کنترپوان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کنتراپوئن)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
گزیده‌ای از فوگ شماره ۱۷ یوهان سباستیان باخ، نمونه‌ای از کنترپوان دربارهٔ این پرونده پخش

کنترپوان (به فرانسوی: Contrepoint) ازلحاظ لغوی به‌ معنای نقطه در مقابل نقطه و در موسیقی نت درمقابلِ نت است.[۱] در این فن، تأکید بر روند افقی نت هاست نه روند عمودی. هریک از نت‌هایی که با هم نواخته می‌شوند دارای ریتم (ضرب‌آهنگ) و تم (زمینهٔ موسیقایی) مستقل از هم هستند، ولی در کلّیّتِ آهنگ، دارای هارمونی‌اند.

تعریف[ویرایش]

کنترپوان اصطلاحی در موسیقی که به‌ معنای اختلاط دو یا چند خط ملودیک با توجه به استقلال هر یک از آن‌ها و اصول فنی حاکم بر این اختلاط است.

تفاوت میان دانش هارمونی و دانش کنترپوان در آنجاست که هارمونی نوعی از موسیقی «هوموفونیک» (چند صدایی هماهنگ) و کنترپوان نوعی از موسیقی «پولیفونیک» (چند صدایی مستقل) است. در شیوه کنترپوان به علت وجود چند خط ملودیک متفاوت شنونده قادر به تفکیک آن‌ها به علت پیچیدگی خطوط ملودیک در یک بار شنیدن نمی شود و بار اول توجه به یک خط ملودیک می‌کند. اما با چند بار شنیدن است که می‌توان بخش‌های دیگر را هم به خاطر سپرد. از فرم‌های فوگ و کانن به عنوان پیچیده‌ترین نوع کنتر پوان یاد می‌شود.

کنترپوانی که در آن، بخش یا بخش‌های پایینی می‌توانند با بخش یا بخش‌های بالایی جابه‌جا شوند، «کنترپوان معکوس‌شدنی» نامیده می‌شود. کنترپوان معکوس‌شدنیِ دوصدایی را کنترپوان دوتایی می‌نامند.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

استفاده از کنترپوان از دوره رنسانس در اروپا رایج شد و در دوره باروک به اوج خود رسید. در ادامه این روند و با پیدایش هارمونی که در آن آکوردها به صورت عمودی و هم‌زمان یک ملودی واحد را همراهی می‌کردند، آهنگسازان را بر آن داشت تا از هر دو شیوه برای بیان هر چه غنی تر آثار خود استفاده کنند و ضمن حفظ ساختار هارمونی، بخش‌هایی مستقل و کنترپوانتیک بوجود آورند. از آثار باخ به عنوان بهترین و موفقترین نوع آثار در ترکیب هارمونی و کنترپوان یاد می‌کنند.[۳]

ساختار[ویرایش]

در کنترپوان‌نویسی در ابتدا نت‌های ملودی (نت گرد) هم ارزش نوشته می‌شوند و بر پایه یکی از گام‌های مدال یا کلیسایی تنظیم می گردد. نت‌ها باید با فاصله‌های متصل و بدون پرش حرکت کرده و از حرکت‌های آرپژ و پی در پی به پایین یا بالا اجتناب شود و در صورت پرش، باید بلافاصله در جهت مخالف آن به پایین یا بالا حرکت کند.

ملودی داده شده را «کانتوس فیرموس» (Cantus Firmus) به معنی «ملودی ثابت» و نت‌های مقابل آن را «کنترپوان» می نامند.

در این ساختار، فاصله‌های مجاز در حرکت افقی ملودی عبارتند از : دوم کوچک، دوم بزرگ، سوم کوچک، سوم بزرگ، چهارم درست، پنجم درست و اکتاو. کاربرد فاصله‌های دیگر و حرکت‌های کروماتیک همگی خطا هستند.

در بخش نت در برابر نت، فاصله بیش از اکتاو خطا است و فواصل مطبوع به هم پیوند می خورند و فواصل نا مطبوع باید حل شوند. در ابتدا و انتهای قطعه باید فاصله اکتاو باشد و گذشتن بخش‌ها از یکدیگر و حرکت موازی دو بخش به فاصله پنجم و اکتاو مجاز نیست و از تکرار نت در یک بخش پرهیز می‌شود.

کنترپوان دو بخشی، سه بخشی و چهار بخشی در پنج نوع خلاصه می‌شود که عبارتند از :


نوع اول[ویرایش]

  • (یک بر یک) در برابر هر نت گرد داده شده (کانتوس فیرموس)، یک نت هم ارزش (کنترپوان) قرار می‌گیرد.
کنترپوان نوع اول

نوع دوم[ویرایش]

  • (دو بر یک) در برابر هر نت گرد داده شده، دو نت سفید قرار می‌گیرد. (همچنین می‌توان در برابر یک نت گرد نقطه دار، سه نت سفید قرار داد).
کنترپوان نوع دوم

نوع سوم[ویرایش]

  • (چهار بریک) در برابر هر نت گرد، چهار نت سیاه قرار می‌گیرد.
کنترپوان نوع سوم

نوع چهارم[ویرایش]

  • (یک برابر دو «تاخیر دار») در برابر هر نت، دو نت قرار می‌گیرد با این تفاوت که نت دوم کنترپوان با خط اتحاد به میزان بعدی وصل می‌شود.
کنترپوان نوع چهارم

نوع پنجم[ویرایش]

  • (کنترپوان مخلوط) در برابر نت گرد داده شده، از انواع کشش‌ها حتی نت چنگ استفاده می‌شود.
کنترپوان نوع پنجم

پانویس[ویرایش]

  1. دانشنامهٔ بریتانیکا
  2. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  3. «کنتر پوان». گفتگوی هارمونیک. 

منابع[ویرایش]

مقاله «کنتر پوان» در ویکی پدیای انگلیسی