علیرضا مشایخی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
علیرضا مشایخی
Alireza Mashayekhi 4.JPG
علیرضا مشایخی در سی‌امین دورهٔ جشنواره موسیقی فجر، ۳۰ بهمن ۱۳۹۳
زادروز ۱۰ فروردین ۱۳۱۸ (۷۸ سال)
تهران
ملیت ایرانی
پیشه موسیقی
سال‌های فعالیت دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی تاکنون

علیرضا مشایخی (زادهٔ ۱۰ فروردین ۱۳۱۸ در تهران) موسیقی‌دان ایرانی است. برخی او را از نخستین آهنگ‌سازان مدرن ایرانی می‌دانند. در خارج از ایران، مشایخی در وین و اوترخت هلند به تحصیل پرداخت و با حوزه‌های موسیقی معاصر و سبک‌های نوین آشنا شد.

نخستین استادان او در ایران دکتر لطف‌الله مفخم پایان (موسیقی ایرانیحسین ناصحی (آهنگ‌سازی) و افلیا کمباجیان (پیانو) بودند. سپس در وین نزد اساتید آهنگسازی به نام‌های هانس یلینک (برجسته‌ترین نظریه‌پرداز مکتب وین و شاگرد شونبرگ) و کارل شیسکه به ادامه تحصیل پرداخت. او پس از به پایان رساندن دورهٔ آهنگ‌سازی در آکادمی موسیقی وین، برای ادامه تحصیل و پژوهش در زمینه موسیقی الکترونیک به اوترخت در هلند رفت و در آنجا در کلاس‌های گوتفرید میشائیل کونیگ از پایه‌گذاران انستیتو زونولوگی هلند شرکت جست. او در مدت پانزده سال اقامتش در هلند اقدام به فعالیت‌های گسترده آهنگ‌سازی و پژوهشی نمود و در آنجا بود که اساس موسیقی چندفرهنگی (یکی از شیوه‌های نگرش او به موسیقی ایرانی) را پی‌ریزی کرد.

علی‌رضا مشایخی نخستین آهنگ‌سازی است که به شکل گسترده‌ای، پیام‌آور نوگرایی در موسیقی ایران است،[۱] و احتمالاً اول کسی بوده که موسیقی ایرانی به سبک الکترونیک ساخته‌است.[en ۱] آثار وی بیش از چهل سال است که در داخل و خارج از ایران اجرا می‌شوند.

زندگی‌نامه[ویرایش]

علیرضا مشایخی در سی‌امین دورهٔ جشنواره موسیقی فجر، ۳۰ بهمن ۱۳۹۳

علیرضا مشایخی در ۱۰ فروردین ۱۳۱۸ در تهران به‌دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدرسهٔ علمیهٔ تهران به‌پایان رساند. علاقهٔ او به موسیقی در نوجوانی پدید آمد.[۲] نخستین استادان موسیقی او در ایران، لطف‌الله مفخم پایان (موسیقی ایرانی)، حسین ناصحی (آهنگسازی)، و افلیا کمباجیان (پیانو) بودند.[۳]

مشایخی پس از به‌پایان رساندن تحصیلات متوسطه به وین رفت و در آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی وین به تحصیل پرداخت. استادان او در زمان اقامت در وین، هانس یلینگ (برجسته‌ترین نظریه‌پرداز مکتب وین و شاگرد شونبرگ) و کارل شیسکه بودند. آشنایی مشایخی با شیسکه موجب شد که او به پژوهش‌های گسترده‌ای در زمینهٔ موسیقی معاصر بپردازد.[۳] مشایخی پس از به‌پایان رساندن دورهٔ آهنگسازی در آکادمی موسیقی وین، برای ادامهٔ تحصیل و پژوهش در زمینهٔ موسیقی الکترونیک به دانشگاه اوترخت هلند رفت و در کلاس‌های گوتفرید میشائیل کونیگ که از پایه‌گذاران انستیتو زونولوگی هلند بود شرکت کرد.[۱] مشایخی پس از پایان تحصیلات به‌عنوان آهنگساز در اوترخت با ارکسترهای اروپایی به همکاری پرداخت. موسیقی او به‌عنوان یکی از پیشتازان موسیقی معاصر زمانی در ایران مطرح گردید که در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی سوئیتی را به‌نام نیما یوشیج به درخواست فرهاد مشکات، رهبر ارکستر سمفونیک تهران تصنیف کرد که اجرای آن با استقبال روبرو شد.[۲] مشایخی در سال‌های پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، با همکاری افلیا کمباجیان، گروه موسیقی «قرن بیستم» را تأسیس کرد که محلی برای معرفی استعدادهای جوان بود. این گروه اجراهای موفقی را در ایران ارائه کرد.[۴]

اقامت مشایخی در هلند پانزده سال به‌طول انجامید که با فعالیت‌های گستردهٔ آهنگسازی و پژوهشی همراه بود. او در این مدت اساس موسیقی چند فرهنگی را که یکی از شیوه‌های نگرش وی به موسیقی ایرانی بود، پی‌ریزی کرد.[۱] مشایخی در اواخر دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی به آمریکا رفت و علاوه بر تکمیل داشته‌های خود در زمینهٔ موسیقی مدرن و معاصر، به‌عنوان آهنگساز به فعالیت پرداخت و آثاری را در آن زمینه خلق کرد.[۲]

علیرضا مشایخی در دههٔ ۱۳۷۰ خورشیدی به ایران بازگشت. در آن زمان از اعضای گروه موسیقی قدیمی وی تنها فریماه قوام‌صدری (نوازندهٔ پیانو) در تهران زندگی می‌کردند. مشایخی پس از ملاقات با قوام‌صدری تصمیم گرفت که گروه موسیقی را احیا کند. بنابراین ارکستر موسیقی نو در سال ۱۳۷۲ تأسیس گشت که نو اندیشی اساس کار آن بود. در این ارکستر از سازهای ایرانی مانند تار و کمانچه نیز استفاده شده است. تاکنون کنسرت‌های این گروه با استقبال فراوانی روبرو شده است.[۴]

مشایخی استاد دانشگاه تهران و عضو هیئت علمی گروه موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است.[۵] او در خارج از دانشگاه نیز به تدریس موسیقی می‌پردازد و تاکنون هنرجویان بسیاری را تربیت کرده است.[۴]

زندگی شخصی[ویرایش]

همسر مشایخی، الیزابت هولت هاوس، یک نقاش آلمانی است.[۶]

سبک[ویرایش]

با بررسی آثار مشایخی و همینطور مصاحبه‌های او، سه اصطلاح «تمرکز گسترده»،[یادداشت ۱] «موسیقی نسبی»،[یادداشت ۲] و «فرا ایکس»[یادداشت ۳] در زمینهٔ سبک‌شناسی او جلب توجه می‌کنند.[۷]

فرا ایکس یک عنوان نمادین است که مانند چتری آثار مشایخی را در بر گرفته است. X اشاره‌ای است به مجهول‌های فکری که انگیزهٔ اندیشیدن و بیان هنری هستند. از دیدگاه مشایخی تا آغاز سدهٔ بیستم میلادی، آهنگسازی نوعی جستجو برای تعریف یک «مجهول» بوده است.[۸] تنوع این مجهول‌ها است که راه را برای تفکر فرا ایکس هموار می‌سازد. اگر آهنگ‌ساز بتواند این تنوع را در «اثری واحد» بیان کند به‌طور نمادین از X عبور کرده است که مشایخی آن را فرا ایکس می‌نامد.[۹] با الهام از دیدگاه‌های هنری مشایخی می‌توان گفت در فرا ایکس ابزاری برای متحد ساختن تفکرهای گوناگون سبک‌شناسی جستجو می‌شود.[۱۰] مشایخی در فرا ایکس به دنبال منطقی است که به کمک آن همهٔ بعدهای موسیقی را چه از نظر فنی و چه از نظر هویت فرهنگی شرح دهد. ریشهٔ پیدایش چنین تفکری، تعلیم و تربیت چند فرهنگی او از یک سو و گرایش به فلسفه از سوی دیگر، دانسته می‌شود.[۱۱]

آثار[ویرایش]

آلبوم‌ها[ویرایش]

  • زاگرس
  • جشن
  • سمفونی ایرانی
  • شهرزاد
  • موسیقی برای پیانو
  • سمفونی تهران
  • آثار سمفونیک
  • بوف کور (و سمفونی شماره ۳)
  • ارکستر موسیقی نو
  • اصوات خوشحال الکترونیک
  • سمفونی شماره ۷
  • آنتولوژی موسیقی الکترونیک
  • اینتگرال
  • موسیقی الکترونیک ایرانی

کتاب‌ها[ویرایش]

  • موسیقی برای پیانو (۱۳۷۵)
  • نت‌خوانی [سلفژ] (۱۳۷۷)
  • کنترپوان مدال: نگاهی به برداشت یپسن از شیوه پالسترینا (۱۳۸۳)
  • آهنگ‌سازی به شیوهٔ باخ [کنترپوان تنال] (۱۳۸۶)
  • آهنگسازی به شیوهٔ کلاسیک [هارمونی] (۱۳۸۷)
  • همهٔ آن سال‌های بی‌خاطره (۱۳۸۷)

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. Expanded Concentration
  2. Relative Music
  3. Meta-X

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ فریدنژاد، آلبوم «اصوات خوشحال الکترونیک» علیرضا مشایخی، ۱۸.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «زندگی‌نامه: علیرضا مشایخی». همشهری آنلاین، ۱۰ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۰ اکتبر ۲.۱۵. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «زندگی‌نامهٔ علیرضا مشایخی». سورهٔ مهر. بازبینی‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۵. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ سید علیرضا میر علی نقی. «این نوگرای نستوه». سورهٔ مهر. بازبینی‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۵. 
  5. فریدنژاد، آلبوم «اصوات خوشحال الکترونیک» علیرضا مشایخی، ۲۰.
  6. حسینی، گفتگوی سهراب حسینی با علیرضا مشایخی، ۱۱۷-۱۱۹.
  7. گل‌صباحی، به طرف شرق: سبک‌شناسی، مجموعه آثار و عقاید علیرضا مشایخی، ۷.
  8. گل‌صباحی، به طرف شرق: سبک‌شناسی، مجموعه آثار و عقاید علیرضا مشایخی، ۲۷.
  9. گل‌صباحی، به طرف شرق: سبک‌شناسی، مجموعه آثار و عقاید علیرضا مشایخی، ۲۸.
  10. گل‌صباحی، به طرف شرق: سبک‌شناسی، مجموعه آثار و عقاید علیرضا مشایخی، ۱۶.
  11. گلی صبا. «علیرضا مشایخی، آهنگساز معاصر و سبک‌شناسی او». شورای فرهنگی بریتانیا. بازبینی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵. 

منابع[ویرایش]

  • فریدنژاد، شروین. آلبوم «اصوات خوشحال الکترونیک» علیرضا مشایخی. تهران: مرکز موسیقی حوزهٔ هنری، ۱۳۸۴. 
  • حسینی، سهراب. «گفتگوی سهراب حسینی با علیرضا مشایخی». مقام موسیقایی (مرکر موسیقی حوزهٔ هنری و سورهٔ مهر)، ش. ۱ (۱۳۸۹): ۱۱۵–۱۲۷. 
  • گل‌صباحی، گلناز. به طرف شرق: سبک‌شناسی، مجموعه آثار و عقاید علیرضا مشایخی. تهران: تلخون، ۱۳۸۲. شابک ‎۴۶۹-۹۴۲۹۶-۳-۸. 
  • وب‌گاه هنر و موسیقی
  • «فهرست کتاب‌های علیرضا مشایخی». خانه کتاب. بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۵. 
  • «فهرست آلبوم‌های علیرضا مشایخی». وب‌گاه علیرضا مشایخی. بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۵. 
  • Nettl, Bruno (1987). The Radif of Persian Classical Music: Studies of Structure and Cultural Context in the Classical Music of Iran. Pearson. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد علیرضا مشایخی اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار