست که از نمونه‌های چاپ شده آن می‌توان به کتاب‌های ریاض العارفین، لطیفه غیبی و مقامات السالکین اشاره کرد و سایر تألیفات شاه محمد اصطهباناتی عبارت است از: ریاض المؤمنین (شرح فارسی صحیفه سجادیه)، معراج الکمال، حل العقائد، تحفةالمؤمنین، اثبات عالم المثال، روضة الصالحین، حدیقة المؤمنین، فرح السالکین، اخلاق شاه محمدی، تذکره لطائف الخیال و کشف الکافی (شرح اصول کافی). در کتاب فارسنامه ناصری پس از سخنان محمد مؤمن جزائری شیرازی در وصف استادش آمده‌است که به دههٔ ۱۱۴۰ در اصطهبانات وفات یافت و اکنون در امامزاده پیرمراد استهبان آرامگاه آن عالم بزرگوار معین است.
• محمدباقر اصطهباناتی، فقیه، ادیب، ریاضی‌دان، مخترع و طبیب ملقب به شهید رابع.
• نظام‌العلما اصطهباناتی، ادیب، فقیه و از بزرگان و علمای سرشناس اواخر دوره قاجار و پهلوی اول.
• پروفسور نظام‌الدین فقیه، معروف به پروفسور فقیه، دانشمند و متخصص برجسته علوم سیستم و سایبرنتیک و استاد نمونه کشوری که همچنین در ۸ خرداد ۱۳۹۱ (روز تاسیس دانشگاه تهران که روز بین الملل دانشگاه تهران نامگذاری گردیده) از سوی دانشگاه تهران طی مراسم بزرگداشت، به عنوان استاد موفق در سطح بین المللی معرفی و مورد تجلیل قرار گرفت..
• صدر الدین اصطهباناتی که در زندگی و پیشرفت سعدی شیرازی نقشی عمده داشته‌است.
• شمس اصطهباناتی متولد ۱۲۸۸ شاعری شیرین سخن.
• قاضی عضدالدین ایجی (استاد حافظ)
• کوروش کبیر :در کتابهای متعددی نقل شده است که کوروش کبیر اهل استهبان بوده است.

جاذبه‌های مذهبی

باغ‌های انجیر استهبان

• امامزاده پیرمراد
• امامزاده سید شمس‌الدین

جای‌های دیدنی

از مهمترین جاهای دیدنی شهرستان استهبان آبشار استهبان، آبشار لای تاریک، آبشار سلطان شهباز، مجموعه ییلاقی درب آسیاب، منطقه ایج، شهر باستانی خیر، منطقه رونیز و غار اشکفت گبر است که مشرف به جاده شیراز و در دامنه غربی کوههای رونیز است.:

• خانه مقدس
• خانه معزی
• آبشار درب آسیاب
• چشمه قهری
• آب چوک
• باغ جوزا
• سلخ بوخون
• مرخنه
• انجیرستان
• دم تنگ
• چنار هزارساله
• سرو ننه و بچه
• بن دره
• رودخانه رودبال
• غار زکریا
• غار گبر
• کت چله خانه
• قلعه دختر
• برکه صفی یل سفید - صفویه
• کتیبه یولقلی بیگ
• یخچال حاجی محریم
• دریاچه بختگان
• جزیره نرگس
• نیایشگاه ساسانی ایج
• گنبد بن دره ایج - ساسانی
• تخت بهمن ایج - ساسانی
• آتشکده قشم قاویخیر - ساسانی
• قلعه دارالامان ایج - شبانکاره - محمود شبانکاره با ساخت این قلعه، ایج را پایتخت خود قرارداد
• چهار طاقی خیر (آتشکده بهرام) - ساسانی
• کاروانسرای شاه عباسی خانه کت خیر
• قلعه کافرها(اسماعیلیان) رونیز
• تفرجگاه مرغک رونیز
• مسجد محقق
• آرامگاه شیخ علی نقی
• آرامگاه محمد شیرین مغربی

سوغات

• انجیر
• زعفران

فاصله تا شهرهای مهم

• فاصله تا شیراز: 175 کیلومتر
• فاصله تا ایج: ۲۵ کیلومتر
• فاصله تا کرمان:۳۶۵ کیلومتر
• فاصله تا تهران: ۱۲۵۰ کیلومتر
• فاصله تا سیرجان: ۱۹۰ کیومتر

منابع

• پایگاه اطلاع رسانی استهبان
• امامزاده پیرمراد
• آل ابراهیم، محمدضا، آثار باستانی، اماکن مذهبی و گردشگاه‌ها در استهبان، استهبان: انتشارات سته بان، ۱۳۸۵.
• کیانی، حسن، جغرافیای طبیعی استهبان، شیراز: انتشارات میرزای شیرازی، ۱۳۷۶.

پیوند به بیرون

• وب سایت جامع شهرستان استهبان
• جشنواره ملی انجیر استهبان

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ استهبان موجود است.